Pan i Pani - przebadani? A TY?
06.11.2026
Profilaktyka nowotworowa dotyczy każdego z nas – niezależnie od płci i wieku. Pod tym hasłem Główny Inspektorat Sanitarny prowadzi kampanię, której celem jest zwiększanie świadomości zdrowotnej, zachęcanie do regularnych badań i reagowania na niepokojące objawy.
Październik, poświęcony profilaktyce raka piersi, oraz listopad, związany z akcją Movember, przypominają o znaczeniu wczesnego wykrywania nowotworów. Warto jednak pamiętać, że o zdrowie należy dbać przez cały rok.
Rak piersi – poznaj swoje ciało
Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce. Każdego roku rozpoznaje się go u ponad 21 tys. osób. Choć ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem, choroba może dotyczyć również młodszych kobiet, a rzadziej także mężczyzn.
Do czynników ryzyka należą m.in. wiek, predyspozycje genetyczne, obciążenie rodzinne, nadwaga, otyłość, mała aktywność fizyczna, spożywanie alkoholu i palenie tytoniu.
Ważnym elementem profilaktyki jest znajomość wyglądu własnych piersi i zwracanie uwagi na nowe zmiany, takie jak guzki, zgrubienia, zmiana kształtu piersi, wciągnięcie brodawki, wydzielina z sutka czy zmiany skórne. Każdy niepokojący objaw należy skonsultować z lekarzem.
Podstawowym badaniem przesiewowym jest mammografia. Z bezpłatnego programu profilaktycznego NFZ raz na 2 lata mogą korzystać kobiety w wieku 45–74 lat, spełniające określone kryteria. Badanie nie wymaga skierowania. USG piersi jest również istotne dla diagnostyki, zależnie od wieku, objawów i indywidualnej sytuacji zdrowotnej.
Samobadanie piersi pomaga poznać własne ciało i zauważyć niepokojące zmiany, ale nie zastępuje mammografii ani konsultacji lekarskiej. Warto regularnie co miesiąc poddawać się samobadaniu.
Rak prostaty – nie ignoruj sygnałów
Rak gruczołu krokowego jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem. Znaczenie mają również predyspozycje genetyczne i występowanie choroby w rodzinie.
Nowotwór przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo. Niepokój powinny wzbudzić m.in. częste oddawanie moczu, szczególnie w nocy, osłabiony strumień moczu, trudności z rozpoczęciem mikcji, krew w moczu lub nasieniu oraz ból w okolicy miednicy.
Jednym z badań wykorzystywanych w ocenie ryzyka raka prostaty jest oznaczenie poziomu PSA we krwi. Podwyższony wynik nie oznacza automatycznie nowotworu, dlatego powinien być interpretowany przez lekarza. Nie każdy mężczyzna wymaga corocznego badania PSA – decyzja o jego wykonaniu powinna uwzględniać wiek, historię rodzinną i indywidualne czynniki ryzyka.
Rak jądra – ważny temat dla młodych mężczyzn
Rak jądra występuje najczęściej u młodych mężczyzn, szczególnie między 20. a 44. rokiem życia. Wczesne rozpoznanie ma duże znaczenie, ponieważ choroba w wielu przypadkach jest całkowicie wyleczalna.
Najczęstszym objawem jest niebolesny guzek lub zgrubienie w jądrze. Inne sygnały to powiększenie jądra, zmiana jego konsystencji, uczucie ciężkości moszny oraz ból lub dyskomfort w jej obrębie.
Warto znać wygląd i budowę własnego ciała oraz zwracać uwagę na wszelkie nowe zmiany. Samobadanie jąder może pomóc w ich zauważeniu, jednak nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku podejrzenia niepokojącej zmiany ważnym badaniem diagnostycznym jest USG jąder. Nagły, silny ból wymaga pilnej pomocy medycznej.
Zdrowy styl życia i regularna profilaktyka
Nie wszystkim nowotworom można zapobiec, ale zdrowe nawyki pomagają ograniczać ryzyko wielu chorób. Warto regularnie podejmować aktywność fizyczną, dbać o prawidłową masę ciała, zdrowo się odżywiać, unikać palenia tytoniu i ograniczać alkohol.
Równie ważne jest korzystanie z badań profilaktycznych odpowiednich do wieku i indywidualnej sytuacji zdrowotnej. Nie należy wykonywać wszystkich możliwych badań na własną rękę – ich zakres i częstotliwość warto omówić z lekarzem.
Zacznij od siebie i zachęć bliskich!
Kampania Głównego Inspektoratu Sanitarnego „Pan i Pani – przebadani? A TY?” przypomina, że troska o zdrowie jest wspólną odpowiedzialnością. Profilaktyka zaczyna się od wiedzy, obserwacji własnego organizmu i reagowania na niepokojące objawy.
Nie odkładaj badań na później. Rozmawiaj o zdrowiu z partnerem, rodziną i przyjaciółmi. Przypominaj bliskim o profilaktyce i wspieraj ich w podejmowaniu świadomych decyzji.
Pan i Pani – przebadani? A TY? Zadbaj o siebie. Zrób pierwszy krok już dziś!