W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Informator ekonomiczny

Informacje ogólne

Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, język urzędowy

Położenie geograficzne
Rumunia jest krajem położonym w południowo-wschodniej Europie, u nasady Półwyspu Bałkańskiego, stąd często kwalifikowana jest jako kraj przynależący do Bałkanów. Rozciąga się na terytorium 237,5 tys. km2 pomiędzy 20°15´44´´ a 29°41´24´´ dł. geogr. wschodniej i 43°37´07´´ a 48°15´06´´ szer. geogr. północnej. Rozpiętość Rumunii w kierunku południkowym wynosi 510 km, a w kierunku równoleżnikowym - 725 km. Takie położenie Rumunii skutkuje stosowaniem jednej strefy czasowej w całym kraju - czas letni to UTC +3, a czas zimowy to UTC +2 (czas lokalny jest zawsze godzinę późniejszy niż w Polsce).

Rumunia jest krajem karpackim, naddunajskim, z dostępem do Morza Czarnego.  Ukształtowanie terenu jest urozmaicone, głównym jego elementem jest łańcuch górski - 3/4 powierzchni Karpat znajduje się na terytorium Rumunii. Grzbiet Karpat tworzy wyraźny łuk wygięty w kierunku południowo-wschodnim, przecinając cały kraj z północy na południowy zachód. To Karpaty decydują o podziale Rumunii na podstawowe krainy historyczno-geograficzne: Mołdawię (pn.-wsch.), Wołoszczyznę (pd.-zach.) i Siedmiogród /Transylwanię (cent. i pn.), wyróżnia się także Banat (pn.-zach.) i Dobrudżę (ujście Dunaju, pd.-wsch.).

Ludność
Wyniki spisu powszechnego z 2011 r. (ostatni przeprowadzony spis, następny będzie zorganizowany w 2021 r.) wykazały, że populacja spadła w przeciągu dekady z blisko 22 mln osób w 2002 r. do 20,1 mln w 2011 r. Według Worldmeter (w oparciu o najnowsze dane ONZ) ta tendencja spadkowa się utrzymuje – w marcu 2020 r. obecna populacja Rumunii wynosi 19,27 mln osób.

Społeczeństwo rumuńskie można nazwać relatywnie młodym - połowa populacji ma nie więcej niż 41 lat, a osoby w wieku do 25 lat stanowią 27,1% ludności. Jest to także społeczeństwo, w którym wśród osób w wieku 0-64 lat na 100 kobiet przypada 106 mężczyzn, ale wśród osób starszych (powyżej 64 lat) proporcja ta spada gwałtownie do 68 mężczyzn na 100 kobiet. Związane jest to z faktem, iż średnia długość życia Rumunek jest znacznie dłuższa w porównaniu do Rumunów - odpowiednio 77,9 lat i 70,8 lat.

Za jedną z głównych przyczyn ogólnego spadku ludności uznaje się emigrację zarobkową. Zgodnie z raportem Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) z 2019 r., zleconym przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rumunii, rumuńska diaspora jest piątą pod względem liczebności diasporą na świecie pod względem całkowitej liczby ludności. Raport porównuje dwa zestawy danych, jeden z lat 2001/2002, a drugi z lat 2015/2016. Między dwoma porównywanymi okresami liczba rumuńskich emigrantów wzrosła o 2,3 miliona, z 1,1 miliona do 3,4 miliona. Włochy są ulubionym krajem rumuńskiej dispory (1 032 300), a następnie Niemcy (680 000) i Hiszpania (572 000). Te trzy kraje są gospodarzem 93% rumuńskiej diaspory. Inne ważne skupiska Rumunów poza krajem znajdują się w Wielkiej Brytanii (224 600), w Stanach Zjednoczonych (158 200), na Węgrzech (153 900), we Francji (104 800), w Austrii (91 900) oraz w Kanadzie (88 300). Około 90% Rumunów za granicą jest w Europie.

W przypadku ludności żyjącej w Rumunii, etniczni Rumuni stanowią 84,1% populacji. Największą mniejszością narodową są Węgrzy (5,4% ludności), którzy zamieszkują przede wszystkim tereny poprzednio należące do Węgier (Siedmiogród). Do głównych mniejszości narodowych zaliczają się również Romowie, Ukraińcy, Niemcy, Turcy, Rosjanie-Lipowanie oraz Tatarzy. Spis powszechny z 2011 r. wykazał także, że w Rumunii żyje ponad 2,5 tys. Polaków - Polonia jest oficjalnie uznaną mniejszością narodową i jest reprezentowana w parlamencie rumuńskim przez jednego przedstawiciela.

Obszar
Rumunia zajmuje obszar 238,4 tys. km2 i graniczy z pięcioma krajami: od południa z Bułgarią (631,3 km), od południowego zachodu z Serbią (546,4 km), od zachodu z Węgrami (448,0 km), zaś od północy i wschodu z Ukrainą (649,4 km) i Mołdawią (681,3 km). Granice rumuńskie o łącznej długości 3152,9 km są w dużej części naturalne - na południu granicę w większości stanowi Dunaj, na północy częściowo Karpaty, na wschodzie rzeka Prut, a 193,5 km granicy południowo-wschodniej to wybrzeże Morza Czarnego.

Stolica i podział administracyjny
Stolicą Rumunii jest Bukareszt, w którym żyje ok. 1,9 mln mieszkańców (ok. 9,7% populacji całego kraju). Ogólnie ok. 55% obywateli kraju żyje w miastach, a do największych ośrodków miejskich po stolicy zaliczają się Kluż-Napoka, Timisoara, Iasi oraz Konstanca. Pozostałe 45% populacji zamieszkuje obszary wiejskie.

W kontekście podziału administracyjnego kraju Bukareszt jest jedynym ‘miastem wydzielonym’ (rum. municipiu) wśród 41 okręgów (rum. județe), na które podzielona jest Rumunia. W statystykach na poziomie UE dane podawane są często na poziomie ‘regionów rozwoju’ (rum. regiuni de dezvoltare ale României), z których każdy składa się z kilku okręgów. Wyróżnia się 8 regionów rozwoju w Rumunii: Bukareszt-Ilfov, Centralny, Południowy, Południowo-Wschodni, Południowo-Zachodni, Północno-Wschodni, Północno-Zachodni i Zachodni.

Język urzędowy
Językiem urzędowym jest rumuński. Jest to język romański, ukształtowany na podstawach łaciny i języka Geto-Daków, zamieszkujących te tereny w chwili podboju przez Rzymian. W niektórych rejonach Rumunii węgierski stanowi drugi język urzędowy.

Co ciekawe, Rumuni znani są ze swoich umiejętności w zakresie języków obcych. Dane UE z 2019 r. pokazują, że 95% uczniów na poziomie ponadgimnazjalnym uczy się 2 lub więcej języków obcych.  Według danych opublikowanych przez EF Education First w 2019 r., Rumunia zajmuje 16 miejsce w rankingu kompetencji w zakresie znajomości języka angielskiego . Według innych źródeł aż 8 mln osób w Rumunii mówi po angielsku, 4,7 mln - po francusku i między 1,5 a 2,5 mln po niemiecku, włosku lub hiszpańsku.

Warunki klimatyczne\

Rumunia ma umiarkowany klimat kontynentalny, o czterech zróżnicowanych porach roku. Tak zwany „efekt cieplarniany” coraz bardziej wpływa na niwelowanie różnic klimatycznych na terenach pomiędzy Karpatami i Dunajem i ograniczenie pór roku do dwóch – lata i zimy. Lata bywają gorące, ze średnimi temperaturami 24 - 26°C; temperatura może dochodzić do 40°C. Zimy są krótsze i łagodniejsze niż w Polsce, bywają śnieżne, a w rejonach górskich temperatura spada poniżej - 20°C.

Coraz częściej Rumunia nawiedzana jest przez anomalie pogodowe: powodzie po gwałtownych opadach, susze (szczególnie na południu i wschodzie kraju), fale mrozów (w centrum nawet do – 30°C). Opady są najobfitsze w maju i w czerwcu; średnia krajowa to 640 mm rocznie. W Karpatach średnia ta wynosi 1400 mm, na równinach – 500 mm, w Muntenii, Dobrudży i w południowej części Wyżyny Mołdawskiej – 400 mm. Najmniej opadów odnotowuje się w rejonie delty Dunaju (unikalny na skalę europejską ekosystem) – zaledwie 380 mm rocznie.

Główne bogactwa naturalne

W Rumunii występują liczne zasoby naturalne. Jednym z najważniejszych jest ropa naftowa, której udokumentowane zasoby oszacowano na 40 mln ton, a możliwe zasoby na kolejnych 19 mln ton, podczas gdy roczne wydobycie w ostatnich latach oscylowało na poziomie ok. 4 mln ton. Rumuńskie złoża ropy wyczerpią się za niecałe 12-15 lat.

Zasoby gazu ziemnego w Rumunii oszacowano na ok. 100 mld m3, podczas gdy roczne wydobycie wynosi ok. 11 mld m3. 

Jako podstawowe źródło energii gaz ziemny pokrywa około 29% krajowego zużycia. Jednak rumuńskie lądowe zasoby gazu ziemnego szybko się wyczerpują - wystarczą na kolejne 15-20 lat. Zwykle konwencjonalne rezerwy gazu ziemnego są zlokalizowane na lądzie. W 2012 r. odkryto znaczne złoża gazu ziemnego na morzu, na szelfie Neptun w Morzu Czarnym, z perspektywami zwiększenia całkowitych zasobów o 42–84 mld m3.

Niezależność energetyczna kraju jest jednym ze strategicznych celów rumuńskich rządów. W marcu 2019 r. rumuńskie Ministerstwo Energii opublikowało projekt nowej strategii energetycznej, poddany konsultacjom społecznym. Strategia koncentruje się na zwiększeniu energii jądrowej w miksie energetycznym kraju, przy jednoczesnym zmniejszeniu udziału energii z węgla. Aby zmniejszyć zapotrzebowanie na import energii, strategia koncentruje się na rozwoju nowo odkrytych zasobów węglowodorowych z Morza Czarnego. Jeśli wszystkie zaplanowane projekty na Morzu Czarnym zostaną zrealizowane, w 2025 r. łączna produkcja gazu w Rumunii będzie wynosić ok. 20 mld m3 rocznie. 4 czerwca 2018 r. Transgaz, krajowy operator sieci gazowej w Rumunii, rozpoczął budowę gazociągu BRUA na terenie kraju. BRUA jest częścią transgranicznego projektu/korytarza gazowego Phase I obejmującego Bułgarię, Rumunię, Węgry i Austrię.

Rumunia posiada także zasoby uranu, które są wykorzystywane w dwóch działających blokach elektrowni atomowej Cernavodă produkującej ok. 20% energii elektrycznej w kraju.

Do innych ważnych zasobów naturalnych w Rumunii należą węgiel brunatny (potwierdzone złoża - 280 mln ton), węgiel kamienny (złoża eksploatacyjne - ok. 590 mln ton), jak również mangan, żelazo, miedź, sól kamienna, cynk, ołów oraz złoto. Głównym obszarem ich występowania jest Wyżyna Siedmiogrodzka i region Karpat.

W różnych częściach rumuńskich Karpat eksploatowanych jest wiele kopalni (odkrywkowych, odwiertów, rzadziej głębinowych). W Karpatach Wschodnich, w górach Marmaroskich (okolice Baia Borşa) eksploatowane są rudy miedzi, cynku i ołowiu, a na południowo-wschodnich stokach gór Rodniańskich, w Rodna Veche - piryt. W górach Guţii  (okolice Baia Sprie) wydobywa się rudy cynku, ołowiu, a także pewne ilości złota. W dolinie Bystrzycy (okolice Iacobeni i Vatra Dornei) oraz w pobliskich Kelimenach wydobywa się rudy manganu (kopalnia odkrywkowa na stokach szczytu Pietrosul). Niedaleko Bălan w Górach Hăsmaş wydobywa się rudy miedzi. W Subkarpatach Mołdawskich w rejonie doliny Trotus oraz koło Bacău wydobywa się sól kamienną oraz węgiel brunatny (Comăneşti). Na północ od Ploieşti, u wylotu doliny Prahova eksploatowane są złoża ropy naftowej. Głównym zagłębiem górniczym Karpat Południowych jest rejon górnej części doliny rzeki Jiu (okolice Petroşani, Vulcan i Lupeni), gdzie wydobywa się węgiel kamienny.

W dolinie Cerna na południe od Hunedoara w górach Poiana Ruscă eksploatuje się złoża rud cynku, ołowiu i pirytu, a bardziej na zachód - żelaza. Kolejnym zagłębiem górniczym, na zachodnim skraju Karpat Południowych są góry Banackie. Wydobywa się tu rudy żelaza (Ocna de Fier i rejon Gór Aninei). Góry Zachodnie, a zwłaszcza ich część południowo-wschodnia są bogate w rudy cynku i ołowiu, rtęci, a także złota (Zlatna i Gura Barza). W północnej ich części oraz na Wyżynie Samoszu eksploatuje się boksyty. Podstawowym surowcem wydobywanym na obszarze Wyżyny Siedmiogrodzkiej jest gaz ziemny. Jego główne pokłady znajdują się w okolicy Mediaş i Saroş. Należy też wspomnieć o eksploatacji źródeł mineralnych – uznawanych za najlepsze w Europie, których w Karpatach rumuńskich jest znaczna ilość (najwięcej we wschodnim Siedmiogrodzie, w rejonie Gór Harghita).

System walutowy, kurs i wymiana

Walutą rumuńską jest lej (RON). Rumunia ma płynny kurs walutowy, bank centralny interweniuje na rynku walutowym – nie podając do publicznej wiadomości dat i skali interwencji. Wymiany walut można dokonać w bankach i kantorach. Kantory walutowe zazwyczaj nie stosują prowizji od transakcji.

 W dniu 24 marca 2020 r., na tle kryzysu koronawirusa, zarejestrowano rekordowy kurs EUR/RON (1 euro =4,8445 RON).

Kurs wymiany

2013

2014

2015

2016

2017

2018 

2019

2020

(luty)

USD/RON

(średnio)

3,3279

3,3492

4,0057

4,0592

4,0525

3,9416

4,2379

4,3843

EUR/RON

(średnio)

4,4190

4,4446

4,4450

4,4908

4,5681

4,6535

4,7452

4,7828

PLN/RON (średnio)

1,0529

1,0621

1,0626

1,0293

1,0731

1,0923

1,1041

1,1178

Religia

Tradycyjnie dominującym wyznaniem ludności rumuńskiej jest religia prawosławna (rumuński kościół autokefaliczny - metropolia w Bukareszcie). Według spisu ludności z 2011 r. utożsamia się z nią 81% ludności. Na drugim miejscu jest protestantyzm (6,2%), a na trzecim wyznanie rzymsko-katolickie (4,3% - w większości Niemcy, część Węgrów - głównie Seklerzy - oraz Polonia). Kościół ewangelicko-reformowany (kalwiński) jest mocno osadzony w tradycji historycznej ludności węgierskiej i obecny w Siedmiogrodzie. Również z przesłanek historycznych wynika, że pewna część rumuńskiej ludności Siedmiogrodu należy do odradzającego się obecnie kościoła greko-katolickiego (unickiego). Muzułmanami są mieszkający w Dobrudży Turcy i Tatarzy – największy meczet znajduje się w Konstancy.

Wykaz dni świątecznych i wolnych od pracy

•    1-2 stycznia – Nowy Rok (Anul Nou)
•    24 stycznia – Zjednoczenie Księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny (Unirea Principatelor Române)
•    Wielkanoc Prawosławna (Paştele) – święto ruchome (2020: 19-20 kwietnia, 2021: 2-3 maja)
•    1 maja – Święto Pracy (Ziua Muncii)
•    1 czerwca – Dzień Dziecka (Ziua Copilului)
•    Święto Wniebowstąpienia (Rusaliile) – święto ruchome (2020: 7-8 czerwca, 2021: 20-21 czerwca)
•    15 sierpnia – Święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Adormirea Maicii Domnului)
•    30 listopada – Święto św. Andrzeja, patrona Rumunii (Sfântul Andrei)
•    1 grudnia – Rocznica Wielkiego Zjednoczenia Rumunii (Ziua Naţională, Ziua Marii Uniri) – Święto Narodowe Rumunii
•    25-26 grudnia – Boże Narodzenie (Crăciunul)

Infrastruktura transportowa

Transport kolejowy
Sieć kolejowa o łącznej długości ponad 22 tys. km, w tym prawie 4 tys. linii zelektryfikowanych, plasuje Rumunię wśród 20 krajów o najdłuższej (zelektryfikowanej) sieci kolejowej na świecie. Co ciekawe, jeszcze w połowie lat 70-tych zelektryfikowane były tylko odcinki z Bukaresztu przez Ploieşti do Braszowa oraz w okolicach Timiszoary. Obecnie część odcinków sieci kolejowych podlega modernizacji, a niektóre z projektów modernizacyjnych cieszą się wsparciem finansowym Komisji Europejskiej.

Transport drogowy
Rumuńska sieć transportowa obejmuje ponad 85 tys. km dróg, w tym ponad 52 tys. km to drogi asfaltowe, a nieco ponad 33 tys. km to drogi bite i szutrowe. Na koniec 2019 r. Rumunia miała około 841 kilometrów autostrad. W Rumunii autostrady są budowane zarządzane przez Krajową Spółka zarządzająca Infrastrukturą Drogową (rum. CNAIR, Compania Națională de Administrare a Infrastructurii Rutiere).

Do tej pory w ramach projektu autostrady A1, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Nădlac, przez Piteşti, Sibiu, Deva, Timiszoarę i Arad (558 km) zrealizowano odcinki o łącznej długości ok. 442 km: Bukareszt – Piteşti (110 km), Sibiu – Holdea (174 km), Margina – Nadlac (158 km). Ukończono także budowę autostrady A2 z Bukaresztu do Konstancy o długości 203 km.

Obecnie realizowany jest również projekt Autostrady A3, łączącej Bukareszt z graniczną miejscowością Borş przez Braszów i Oradeę (603 km). Dotychczas ukończono tej autostrady odcinki o łącznej długości ok. 136 km: Bukareszt - Ploieşti (62 km), Ungheni-Iernut (14 km), Câmpia Turzii – Cluj Napoca (60 km).

W 2013 r. ukończono część autostrady A4 – odcinek pomiędzy miejscowościami Ovidiu i Agigea (obwodnica Konstancy) o długości 22 km. W tym samym roku oddano również do użytku 11-kilometrowy odcinek autostrady A6, która ma połączyć miejscowość Lugoj (gdzie zaczyna się Autostrada A1) z miejscowością Calafat (gdzie został zbudowany most do bułgarskiego Widynia) przez Krajową, Drobeta Turnu Severin. W 2015 r. rozpoczęto budowę autostrady A11 łączącej Arad z Oradeą (dotychczas zrealizowano 3,5 km odcinek łączący autostradę A1 z drogą narodową DN7, która prowadzi do przejścia granicznego Nădlac).

W Rumunii jest także kilka odcinków dwupasmowych dróg szybkiego ruchu (np. z Bukaresztu do Ploieşti oraz fragment szosy w stronę Giurgiu, dojazdowe odcinki do Klużu, Sibiu i Braszowa).

Transport śródlądowy
Ten rodzaj transportu opiera się przede wszystkim na żegludze na całym odcinku Dunaju na obszarze Rumunii - inne rzeki, choć duże, są bystre i kamieniste, w związku z czym nadają się w praktyce tylko do spławu drewna. Najważniejszymi portami naddunajskimi są Turnu Severin, Giurgiu oraz Brăila i Galaţi. Głównym portem morskim jest Konstanca.

Transport lotniczy
Lotniska mogące obsługiwać ruch międzynarodowy znajdują się w: Bukareszcie (Otopeni, Băneasa), Timiszoarze, Klużu, Konstancy, Krajowej, Aradzie, Sibiu, Bacău, Jassach, Oradei, Târgu Mureş. Ruch krajowy obsługują: Suczawa, Baia Mare, Satu Mare, Tulcea (istotna dla komunikacji z trudno dostępnym rejonem delty Dunaju). W krajowej komunikacji lotniczej dominują państwowe linie TAROM, należące do sojuszu SkyTeam, jednakże zarówno wśród pasażerów podróżujących z/do Rumunii, jak i wewnątrz kraju, coraz popularniejsze są takie linie lotnicze jak Blue Air, WizzAir, Ryanair czy oferujące loty czarterowe Carpatair.

Główne lądowe przejścia graniczne

Kraj graniczący z Rumunią

Przejścia graniczne

Węgry

  • Arad CURTICI (pociągi)
  • Arad NǍDLAC (samochody)
  • Bihor SALONTA (pociągi, samochody)
  • Bihor BORŞ (samochody)
  • Timiş CENAD (samochody)

Serbia

  • Caraş Severin NAIDAS (samochody)
  • Mehedinţi PORTILE DE FIER II (samochody)
  • Timiş MORAVIŢA (pociągi, samochody)
  • Timiş JIMBOLIA (pociągi, samochody)

Bułgaria

  • Giurgiu GIURGIU (pociągi, samochody)
  • Konstanca NEGRU VODA (pociągi, samochody)
  • Konstanca VAMA VECHE (samochody)
  • Teleorman ZIMNICEA (pociągi, samochody)
  • Calafat VIDIN (pociągi, samochody)

Ukraina

  • Botoşani STANCA (samochody)
  • Maramureş SIGHET (pociągi, samochody)
  • Maramureş CAMPULUNG la Tisa (pociągi)
  • Satu Mare HALMEU (pociągi, samochody)
  • Satu Mare CAREI (pociągi)
  • Suczawa DORNEŞTI (pociągi, samochody)
  • Suczawa SIRET (samochody)

Mołdawia

  • Jassy SCULENI (samochody)
  • Vaslui ALBITA (samochody)

Obowiązek wizowy

Obywateli polskich obowiązek wizowy nie dotyczy.

System administracyjny

Ustrój polityczny

Wg konstytucji z 1991 r. Rumunia jest republiką o ustroju parlamentarno-gabinetowym, ważną rolę odgrywa ośrodek prezydencki. Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych na pięcioletnią kadencję. Prezydent reprezentuje państwo (np. biorąc udział w posiedzeniach Rady Europejskiej) i stoi na straży niepodległości, jedności i integralności terytorialnej kraju, konstytucji i prawidłowego funkcjonowania władz publicznych. Od grudnia 2014 r. funkcję tę sprawuje Klaus Iohannis, wywodzący się z Partii Narodowo-Liberalnej, pochodzący z mniejszości niemieckiej. Iohannis ponownie ubiegał się o stanowisko głowy państwa jesienią 2019 r. i wygrał drugi mandat. 

Władza ustawodawcza

Parlament jest dwuizbowy: w Izbie Deputowanych (Camera Deputaţilor; przewodniczący – Ion Marcel Ciolacu, Partia Socjaldemokratyczna PSD) zasiada obecnie 329 deputowanych, w Senacie - 136 senatorów (Senatul; przewodniczący – Teodor Melescanu, Sojusz Liberałów i Demokratów ALDE). Liczba ta nie jest stała. Obie izby wybierane są co 4 lata w wyborach tajnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych. Liberalna ordynacja wyborcza gwarantuje w parlamencie miejsca przedstawicielom mniejszości narodowych (w sumie 17 mandatów, w tym jeden mandat dla przedstawiciela mniejszości polskiej). Jedynie mniejszość węgierska wystawia kandydatów w zwykłym trybie wyborczym i w każdych dotychczasowych wyborach pokonywała pięcioprocentowy próg wyborczy. Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się w grudniu 2016 r., następne będą pod koniec 2020 r. (listopad lub grudzień).

Władza wykonawcza

Głównymi siłami politycznymi w Rumunii pozostaje 6 ugrupowań politycznych: centroprawicowa Partia Narodowo – Liberalna (PNL), lewicowa Partia Socjaldemokratyczna (PSD), Unia Ocalenia Rumunii (USR), Demokratyczna Unia Węgrów z Rumunii (UDMR), Sojusz Liberałów i Demokratów (ALDE), Partia PRO Romania oraz Partia Ruchu Ludowego (PMP).

Po wyborach parlamentarnych z 2016 r. koalicja PSD oraz ALDE utworzyła rząd od stycznia 2017 r. do października 2019 r. W tym okresie premierami koalicji PSD – ALDE byli Sorin Grindeanu (4.01.2017 – 29.06.2017 r.), Mihai Tudose (29.06.2017 – 16.01.2018 r.) oraz Viorica Dancila (29.01.2018 – 4.11.2019 r.). Próby rządu Sorina Gridneanu w kierunku wprowadzenia modyfikacji kodeksu karnego, dzięki którym nastąpiłaby dekryminalizacja niektórych spraw związanych z korupcją, doprowadziły do głośnych protestów w społeczeństwie rumuńskim. W efekcie, po wotum nieufności parlamentu, rząd Grindeanu został zdymisjonowany po jedynie pół roku u władzy. W czerwcu 2017 r.  stanowisko premiera objął dotychczasowy minister gospodarki Mihai Tudose, który jednak, również po pół roku, w wyniku walk o władzę wewnątrz PSD utracił poparcie koalicji rządzącej. Na skutek tego podał się do dymisji, a w styczniu 2018 r. premierem została mianowana Viorica Dăncilă z PSD, która była czele rumuńskiego rządu przez prawie dwa lata.  

1 października 2019 r. złożony został opozycyjny wniosek o wotum nieufności wobec rządu PSD V. Dăncili, a głosowanie plenarne obu izb odbyło się 10.10.2019 r. Opozycyjny wniosek podpisało 237 posłów i senatorów, a do jego przegłosowania potrzebne było minimalnie 233 głosów spośród 465-osobowego parlamentu. Ostatecznie wniosek przegłosowano 238 głosami za. Po wyznaczeniu przez prezydenta L. Orbana na osobę tworzącą rząd, 4.11 powołano gabinet PNL Ludovica Orbana, który rozpoczął gruntowną przebudowę instytucjonalną w kraju. Rząd, ze wsparciem prezydenta, starał się doprowadzić do przedterminowych wyborów parlamentarnych (wg kalendarza przypadających na listopad 2020 r.) poprzez wymianę premierów i zmuszając opozycję do głosowania ws. wotum nieufności, po dwóch nieudanych próbach wg konstytucji prezydent mógł rozpisać wybory przedwczesne. Wobec wybuchu epidemii COVID-19 z początkiem marca zaniechano tych planów i z wygranym wnioskiem o wotum zaufania rząd PNL kierowany przez Ludovica Orbana rozpoczął rządzenie w dn. 14 marca 2020 r.

Struktura administracji gospodarczej

Za kwestie gospodarcze odpowiada Ministerstwo Gospodarki, Energii i Środowiska Biznesowego. Ten resort jest odpowiedzialny za politykę przemysłową, politykę konkurencji, transport energii, przemysł zbrojeniowy, nieenergetyczne surowce mineralne, kwestie europejskie, politykę energetyczną, handel, środowisko biznesowe, mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa, agencję wspierania inwestycji zagranicznych InvestRomania, program rozwoju start-upów Startup Romania. Pod nadzorem tego ministerstwa funkcjonuje także Departament ds. Handlu Zagranicznego, który odpowiada za promowanie eksportu oraz wspieranie stosunków gospodarczych z krajami, z którymi Rumunia utrzymuje stosunki dyplomatyczne.

W obrębie sektora energetycznego działają Narodowa Agencja ds. Zasobów Mineralnych (Agenţia Naţională pentru Resurse Minerale), Agencja Nuklearna i ds. Odpadów Radioaktywnych (Agenţia Nucleară şi pentru Deşeuri Radioactive) oraz Narodowa Agencja ds. Regulacji w Dziedzinie Energetyki (Agenţia Naţională de Reglementare în Domeniul Energiei). W strukturze administracji gospodarczej mieści się także Ministerstwo Finansów Publicznych, odpowiedzialne za politykę fiskalną i budżetową państwa oraz skorelowanie ich z innymi politykami społeczno-gospodarczymi. Podporządkowane mu są: Narodowa Agencja Administracji Podatkowej (Agenţia Naţională de Administrare Fiscală), Narodowa Komisja Prognoz (Comisia Naţională de Prognoză) oraz Agencja ds. Zamówień Publicznych (Agenţia Naţională pentru Achiziţii Publice).

Pod nadzorem Narodowej Agencji Administracji Podatkowej (ANAF) funkcjonuje Departament ds. przeciw Oszustwom Podatkowym (Direcția Generală Antifraudă Fiscală) oraz Generalna Dyrekcja Celna (Direcţia generală a vămilor). Za gromadzenie danych statystycznych oraz przygotowywanie prognoz gospodarczych odpowiedzialne są odpowiednio: Krajowy Instytut Statystyki (Institutul Naţional de Statistică) i Krajowa Komisja ds. Prognozy (Comisia Naţională de Prognoză).

Pod nadzorem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi działa Agencja ds. Płatności i Interwencji w Rolnictwie (Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură - APIA) - odpowiedzialna za dystrybucję środków z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnych, Agencja ds. Finansowania Inwestycji Rolnych (Agenţia pentru Finanţarea Investiţiilor Rurale - AFIR) i Agencja ds. Własności Ziemskiej Państwa (Agenţia Domeniilor Statului - odpowiedzialna za prywatyzację w sektorze rolnym. Za ochronę danych osobowych odpowiedzialny jest Narodowy Urząd Nadzoru nad Przetwarzaniem Danych Osobowych (Autoritatea Naţională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal).

Sądownictwo gospodarcze

Na sądownictwo rumuńskie składają się następujące instytucje: Wysoki Trybunał Kasacyjny i Sprawiedliwości  (Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie), sądy apelacyjne (15), sądy okręgowe (42) i sądy rejonowe (177). W ramach Wysokiego Trybunału działają cztery izby, w tym Izba Administracyjna i Podatkowa. W ramach sądów apelacyjnych wyodrębniono sekcje odpowiedzialne za sprawy administracyjne i podatkowe. Mimo że na ogół to sądy okręgowe rozpoznają sprawy dotyczące sporów administracyjnych i podatkowych jako sądy pierwszej instancji, na podstawie przepisów szczególnych rolę tę mogą pełnić także sądy apelacyjne.

Gospodarka

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Produkt krajowy brutto

Według danych Rumuńskiego Instytutu Statystyki (INS) wzrost gospodarczy w 2019 r. wyniósł 4,1% w porównaniu do 2018 r. W oprzednich latach wzrost PKB był na poziomie 7,1% w 2017 r. i 4,4% w 2018 r. W 2019 r. motorem wzrostu PKB pozostała, indukowana transferami z budżetu państwa, konsumpcja gospodarstw domowych.

Komisja Europejska przewiduje, że w 2019 r. wzrost PKB Rumunii wyniesie 4,1%, a w najbliższych latach zanotuje jeszcze większe spowolnienie: 3,6 w 2020 r. i 3,3% w 2012 r. Według prognoz MFW w 2019 r. wzrost PKB Rumunii wyniesie 3,9%, natomiast wg. BŚ – 4,2%.

Budżet, dług publiczny, rezerwy walutowe

Według danych rumuńskiego ministerswta finansów publicznych, deficyt budżetowy w odniesieniu do PKB w 2019 r. wzrosł w stosunku do roku poprzedniego - z poziomu 2,8% do 4,6%. W wartości nominalnej deficyt wyniósł 48,3 mld lei. Jest to największym deficytem w ciągu ostatnich dziesięciu lat, wynikiem utrzymującego się wysokiego wzrostu wynagrodzeń w sektorze publicznym.

Na dzień 31.12.2019 r. dług publiczny równy był 35,6% PKB Rumunii, co oznacza wzrost o 0,6 pp. w porównaniu z 31.12.2018 r. Na 2020 r. dług publiczny jest oszacowany na poziomie 37,1%.

Rezerwy walutowe Narodowego Banku Rumunii na koniec 2019 r. wynosiły 32,926 mld EUR w porównaniu do 33,065 mln euro pod koniec grudnia 2018 r.

Inflacja, stopy procentowe

W 2019 r. rosła inflacja głównie przez wzrost płac i zwiększoną konsumpcję. Według danych Rumuńskiego Instytutu Statystycznego średnia stopa inflacji w 2019 r. wyniosła 3,8%. Narodowy Bank Rumunii szacuje, że poziom inflacji pod koniec 2020 r. będzie na poziomie 2,5%. Stopa inflacji w lutym 2020 r. wyniosła 3,05% (r/r).

Narodowy Bank Rumunii utrzymał przez prawie dwa lata od 8 maja 2018 r. do 23.03.2020 r. stopy procentowe na poziomie 2,5%. NBR utrzymał ponadto stopę depozytową na poziomie 1,5% oraz lombardową na poziomie 3,5%. W 2018 r. NBR trzykrotnie podwyższył stopy procentowe, za każdym razem o 25 pky. bazowych. Od 23.03.2020 r. NBR obniżył stopę procentową do 2%, a stopa depozytowa jest obecnie na poziomie 1,5%, a lombardowa na poziomie 2,5%.

Bezrobocie

Rumunia odnotowuje niskie bezrobocie. Poziom bezrobocia spadł do 3,9% w grudniu 2019 r. W Bukareszcie i regionie około-stołecznym Ilfov bezrobocie jest bardzo niskie (poniżej 1,5%). Dla firm oznacza to coraz większe problemy ze znalezieniem siły roboczej, co w dłuższej perspektywie może przyczynić się do spowolnienia rozwoju przedsiębiorstw i w następstwie do ograniczenia inwestycji prywatnych.

Poziom płac

Zgodnie z najnowszymi danymi INS, w grudniu 2019 r. średnie nominalne wynagrodzenie brutto w gospodarce wzrosło do 5465 RON. W ujęciu rocznym średnie nominalne wynagrodzenie brutto wzrosło o 13%, zaś w porównaniu do listopada 2019 r. o 5,2%. Średnie nominalne wynagrodzenie netto w grudniu 2019 r. wyniosło 3340 RON (wzrost o 5,1% w stosunku do listopada 2019 r.). Najwyższe nominalne zarobki netto odnotowano w sektorze ICT, w tym usługach informatycznych (7689 RON), natomiast najniższe w produkcji artykułów odzieżowych (1853 RON).

Główne sektory gospodarki

Wkład przemysłu we wzrost PKB wzrósł w ostatnich latach, głównie w wyniku silnego ożywienia działalności gospodarczej w Europie, przy czym produkcja (tj. Maszyny i urządzenia transportowe, motoryzacja, produkcja sprzętu elektrycznego, produktów komputerowych, elektronicznych i optycznych) przyniosła najwyższy pozytywny wpływ. Obroty lokalnego przemysłu motoryzacyjnego, obejmujący działalność Dacii, Forda i ponad 400 producentów części, wzrosły o 5,2% w 2019 r. w porównaniu do 2018 r. do 30 mld euro, zgodnie z danymi Stowarzyszenia Producentów Samochodów z Rumunii (ACAROM).

Technologia informacyjna (IT&C) jest uważana za główny motor wzrostu Rumunii. Przewiduje się, że sektor usług IT&C wyniesie 6,3 mld EUR w 2020 r. Globalne firmy produkujące oprogramowanie, takie jak Oracle, Amazon, IBM lub Deutsche Bank działają w Rumunii i wykorzystują potencjał rumuńskich programistów.  Te globalne firmy przyczyniły się również do zjawiska start-upów technologicznych, które obecnie się rozwija. Oprócz rozwoju IT&C, w Rumunii się rozwijają także sektory SSC (Shared Service Center) i BPO (Business Process Outsourcing). W ciągu ostatnich 2 lat takie marki jak London Stock Exchange Group, Viavi, Huawei, Capgemini, Samsung, Amazon, Accenture otworzyły centra w Rumunii, zarówno dla działu badań i rozwoju, usług biznesowych, logistyki i innych. Działania rządu rumuńskiego podjęte w celu wsparcia IT&C zaowocowały w ciągu ostatnich lat i IT&C stał się jednym z najlepszych sektorów rumuńskiej gospodarki.

Rumunia ma długą tradycję w wykorzystywaniu zasobów naturalnych, głównie ropy i gazu, będąc największym producentem ropy aż do II wojny światowej i pierwszym krajem, który rafinował ropę naftową. Rumunia pozostaje znaczącym producentem ropy naftowej w regionie ze względu na wydobycie na morzu zasobów gazu ziemnego, zwłaszcza z głębokiej strefie Neptun na Morzu Czarnym, co powinno zapewnić kontynuację wyników sektora.

Rumunia ma znaczny potencjał rolny, ale nie jest w pełni wykorzystywany. Powierzchnia użytków rolnych w Rumunii wynosi około 13 milionów hektarów, z czego ponad 8 milionów hektarów stanowią grunty orne (szósty obszar w UE według wielkości). Dwie trzecie gruntów rolnych jest uprawianych zbożami, Rumunia jest jednym z 10 największych eksporterów zbóż na świecie.  Rolnictwo zatrudnia około 25% aktywnej populacji Rumunii (średnia europejska wynosi 4,5%), ale wartość dodana brutto w Rumunii (500-600 euro / hektar) jest niewielka w porównaniu ze średnią europejską (ponad 1000 euro / hektar). Gospodarstwa rolne są nadal stosunkowo rozdrobnione, a rolnictwo na własne potrzeby z obniżoną wydajnością jest szeroko stosowane. System nawadniania ma wysoki stopień zużycia, a do tego dochodzi spadek aktywności badawczej w rolnictwie.

Tabela najważniejszych wskaźników makroekonomicznych

Wyszczególnienie

Rok bieżący lub rok z aktualnie dostępnymi danymi

rok poprzedni

PKB

 

 

PKB na jednego mieszkańca

 

 

Tempo wzrostu PKB w procentach

 

 

Relacja deficytu/nadwyżki finansów publicznych do PKB w procentach

 

 

Relacja całkowitego długu publicznego do PKB w procentach

 

 

Stopa inflacji (indeks cen konsumpcyjnych CPI) w procentach

 

 

Stopa bezrobocia w procentach

 

 

Wartość obrotów handlu zagranicznego (w Euro lub USD)

 

 

Wartość eksportu (w Euro lub USD)

 

 

Wartość importu (w Euro lub USD)

 

 

Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB w procentach

 

 

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w kraju urzędowania (w Euro lub USD)

 

 

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich kraju urzędowania za granicą (w Euro lub USD)

 

 

Handel zagraniczny

W 2019 r. rumuński eksport towarowy osiągnął wartość 69 003,4 mln EUR (wzrost o 1,9% w porównaniu do 2018 r.), natomiast import wyniósł 86 285 mln EUR (wzrost o 4,2%). Deficyt obrotów towarowych w handlu zagranicznym wyniósł w 2019 r. 17 281,6 mln EUR (i był wyższy o 2 165,1 mln EUR niż w 2018 r.).

Łączny udział 10 największych odbiorców rumuńskich towarów w 2019 r. stanowił 65,5%. Głównymi odbiorcami rumuńskich towarów były Niemcy (22,4% eksportu Rumunii), Włochy (11,3%), Francja (6,9%), Węgry (4,8%), Wielka Brytania (3,7%), Polska (3,5%), Bułgaria (3,5%), Turcja (3,2%), Czechy (3,1%) i Holandia (3,1%). Eksport do 27 państw członkowskich UE wzrósł o 1,6% w porównaniu z rokiem poprzednim i stanowił 76,6% całego eksportu rumuńskiego.

Łączny udział 10 największych dostawców towarów zagranicznych do Rumunii w 2017 r. stanowił 67,6%. Do głównych eksporterów towarów importowanych przez Rumunię należały: Niemcy (20,2% importu Rumunii), Włochy (9,1%), Węgry (7%), Polska (6%),  Chiny (5,3%), Francja (4,9%), Turcja (4,5%), Holandia (3,9%), Rosja (3,6%), Austria (3,1%). Import z 27 państw członkowskich UE wzrósł o 4,1% w porównaniu z rokiem poprzednim i stanowił 74,6% całego eksportu rumuńskiego.

Inwestycje zagraniczne 

Wartość skumulowanych BIZ wg stanu na 31 grudnia 2018 r. wynosiła 81 124 mln EUR. Rozkład geograficzny BIZ wskazuje na jednoznaczną dominację Bukaresztu – do stolicy i otaczającej ją województwa Ilfov skierowano 60,7% wszystkich BIZ.

Głównymi inwestorami w Rumunii są: Holandia (z udziałem 23,9% w wartości skumulowanych BIZ wg stanu na koniec 2018 r.), Niemcy (12,7%), Austria (12,2%), Włochy (9,5%), Cypr (6,2%), Francja (6%), Szwajcaria (4,5%), Luksemburg (4,2%), Belgia (2,8%), Wielka Brytania (2,1%), Czechy (2%), Hiszpania (2%). Polska w statystykach BNR znajdowała się w 2018 r. na 15. miejscu wśród największych inwestorów zagranicznych w Rumunii z inwestycjami o wartości 786 mln EUR i udziałem 1% w skumulowanych BIZ.

W strukturze sektorowej skumulowanych inwestycji wg stanu na 31.12.2016 r. największy udział mają: przemysł (30,9%), budownictwo i transakcje na rynku nieruchomości (16,8%), handel (15,8%), sektor finansowo-ubezpieczeniowy (11,5%) oraz dostawa elektryczności, gazu i wody (7,4%).

Inwestycje w przemysł przetwórczy stanowiły 30,9% całości BIZ, czyli 25 032 mln euro. W ramach przetwórstwa przemysłowego rozkład gałęzi, do których napłynęły BIZ wyglądał następująco:  środki transportu – 21,7%, paliwa, produkty chemiczne, guma i plastik – 20,7%, metalurgia – 12,6%, przetwórstwo produktów spożywczych, napojów i tytoniu – 10,7%, komputery i inne produkty elektroniczne, optyczne i elektryczne – 7,8%, maszyny i urządzenia - 7,3%, cement szkło i ceramika - 6%, drewno i meble – 5,6%, wyroby skórzane i tekstylia – 4,1%.

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym

Rumunia jest członkiem licznych organizacji międzynarodowych, w tym m.in. Unii Europejskiej, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Banku Światowego, Światowej Organizacji Handlu oraz Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego.

W pierwszej połowie 2019 r. Rumunia sprawowała prezydencję w Radzie Unii Europejskiej, a kulminacyjnym momentem rumuńskiej prezydencji był szczyt w Sybinie (9 maja 2019 r.). W trakcie prezydencji Rumunia była odpowiedzialna za: planowanie oraz prowadzenie spotkań Rady i jej grup roboczych w różnorakich formatach, reprezentowanie Rady w jej relacjach z innymi instytucjami unijnymi oraz reprezentowanie Unii Europejskiej w jej kontaktach z partnerami zewnętrznymi w razie takiej potrzeby.

Przystąpienie Rumunii do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organization for Economic Co-operation and Development - OECD) jest jednym z głównych celów rumuńskiej polityki zagranicznej. Rumumina formalnie złożyła wniosek o członkostwo w OECD podczas poprzednich akcji rozszerzenia, odpowiednio w kwietniu 2004 r. i w listopadzie 2012 r.,  i odnowiła wniosek w 2016 r. i 2017 r. Wniosek Rumunii o przystąpienie do OECD jest obecnie rozpatrywany przez OECD. W kwietniu 2018 r. Rumunia została uczestnikiem (ale nie członkiem) Komitetu Pomocy Rozwojowej OECD (Development Assistance Committee - DAC), co oznacza, że będzie mogła uczestniczyć w dyskusjach i pracy DAC dotyczących kluczowych kwestii związanych z pomocą rozwojową i humanitarną. Co więcej, w związku z zabieganiem o przyjęcie do OECD Rumunia przykłada wielką wagę do aktywności w OBWE. Uznaje i wspiera rolę OBWE przez całościowe podejście do bezpieczeństwa; mandat  kompleksowy do rozwiązywania konfliktów; prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów i instytucji autonomicznych i misje w terenie. Rumunia konsekwentnie wzmacnia profil OBWE i aktywnie promuje cel pełnego wdrożenia zasad i zobowiązań we wszystkich trzech wymiarach i popiera wysiłki na rzecz rozwiązania konfliktów.

Obecnie Rumunia bierze Udział w strukturach roboczych OECD jako współpracownik (eng. associate) (12 struktur), uczestnik (14 struktur) lub gość (powyżej 30 struktur). Rumunia ma najwyższy wskaźnik uczestnictwa w strukturach OECD wśród państw nienależących do organizacji i przestrzegała również 35 instrumentów prawnych OECD, w tym oświadczeń lub zaleceń. Rumunia zainicjowała i prowadziła projekty we współpracy z OECD lub jej państwami członkowskimi. Projekty realizowane we współpracy z organizacją polegają w szczególności na przeprowadzaniu sektorowych ocen (peer reviews) oraz na finansowaniu badań i programów w określonych dziedzinach, w których uczestniczą rumuńscy eksperci. Celem programów jest zdobycie wiedzy specjalistycznej w obszarach zainteresowania Rumunii i zmobilizowanie rumuńskich specjalistów w celu ich integracji i szkolenia w sieciach know-how organizacji.

Wewnętrznie, 1 września 2016 r., Decyzją premiera utworzono Komitet Międzyresortowy w celu koordynacji stosunków Rumunii z OECD, składający się z przedstawicieli wszystkich instytucji zarządzających programami współpracy z organizacją (około 35, reprezentowanych na szczeblu sekretarza stanu). Komitet jest koordynowany przez Sekretarza Stanu z Sekretariatu Generalnego Rządu, który zapewnia również sekretariat techniczny. Działalność Komitetu, mająca przede wszystkim na celu przygotowanie warunków do przyjęcia kandydatury Rumunii do OECD, została szczególnie doceniona przez Sekretariat Organizacji i państwa członkowskie OECD.

Rumunia jest jednym z 12 państw, które są częścią Inicjatywy Trójmorza (Three Seas Initiative). Głównym przedmiotem zainteresowania jest rozwój infrastruktury i zwiększanie bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa energetycznego, w regionie Europy Środkowej i Wschodniej. Do kluczowych projektów infrastrukturalnych związanych ze współpracą krajów regionu w tym formacie zalicza się m.in. Via Carpatia (nazywana też Autostradą Północ-Południe), czyli szlak międzynarodowy, który ma przebiegać od Litwy przez Polskę, Słowację, Węgry, Rumunię (prowadząc do Konstancy nad Morzem Czarnym), Bułgarię i Grecję.

Rumunia zobowiązała się podczas szczytu Inicjatywy Trójmorza w Warszawie (6 lipca 2017 r.) do zorganizowania trzeciego szczytu Inicjatywy Trójmorza i pierwszej edycji Forum biznesowego tego formatu współpracy. Szczyt Trójmorza zorganizowany przez Rumunię (17–18 września 2018 r.) miał na celu osiągnięcie postępu w zakresie wzajemnych połączeń w dziedzinie transportu, energii i technologii cyfrowej. Jednym z głównych rezultatów szczytu było zatwierdzenie listy priorytetowych projektów wzajemnych połączeń na poziomie regionalnym. Forum biznesowe Szczytu w Bukareszcie analizowało możliwości zaangażowania otoczenia biznesowego we wdrażanie projektów Inicjatywy Trójmorza zatwierdzonych przez uczestniczące państwa podczas Szczytu w Bukareszcie. Wydarzenie zgromadziło ponad 600 uczestników (urzędników i przedstawicieli otoczenia biznesu) z krajów uczestniczących w Inicjatywie Trójmorza, innych państw członkowskich UE, USA, państw Bałkanów Zachodnich, Republiki Mołdowy, Gruzji i Ukrainy.

Rumunia jest członkiem Organizacja Współpracy Gospodarczej Państw Morza Czarnego (Black Sea Economic Cooperation - BSEC), założonej w 1992 r. przez 11 państw (Albania, Armenia, Azerbejdżan, Bułgaria, Gruzja, Grecja, Mołdawia, Rumunia, Rosja, Turcja i Ukraina). Celem współpracy jest stopniowa integracja regionu z europejską i światową gospodarką. Zasadniczym celem Rumunii jest stymulacja rozwoju relacji pomiędzy państwami członkowskimi poprzez wzmocnienie współpracy i dialogu w kluczowych, politycznych sprawach. Rumunia, jako członek UE, dąży także do tworzenia pragmatycznych relacji pomiędzy BSEC i Unią. Obecnie Rumunia jest państwem koordynatorem Grup Roboczych ds. transportu, pomocy w sytuacjach kryzysowych, walki z przestępczością (siódmy raz z rzędu, nieprzerwany od 2002 r.), reformy instytucjonalnej i dobrego zarządzania, zdrowia i farmaceutyków, a także Grupy Roboczej ds. ochrony środowiska (2019 i 2021) i ds. Turystyki (2020–2022). Ponadto Rumunia była gospodarzem w Konstancy Stałego Sekretariatu Technicznego Autostrad Morskich, dwuletniego mandatu, który wygasł 30 kwietnia 2017 r.

Wspólnie z Polską Rumunia zainicjowała w 2014 r. Bukareszteńską Dziewiątkę (B9), której uczestnikami są również Bułgaria, Węgry, Czechy, Słowacja, Estonia, Litwa i Łotwa. B9 ma służyć jako platforma do pogłębiania dialogu i współpracy tych państw w ramach ich członkostwa w NATO w celu podkreślenia zaangażowania w działania Organizacji, wymiany opinii na temat wyzwań i zagrożeń dla strefy NATO oraz kooperacji nad potencjalnymi rozwiązaniami.

W kwietniu 2018 r. Senat Rumunii gościł Pierwszy Szczyt Parlamentarny formatu bukareszteńskiego B9. Wydarzenie odbyło się w ramach wielostronnej dyplomacji parlamentarnej i omawiało kwestie z zakresu bezpieczeństwa i obrony. Ostatnie spotkanie prezydentów państw B9 odbyło się w lutym 2019 r. w Koszycach na Słowacji.

Rumunia, obok Austrii, była współinicjatorem powołania Strategii UE na rzecz regionu naddunajskiego (EUSDR) w 2010 r., zmierzającej do zacieśnienia współpracy państw, przez które przebiega Dunaj i jego dorzecza. Na październik 2018 r. zaplanowano 7. Doroczne Forum EUSDR, które odbędzie się w Sofii (Bułgaria). Głównym tematem Forum ma być rozwój turystyki w regionie jako warunek wzrostu gospodarczego i spójności terytorialnego, a także problemy związane z synergią i spójnością makroregionalnych strategii na rzecz osiągania wspólnych celów UE oraz przyszłością tych działań po roku 2020.

Od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. Rumunia sprawowała Prezydencję Strategii Unii Europejskiej na rzecz regionu Dunaju, z motto „Region Dunaju: budowanie spójności na rzecz wspólnego dobrobytu”. Mandat ten umożliwiał Rumunii promocję na szczeblu europejskim i regionalnym tematów i inicjatyw będących przedmiotem zainteresowania krajów dorzecza Dunaju, przewodniczenie posiedzeniom EUSDR, a także rolę koordynatora w osiągnięciu konsensusu między państwami członkowskimi EUSDR w różnych interesujących tematach: przegląd planu działania EUSDR, monitorowanie wdrażania strategii, polityka komunikacyjna. Głównym wyzwaniem podczas mandatu było zarządzanie procesem przeglądu planu działania EUSDR, procesem, który miał znaczący wpływ na państwa członkowskie, poprzez zmianę niektórych obszarów priorytetowych, odpowiednio celów / zadań zaproponowanych w wstępnym planie działania EUSDR z 2010 r.

W kontekście częściowego pokrywania się mandatu EUSDR z mandatem prezydencji w Radzie UE Rumunia postanowiła stworzyć nowe możliwości ożywienia strategii poprzez przeprowadzenie nowych procesów współpracy między różnymi decydentami zaangażowanymi w jej wdrażanie. Podczas sprawowania prezydencji rumuńskiej w EUSDR w programie europejskim znalazło się kilka akt, które mogą być powiązane z EUSDR i którymi zarządzała prezydencja rumuńska w Radzie UE: konkluzje Rady UE w sprawie strategii makroregionalnych (przyjęta o 10 Maj 2019), negocjacje w sprawie WRF po 2020 r. i nowej polityki spójności Unii Europejskiej. W tym kontekście Rumunia opowiedziała się za stworzeniem synergii między strategiami makroregionalnymi a przyszłymi politykami i programami UE, ale także za zapewnieniem odpowiedniego przydziału środków finansowych na priorytety określone dla strategii makroregionalnych.

Stosunki gospodarcze z Unią Europejską

W 2019 r. eksport do państw Unii Europejskiej wzrósł o 1,6% w porównaniu z 2018 r., stanowiąc 76,6% całkowitego eksportu Rumunii. Import z państw Unii Europejskiej w tym samym okresie wzrósł w 2019 r. o 4,1% w porównaniu z 2018 r., osiągając udział rzędu 74,6 % w rumuńskim imporcie ogółem.

Kraje UE są również najważniejszym źródłem inwestycji – z UE pochodzi ok. 90% bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Rumunii.

Dwustronna współpraca gospodarcza

Gospodarcze umowy dwustronne

Polsko-rumuńskie stosunki gospodarcze uregulowane są w zasadniczej części ramami prawnymi obowiązującymi w UE, w tym również Traktatem Akcesyjnym o przystąpieniu Rumunii i Bułgarii z 25 kwietnia 2005 roku. Ponadto obowiązują umowy dwustronne o charakterze gospodarczym:

  • Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 23 czerwca 1994 roku,
  • Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 23 czerwca 1994 roku,
  • Umowa o międzynarodowych przewozach drogowych z 29 stycznia 1968 roku,
  • Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki z 13 grudnia 1994 roku,
  • Umowa o cywilnym transporcie lotniczym z 19 maja 1999 roku.

W dniu 7 października 2009 r. Prezydenci Polski i Rumunii podpisali Wspólną Deklarację dotyczącą polsko-rumuńskiego partnerstwa strategicznego. Podczas wizyty Prezydenta RP w Bukareszcie 26 października 2010 r. podpisano międzyrządowy Plan Działania, stanowiący uszczegółowienie obszarów współpracy objętych partnerstwem strategicznym. Kolejny tego rodzaju dokument podpisali ministrowie spraw zagranicznych obu krajów w grudniu 2015 r. W dniu 15 lipca 2009 r. ministrowie gospodarki Polski i Rumunii podpisali deklarację o współpracy obu resortów. 25 maja 2018 r. i 18 września 2019 r. odbyły się pierwsza i druga runda polsko-rumuńskich konsultacji międzyrządowych, podczas których poza kwestiami współpracy w wymiarze politycznym oraz na polu obronności, premierzy obu państw dyskutowali także o kooperacji gospodarczej, handlu i wzajemnych inwestycjach.

Dwustronna wymiana handlowa

Według danych za 2019 r. wzajemne obroty handlowe osiągnęły wartość 7595 mln EUR (eksport z Polski 5161 mln EUR, import z Rumunii 2434,4 mln EUR, saldo dodatnie dla Polski 2726,6 mln EUR). W 2019 r., polski eksport towarowy do Rumunii wzrósł o 12,3% w porównaniu do 2018 r. i osiągnął 6-procentowy udział w łącznej wartości towarów sprowadzonych do Rumunii. Polska zajęła czwarte miejsce na liście największych dostawców towarów na rynek rumuński. W 2019 r. Polska zajęła szóste miejsce wśród największych odbiorców rumuńskich towarów. Eksport towarów z Rumunii do Polski wzrósł o 13,3%, osiągając 3,5% udziału w rumuńskim eksporcie ogółem.

W imporcie towarów z Rumunii największą łączną wartość w 2019 r. miały następujące sekcje towarowe: 

  • maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny (663,7 mln EUR)
  • środki transportu naziemnego (507,6 mln EUR)
  • metale nieszlachetne i wyroby metalurgiczne (317,8 mln EUR)
  • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (247,7 mln)
  • wyroby przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (112,4 mln EUR)
  • materiały i wyroby włókiennicze (105,1 mln EUR)

W 2019 r. najbardziej wartościowe sekcje towarowe w polskim eksporcie do Rumunii to:

  • maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny (892,3 mln EUR)
  • przetworzone artykuły żywnościowe, napoje i tytoń (501,7 mln EUR)
  • metale nieszlachetne i wyroby metalurgiczne (484,1 mln EUR)
  • materiały i wyroby włókiennicze (445,8 mln EUR)
  • środki transportu naziemnego (445,1 mln EUR)
  • tworzywa sztuczne, kauczuk i produkty z nich (429,7 mln EUR)
  • wyroby przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych (400,9 mln EUR)
  • produkty mineralne (259,2 mln EUR)
  • żywe zwierzęta i produkty pochodzenia zwierzęcego (222,2 mln EUR)

Wzajemne inwestycje

Rumunia jest jednym z ważniejszych kierunków ekspansji inwestycyjnej polskich przedsiębiorstw i cieszy się zainteresowaniem  polskich inwestorów. Na koniec listopada 2019 r. w Rumunii zarejestrowanych było 1182 firm z polskim kapitałem, liczba polskich firm na rynku rumuńskim systematycznie rośnie.

Według danych Narodowego Banku Rumunii za rok 2018, z udziałem 1% w skumulowanych bezpośrednich inwestycjach zagranicznych w Rumunii Polska była 15. największym inwestorem zagranicznym w tym kraju. Według danych NBP o polskich inwestycjach zagranicznych łączna wartość kapitału przeznaczonego przez inwestorów polskich na BIZ w Rumunii w 2018 r. wyniosła 197,1 mln EUR, a skumulowana wartość polskich BIZ w Rumunii na koniec tego roku równa była 844,4 mln EUR.

Jednym z największych polskich inwestorów w Rumunii jest firma Maspex. Dotychczasowe inwestycje Grupy Maspex w Rumunii pozwoliły na zatrudnienie ok. 1460 osób na rynku lokalnym. Firma ma pozycję lidera na rynku rumuńskim w segmencie soków owocowych, nektarów i napojów. Jest także wiodącym producentem produktów instant w Rumunii (kawa cappuccino, kakao, zabielacze w proszku do kawy, herbaty rozpuszczalne), a także wody, makaronów i słonych przekąsek. W 2016 r. firma przejęła wiodącego rumuńskiego producenta butelkowanej wody mineralnej Rio Bucovina i sfinalizowała transakcję, obejmującą m.in. zakup trzech zakładów produkcyjnych w miejscowościach: Vatra Dornei, Timișoara i Giurgiu. W roku 2018 Maspex Romania miała obroty w wysokości 541 mln RON (116 mln EUR) i uzyskała zysk netto o wartości 26 mln RON.

Równie istotnym polskim inwestorem w Rumunii jest Grupa Ciech, właściciel zakładów Ciech Soda Romania (CSR; wcześniej: Uzinele Sodice Govora S.A.). W CSR - spółce o kapitalizacji rynkowej w wysokości 550 mln RON - grupa Ciech posiada ponad 98% udziałów. CSR to zakład zlokalizowany w południowej Rumunii - ta rumuńska fabryka sody była pierwszą spółką zagraniczną przejętą przez Ciech w 2006 r. Ciech Soda Romania produkuje sodę kalcynowaną, szkło wodne, szkliwo sodowe oraz wyroby sodopochodne. Produkcja CSR w 2016 r. osiągnęła wysokie wyniki, a 85% produkcji przeznaczone jest na eksport do państw Europy Wschodniej, Azji i Bliskiego Wschodu. Według oświadczeń Grupy Ciech, w latach 2006-2018 Grupa Ciech zainwestowała w Rumunii ponad 100 mln EUR, dzięki czemu zmodernizowała proces produkcji i rozbudowała moce produkcyjne fabryki. 18 września 2019 r. CIECH Soda Romania zatrzymała produkcję. Bezpośrednią przyczyną tej decyzji jest wypowiedzenie dotychczasowej umowy na dostawy pary technologicznej przez elektrociepłownię CET Govora, jedynego dostępnego dostawcę tego surowca. Zaproponowana przez dostawcę nowa, wyższa o ok. 135 proc. niż w 2018 roku cena, uniemożliwia CIECH Soda Romania prowadzenie rentownej działalności biznesowej. CIECH prowadzi aktualnie zaawansowane analizy dotyczące różnych opcji wyjścia z tej sytuacji. Jedną z nich jest pozyskanie nowego, efektywnego kosztowo źródła pary we współpracy z zewnętrznymi partnerami. W oczekiwaniu na wynik dialogu z władzami lokalnymi i rumuńskim rządem, którego celem jest wypracowanie długoterminowego rozwiązania umożliwiającego przywrócenie produkcji, rumuńska fabryka sody należąca do Grupy CIECH nadal pozostaje w trybie czasowego wstrzymania produkcji („stand-by”).  Przywrócenie produkcji w rumuńskiej fabryce CIECH uzależnione jest od zapewnienia spółce stabilnych dostaw pary, niezbędnej do funkcjonowania zakładu.

Wśród największych polskich inwestycji w Rumunii należy również wymienić inwestycje takich firm jak: Getin Holding (Idea Bank i Idea Leasing Romania), Can Pack (zakład w Bukareszcie produkuje ok. miliarda puszek napojowych/rocznie – połowę eksportuje; wartość inwestycji – ok. 30 mln EUR), Asseco (jeden z europejskich liderów branży software/IT – właściciel spółki Asseco Romania), Porta (producent drzwi drewnianych – zakład produkcyjny w mieście Arad), Barlinek (producent deski podłogowej i wyrobów z drewna – z siedzibą w Onesti/woj. Bacau), Cersanit (produkcja urządzeń sanitarnych w mieście Roman), Viking Pruszyński (blachy elewacyjne i dachowe – fabryki w woj. Prahova i Dolj), Blachotrapez (pokrycia dachowe i elewacyjne; zakład produkcyjny w Baia Mare), Kruk i Kredyt Inkaso (sektor faktoringu), Selena Romania SRL (producent i dostawca chemii budowlanej), grupa Atlas (produkcja tynków i farb elewacyjnych – pod marką Cesal - w Fundulei i Oradei), H88 (rejestracja domen, hosting internetowy), Intercars (dystrybutor części zamiennych i akcesoriów do samochodów), Impro (blachy dachowe i panele termoizolacyjne – zakłady w woj. Kluż i Timis), Aforti Exchange (internetowa platforma wymiany walut), Izodom (budowa domów energooszczędnych). Polski retail jest bardzo dobrze reprezentowany w Rumunii: Pepco (251 sklepów) LPP ze swoimi markami odzieżowymi Reserved, Mohito, House, Cropp i Sinsay (55 sklepów), CCC (obuwie - 71 sklepów), Smyk (moda dziecięca i zabawki - 16 sklepów), Cocodrillo (moda dziecięca - 45 sklepów), Inglot (kosmetyki - 10 sklepów), Sizeer (sprzęt sportowy - 14 sklepów), 4F (odzież, obuwie i akcesoria sportowe – 4 sklepów), epantofi.ro (sklep online z obuwiem), anwear.ro (sklep online z odzieżą).

Obok dużych inwestorów polskich w Rumunii obecne są także firmy mniejsze, najczęściej nastawione na sprzedaż swoich towarów produkowanych lub sprowadzanych z Polski.

Współpraca regionalna

Współpraca regionalna prowadzona jest autonomicznie przez władze lokalne. Ambasada RP w Bukareszcie wspiera kontakt pomiędzy władzami lokalnymi różnych szczebli a organizacjami zrzeszającymi władze samorządowe takimi jak Rumuńskie Stowarzyszenie Miast (Asociaţia Municipiilor din România) i Związek Miast Polskich. Według danych Związku Polskich Miast zostały podpisane 23 umów partnerskich między polskimi a rumuńskimi miastami / gminami, 4 pomiędzy polskimi gminami a rumuńskimi województwami (rum. judeţ) i 4 między polskimi i rumuńskimi województwami (rum. judeţ). Listę umów partnerskich m.in. z rumuńskimi miastami i województwa można konsultować na stronie internetowej Związku Polskich Miast.  

Współpraca samorządów gospodarczych

Kluczową organizacją reprezentującą środowisko biznesowe w Rumunii jest Izba Przemysłowo-Handlowa Rumunii, które zrzesza 42 terytorialne rumuńskie izby przemysłowo-handlowe, bilateralne izby przemysłowo-handlowe oraz stowarzyszenia biznesowe. Jej zadaniem jest wspieranie swoich członków w kontaktach z władzami oraz organizacjami międzynarodowymi. Izba organizuje misje gospodarcze, szkolenia, seminaria i debaty, poszukuje możliwości rozwoju biznesu oraz udostępnia informacje ze swoich baz danych. Jest członkiem Stowarzyszenia Europejskich Izb Handlowych (Association of European Chambers of Commerce) oraz Międzynarodowej Izby Handlu (International Chamber of Commerce) i Stowarzyszenia Bałkańskich Izb Handlowych (Association of Balkans Chambers of Commerce).

Od czerwca 2016 r. funkcjonuje także Polsko-Rumuńska Bilateralna Izba Handlowo-Przemysłowa, której głównym celem jest wzmacnianie polsko-rumuńskich stosunków gospodarczych poprzez ułatwianie firmom z obu państw współpracy gospodarczej, dostarczanie swoim członkom opracowań biznesowych, jak również wspieranie zrzeszonych przedsiębiorstw. Izba ma obecnie biura w Warszawie, Bukareszcie i Klużu-Napoce, gdzie są one częścią lokalnych i regionalnych sieci oraz współpracują z władzami lokalnymi i krajowymi.

Dostęp do rynku

Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

Wraz z wejściem Rumunii do UE w 2007 r. zniesiono ograniczenia i bariery celne w dostępie do rynku dla polskich i unijnych towarów, zliberalizowano dostęp do rynku usług – w dwustronnych relacjach obowiązują unijne zasady wspólnego rynku: swobodny przepływ towarów, usług, osób i kapitału. Co więcej, członkostwo w UE otworzyło firmom zarejestrowanym w Rumunii możliwość dostępu do funduszy wspólnotowych przeznaczonych na poprawę konkurencyjności.

Dodatkowe szczegółowe informacje nt. rynku rumuńskiego można uzyskać z  Zagranicznego Biura Handlowego (ZBH) PAiH w Bukareszcie, które przejęła zadania dawnego Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji związane ze wsparciem polskich przedsiębiorstw oraz promocją polskiej gospodarki w Rumunii:

https://www.paih.gov.pl/zbh_bukareszt

Jedną z obiektywnych przeszkód dla rozwoju dwustronnej współpracy gospodarczej  i realizacji strategii eksportowych przez polskie przedsiębiorstwa może okazać się niedostateczna infrastruktura transportowa. Przy rosnącej wymianie handlowej i istniejącej sieci dróg i przejść granicznych, na trasach z Polski do Rumunii transport samochodowy w krótkim czasie może osiągnąć maksimum wydajności. Transport towarów drogą lotniczą i morską między Polską i Rumunią praktycznie nie istnieje, nierozwiązana pozostaje także sprawa transportu kolejowego, który mógłby przejąć część masy towarowej. Transport wodny przez większość zainteresowanych uznawany jest za długotrwały i uciążliwy (co szczególnie utrudnia dostawy szybko psujących się towarów żywnościowych).

Istniejące projekty rozwoju sieci transportowej nie są skierowane bezpośrednio w kierunku Polski. Włączony do sieci europejskiej korytarz drogowy IV, łączący Rumunię przez Węgry, Czechy z Niemcami tylko w ograniczonym stopniu przyczyni się do poprawy połączenia drogowego z Polską. Szansą na poprawę w tej sferze jest polska inicjatywa Via Carpatia, do której przystąpiła także Rumunia.

Polskie firmy transportowe skarżą się na utrudnienia ze strony rumuńskich służb drogowych i podatkowych oraz problemy przy odprawie TIR-ów na przejściach granicznych. Dotyczy to jednak wszystkich przewoźników, niezależnie od kraju pochodzenia i bywa wynikiem niedostatecznej wiedzy kierowców o obowiązujących przepisach (waga i wymiary pojazdów, zezwolenia na transport, etc.).

Dostęp do rynku pracy

Wraz z wejściem Rumunii do UE Polacy uzyskali pełny dostęp do poruszania się po terytorium Rumunii i jednocześnie znacznie uproszczono zasady zatrudniania obywateli polskich w tym kraju. Obywatel polski może przez okres 3 miesięcy przebywać na terytorium Rumunii bez wypełniania jakichkolwiek formalności administracyjnych. Przy planowaniu dłuższego pobytu obywatel polski zobowiązany jest, jeszcze przed upływem 3 miesięcy od dnia przybycia do Rumunii, do zarejestrowania swojego pobytu w oddziale terenowym Urzędu ds. Imigrantów (Oficiul Român pentru Imigrări), który posiada oddziały w każdym mieście wojewódzkim. Warunkiem pomyślnej rejestracji jest spełnienie jednego z poniższych warunków:

  • prowadzenie lub udział w prowadzeniu działalności gospodarczej (np. umowa o pracę zawarta z firmą rumuńską, oddelegowanie do pracy w Rumunii przez firmę polską, zarządzanie spółką w Rumunii, prowadzenie działalności w ramach wolnego zawodu lub świadczenie usług o podobnym charakterze, wolontariat, działalność humanitarna lub religijna),
  • udowodnienie posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii – zasadniczo dolnym limitem jest poziom płacy minimalnej i świadczenia obowiązkowe na rzecz ubezpieczeń społecznych,
  • kształcenie się w Rumunii w instytucjach systemu edukacji pod warunkiem posiadania środków wystarczających do utrzymania siebie i swojej rodziny w Rumunii.

O rejestrację mogą się także ubiegać członkowie rodzin osób, które spełniają jeden z powyższych warunków. W czasie rejestracji konieczne jest przedstawienie odpowiednich dokumentów, np.:

  • oddelegowanie pracownika – kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do okazania), dokument poświadczający oddelegowanie do pracy w Rumunii (przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego), zaświadczenie strony rumuńskiej, na rzecz której świadczona jest praca w ramach delegacji, zawierające okres trwania delegacji i miejsce wykonywania pracy,
  • praca w firmie rumuńskiej – kopia dowodu osobistego lub paszportu i umowy o pracę (oryginały do wglądu) zaparafowanej przez Urząd Pracy,
  • zarządzanie spółką - kopia dowodu osobistego lub paszportu (oryginał do wglądu), zaświadczenie z Rejestru Handlowego o wypełnianiu obowiązków zarządcy.

 W odniesieniu do podejmowania pracy obywatele polscy traktowani są obecnie na zasadach identycznych jak obywatele Rumunii. Oznacza to, że mogą oni podejmować każdy legalny rodzaj pracy. Należy jednak pamiętać, że wedle prawa rumuńskiego wszystkie umowy o pracę muszą być najpóźniej do dnia podjęcia pracy zgłoszone i zarejestrowane w lokalnym Urzędzie Pracy.

Pracownicy oddelegowani czasowo z Polski do pracy w Rumunii muszą zgłosić ten fakt w terenowym inspektoracie pracy. Standardowo dane kontaktowe takiego urzędu powinny zostać przekazane firmie polskiej przez rumuńskiego lub zagranicznego odbiorcę świadczonych usług. Zawiadomienie powinno być dostarczone do inspektoratu pracy najpóźniej w dniu poprzedzającym rozpoczęcie pracy. Informacje o wszelkich zmianach dot. delegowanych pracowników muszą również być przekazane do lokalnego inspektoratu. Kary za niedostarczenie takiego formularza wynoszą od 4500 lei do 9000 lei. W razie kontroli konieczne może się okazać przedstawienie kopii kontraktu z inwestorem na świadczenie usług związanych z oddelegowaniem pracowników.

Nabywanie i wynajem nieruchomości

Grunty rolne

Od 1 stycznia 2012 r.  obywatele UE mogą bez przeszkód dokonywać zakupu ziemi w Rumunii na cele inwestycyjne. W sierpniu 2017 r. rozpoczęła się bezpłatna, finansowana przez państwo, rejestracja ziemi rolnej na terenie całej Rumunii.

Kwestię nabywania gruntów rolnych reguluje Ustawa nr 17 z 2014 r. dotycząca środków regulujących sprzedaż i kupno ziem rolnych (weszła w życie 11 kwietnia 2014 r.). Zgodnie z tą ustawą ziemię rolną w Rumunii mogą kupić: obywatele Rumunii, obywatele państw UE, obywatele państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Norwegia, Liechtenstein i Islandia) oraz obywatele Szwajcarii, bezpaństwowcy z miejscem stałego zamieszkania w Rumunii, w państwach UE, w państwach EOG lub w Szwajcarii, osoby prawne rumuńskiego obywatelstwa, osoby prawne z państwa UE, z państw EOG lub Szwajcarii.

W procesie zakupu ziemi rolnych w Rumunii jest respektowane prawo pierwokupu. Pierwszeństwo mają: współwłaściciele, dzierżawcy, właściciele terenów sąsiadujących i państwo rumuńskie. W celu sprzedaży ziemi sprzedawca zgłasza zamiar w urzędzie miejskim w miejscowości, w której jest usytuowany teren, wnioskując o opublikowanie oferty sprzedaży i poinformowanie ewentualnych osób z prawem pierwokupu.

Ogłoszenie o sprzedaży musi zawierać informacje dotyczące terenu – cenę, usytuowanie, kategorię użytkowania i klasę jakości, dokumenty katastralne, a także dane dotyczące sprzedawcy – imię i nazwisko, kompletny adres oraz kopię dokumentu własności. W ciągu jednego dnia roboczego od daty zarejestrowania wniosku urząd jest zobowiązany wystawić ofertę sprzedaży w swojej siedzibie lub/i w zależności od przypadku, zamieścić na 30 dni na swojej stronie internetowej. Następnie urząd miejski ma obowiązek przekazać do Urzędu ds. Zarządzania i Uregulowania Rynku Gruntów Rolnych oraz do odpowiednich struktur terytorialnych teczkę zawierającą listę osób z prawem pierwokupu, z odpowiednimi kopiami wniosków o zakup, w ciągu trzech dni roboczych od dnia zarejestrowania wniosku. Ogłoszenie o sprzedaży gruntu przez 15 dni widoczne jest na stronach internetowych urzędu. Jeżeli w ciągu 30 dni żadna z osób z prawem pierwokupu nie zgłosi intencji zakupu terenu, wydawana jest zgoda na zawarcie transakcji. Sprzedawca musi pisemnie powiadomić urząd miejski, że przyjął taką decyzję. Należy zaznaczyć, że cena transakcji nie może być niższa, niż cena zawarta w pierwotnym ogłoszeniu o sprzedaży, w przeciwnym przypadku transakcja będzie anulowana.

Ze względu na wysoki udział czarnoziemu (tzw. “czarnego złota”), żyznej gleby pozwalającej na różnego rodzaju uprawy, w strukturze glebowej Rumunii kraj ten jest popularnym kierunkiem zagranicznych inwestorów w sektorze rolniczym. Średnia cena za hektar ziemi w Rumunii w ostatnich latach wahała się między 2500 a 8500 EUR, co w porównaniu z krajami Europy Zachodniej jest ceną relatywnie niską. Według raportu Eurostatu z marca 2018 r. grunty rolne w Rumunii są najtańsze w Europie; na poziomie 2016 r. średnia cena jednego hektara gruntów rolnych wyniosła 1 958 EUR, podczas gdy średnia w Holandii była ponad 31-krotnie wyższa i wyniosła 63 000 EUR. Warto odnotować jednak, że w ciągu ostatnich 10-15 lat koszt zakupu ziemi szybko wzrastał i przewiduje się, iż ten trend utrzyma się w ciągu najbliższej dekady.

Zgodnie z analizą Transnational Institute przeprowadzoną na zlecenie Komisji Europejskiej, około 20-30% gruntów ornych Rumunii należy do cudzoziemców z UE, a kolejne 10% należy do osób spoza UE. Około 5,3 mln ha z około 13,3 mln ha (czyli 40%) jest uprawianych przez obcokrajowców. Dane dotyczące Rumunii pochodzą ze źródeł innych niż oficjalne, ponieważ władze rumuńskie nie dysponują takimi informacjami. WEDŁUG badania Transnational Institute, największa farma w Rumunii z zagranicznymi właścicielami liczy 65.000 hektarów i jest własnością libańskiej firmy Maria Group. Ponadto Maria Group posiada w Rumunii własny port i spichlerz. Grupa jest jednym z głównych eksporterów rolnych i eksportuje mięso i zboża zwłaszcza na Bliski Wschód i do Afryki Wschodniej. Do największych inwestorów kupujących znaczne obszary ziemskie w Rumunii należą m.in. firmy z Zjednoczonych Emiratów Arabskich (Agricost SA), Libanu (Maria Trading), Danii (S.C. Campo d’oro SRL, S.C. JD Agro Cocora SRL), Włoch (Gostnet Thomas, Martini Luciano), Portugalii (Zimbrul SA), Francji (Charmetabt Arnaud) oraz Austrii (Ineu SRL). Województwa rumuńskie preferowane przez zagraniczne firmy dla nabywania gruntów rolnych to Braila, Calarasi, Timiś, Ilfov, Tulcea i Teleorman.

WYNAJEM I SPRZEDAŻ NIERUCHOMOŚCI

W Rumunii agencje pośrednictwa zwyczajowo pobierają, jako opłatę za usługę, zarówno od właściciela jak i od wynajmującego mieszkanie, po 50% jednomiesięcznego czynszu. W przypadku sprzedaży nieruchomości stawka dla agencji może sięgnąć 2-3% wartości nieruchomości. Obszerna lista firm pośrednictwa handlu nieruchomościami dostępna jest na stronie https://www.imobiliare.ro/agentii.

System zamówień publicznych

Zamówienia publiczne w Rumunii nadzorowane są przez Krajową Agencję ds. Zamówień Publicznych (Agenția Națională pentru Achiziții Publice – ANAP, www.anap.gov.ro). Podlegająca Ministerstwu Finansów Publicznych, ANAP jest instytucją odpowiedzialną za realizację polityki w zakresie zamówień publicznych, w tym m.in. za: opracowanie aktów prawnych, prowadzenie monitoringu, analiz i nadzoru nad postępowaniami o zamówienie publiczne, reprezentowanie Rumunii na forach instytucji unijnych w zakresie działań związanych z zamówieniami publicznymi, inicjowanie działalności szkoleniowej w tym obszarze, jak również prowadzenie działalności doradczej dla zamawiających. Agencja dba o to, by system zamówień publicznych w Rumunii spełniał standardy UE i w jej ramach był dostępny również dla podmiotów zagranicznych, w tym polskich.

Głównymi aktami prawnymi regulującymi system zamówień publicznych w Rumunii są Ustawa Nr 98/2016 w sprawie zamówień publicznych, Ustawa nr 99/2016 w sprawie zamówień na usługi i Ustawa nr 100/2016 w sprawie umów koncesyjnych na roboty budowlane i umów koncesyjnych na usługi.

Wszystkie ogłoszenia o przetargach są publikowane w portalu Elektronicznych Zamówień Publicznych eLicitatie (http://www.e-licitatie.ro), który prezentuje oferty i zamówienia administracji i podmiotów publicznych. Do udziału w licytacjach niezbędna jest rejestracja w portalu. Zamówienia po publikacji na stronach eLicitatie zamieszczane są także w rumuńskim Monitorze Oficjalnym, www.monitoruloficial.ro.

Za rozpatrywanie skarg w zakresie zamówień publicznych w Rumunii odpowiada Krajowa Rada ds. Rozpatrywania Skarg (Consiliul Naţional de Soluţionare a Contestaţiilor – CNSC). Instytucjonalnie Rada podlega rządowi, ale jest niezależna w swoich decyzjach. Posiada uprawnienia w zakresie rozpatrywania skarg wniesionych w trakcie procedury przetargowej (przed podpisaniem umowy) przez wyspecjalizowane zespoły. Dodatkowe informacje o Krajowej Radzie ds. Rozpatrywania Skarg, jak i o systemie odwoławczym Rumunii, można znaleźć na stronie: http://www.cnsc.ro/.

W zakresie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego po zawarciu kontraktu skargi rozpatrywane są przez sądy okręgowe, a odwołania przez Regionalny Sąd Apelacyjny lub – w przypadku zamówień w dziedzinie infrastruktury – Bukareszteński Sąd Apelacyjny.

Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

Między Polską a Rumunią nie ma różnic kulturowych w kontaktach biznesowych.

Przydatne kontakty i linki

(dla ułatwienia nawiązania kontaktu nazwy i adresy podano także w języku angielskim)

 ADMINISTRACJA GOSPODARCZA

  •  Ministerstwo Gospodarki, Energetyki i Środowiska Biznesowego (Ministry of Economy, Energy and Business Environment)

http://www.economie.gov.ro/

Adres: Calea Victoriei 152, sektor 1, 010096 Bukareszt

Tel: +40 21 202 54 26

E-mail: birou.presa@economie.gov.ro;

  •  ​​​​​​Ministerstwo Finansów Publicznych (Ministry of Public Finance)

http://www.mfinante.ro/pagina.html?pagina=acasa

Adres: Bulevardul Libertății 16, sektor 5, 050706 Bukareszt

Tel: +40 21 226 10 00, +40 21 319 97 59

Fax: +40 21 312 25 09

E-mail: publicinfo@mfinante.gov.ro

  •  ​​Ministerstwo Prac Publicznych, Rozwoju i Administracji (Ministry of Public Works, Development and Administration)

http://www.mdrap.gov.ro/

Adres: Bulevardul Libertății 16, sektor 5, 050706 Bukareszt

Tel: +40 372 111 409

E-mail: info@mdrap.ro

  •  ​​Ministerstwo Edukacji i Badań (Ministry of Education and Research)

https://www.edu.ro/

Adres: str. Gen. Berthelot 28-30, Sektor 1, 010168, Bukareszt

Tel: +40 21 315 04 21

E-mail: biroupresa@edu.gov.ro

  • Bank Narodowy Rumunii (National Bank of Romania)

http://www.bnro.ro/Home.aspx

Adres: Strada Lipscani 25, sektor 3, 030031 Bukareszt

Tel: +40 21 313 04 10, +40 21 315 27 50

E-mail: Info@bnro.ro

  • Narodowa Agencja ds. Administracji Skarbowej (National Agency for Fiscal Administration – ANAF)

https://www.anaf.ro/

Adres: Strada Apolodor 17, sektor 5, 050741 Bukareszt

Tel: +40 21 387 10 00,

Fax: +40 21 319 96 41

E-mail: relatiipublice@anaf.rocabinet.presedinte@anaf.ro

  • Narodowa Agencja ds. Zasobów Mineralnych (National Agency for Mineral Resources – NAMR)

http://www.namr.ro/home-page/

Adres: Bulevardul Dacia 59, sektor 1, 010407 Bukareszt

Tel: 021 317 00 18; 021 317 00 94; 021 317 00 95

E-mail: namr@namr.ro

  • Urząd Regulacji Energetyki Rumunii (Romanian Energy Regulatory Authority – ANRE)

http://www.anre.ro/en/

Adres: Strada Constantin Nacu 3, sektor 2, 020995 Bukareszt

Tel: 021 327 81 74, 021 327 81 00

Fax: 021 312 43 65

E-mail: anre@anre.ro

  • Urząd ds. Administracji Aktywów Państwowych (Authority for State Assets – AAAS)

http://www.aaas.gov.ro/index.php?lang=en

Adres: Strada Căpitan Alexandru Șerbănescu 50, 014294 Bukareszt

Tel: 0040 21 303 64 63, 0040 21 303 66 03

Fax: 0040 21 303 66 80

Email: infopublic@aaas.gov.ro

  • Państwowe Biuro ds. Wynalazków i Znaków Towarowych (State Office for Inventions and Trademarks – OSIM)

https://osim.ro/

Adres: Strada Ion Ghica 5, sektor 3, 030044 Bukareszt

Tel: +40 21 306 08 00, +40 21 306 08 01 (końcówka od -01 do -29)

Fax: +40 21 312 38 19

E-mail: office@osim.ro

  • Dyrekcja Generalna ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (Fiscal Antifraud Directorate General)

http://www.antifrauda.ro/

Adres: Piaţa Presei Libere 1, corp C3 et. 3-4, sektor 1, Bukareszt

Tel: 021 327 06 29

Fax: 021 327 06 01

E-mail: antifrauda.generala@anaf.ro

  • Narodowa Komisja ds. Strategii i Prognozy (National Commission for Strategy and Prognosis)

http://www.cnp.ro/en

Adres: Strada Cristian Popișteanu 2-4, sektor 1, 010024 Bukareszt

Tel: 021 317 00 48, 021 317 00 61, 021 317 00 63

Fax: 021 310 02 06, 021 317 00 42

E-mail: prognoza@cnp.ro

  • Narodowy Instytut Statystyki (National Institute of Statistics)

http://www.insse.ro/cms/en

Adres: Bulevardul Libertății 16, sektor 5, 030167 Bukareszt

Tel: +40 21 318 18 24, +40 21 318 18 42

Fax: +40 21 312 48 75, +40 21 318 18 51, +40 21 318 18 73

E-mail: romstat@insse.ro

  • Krajowy Organ Nadzorujący Przetwarzanie Danych Osobowych (National Supervisory Authority for Personal Data Processing)

http://www.dataprotection.ro/

Adres: Bulevardul General Gheorghe Magheru 28-30, sektor 1, 010336 Bukareszt

Tel: +40 318 059 211

Fax: +40 318 059 602

E-mail:  anspdcp@dataprotection.ro

  • Zagraniczne Biuro Handlowe (ZBH) w Rumunii, Polska Agencja Inwestycji i Handlu S.A.

https://romania.trade.gov.pl/pl/zbh/kontakt/280113,kontakt.html

Adres: Charles de Gaulle Plaza

Plac Charles de Gaulle, 15, piętro 16

011857 Bukareszt, sektor 1

Agnieszka Olsen - kierownik biura

tel.: +40 739 669 739

e-mail: agnieszka.olsen@paih.gov.pl

Anastasia Belous - ekspert

tel.: +40 739 659 739

e-mail: anastasia.belous@paih.gov.pl

  • Wydział Polityczno-Ekonomiczny (stanowisko ds. ekonomicznych), Ambasada RP w Bukareszcie

https://www.gov.pl/web/rumunia

Adres: Aleea Alexandru 23, sektor 1, 011821 Bukareszt

Tel: +40 21 30 82 282 (-84)

Fax: + 40 21 30 82 251

E-mail: Bukareszt.wpe@msz.gov.pl

SAMORZĄDY GOSPODARCZE

  • Izba Przemysłowo-Handlowa Rumunii (Chamber of Commerce and Industry of Romania)

https://ccir.ro/en/

Adres: Bulevardul Octavian Goga 2, sektor 3, 030982 Bukareszt

Tel: 021.319.00.93

E-mail: ccir@ccir.ro

  • Departament Zagranicznych Inwestycji Bezpośrednich (Foreign Direct Investment Department)

http://investromania.gov.ro/web/

Adres: Calea Victoriei 152, sektor 1, 010096 Bukareszt

Email: office@investromania.gov.ro; investromania@investromania.gov.ro

  • InfoCons – Organizacja Ochrony Konsumenta (InfoCons -  Organisation for Consumer Protection)

https://www.consumers-protection.org/

Adres: Bulevardul Mărășești 127-129, sektor 4, 040253 Bukareszt

Tel: +40 11 319 32 66

Fax: +40 31 101 25 15

E-mail: office@infocons.ro

  • Polsko-Rumuńska Bilateralna Izba Handlowo-Przemysłowa (Polish-Romanian Bilateral Chamber of Commerce and Industry)

http://www.prbcc.pl

Tel: +40 741 079 704 (biuro rumuńskie)

E-mail: office@prbcc.pl

PRASA EKONOMICZNA

EN – j. angielski; RO – j. rumuński


Data aktualizacji: marzec 2020 r.