Urząd do Spraw Cudzoziemców

Ustawa ta, oprócz tego, że dokonuje zasadniczych zmian w przepisach prawa polskiego, których przedmiotem jest zapewnienie ochrony czasowej (tymczasowej ochrony) obywatelom Ukrainy i innym cudzoziemcom, którzy w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., przybyli do Polski uciekając przed działaniami wojennymi, modyfikuje również pewne szczególne zasady wynikające dotąd z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337 z późn. zm.)(„ustawa specjalna”), służące wzmocnieniu legalności pobytu obywateli Ukrainy w Polsce, w tym również tym, którzy nie korzystają z ochrony czasowej, w sytuacji trwającego konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy.

 

1. Zakończenie przedłużeń pewnych uprawnień obywateli Ukrainy

Ustawa wygaszająca z dniem 5 marca 2026 r. uchyliła:

• art. 42 ust. 6 ustawy specjalnej, który przewidywał przedłużenie do dnia 4 marca 2026 r. przewidzianego w art. 299 ust. 6 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079 z późn. zm.) terminu na realizację przez obywatela Ukrainy obowiązku opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
• art. 42 ust. 7 ustawy specjalnej, który przewidywał przedłużenie do dnia 4 marca 2026 r. terminu dobrowolnego wyjazdu określonego w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 315 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, wydanej wobec obywatela Ukrainy;
• art. 42a ust. 1 ustawy specjalnej, który ustanawiał podstawę do udzielenia jednorazowo obywatelowi Ukrainy szczególnego zezwolenia na pobyt czasowy na okres 1 roku albo 6 miesięcy, w przypadkach, gdyby nie spełniał wymogów koniecznych do udzielenia mu tego rodzaju zezwolenia na pobyt czasowy, o które sam się ubiegał.

Dzień 4 marca 2026 r. był ostatnim dniem, w którym wojewoda lub Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców jako organ odwoławczy mogli zastosować przepis art. 42a ust. 1 ustawy specjalnej jako podstawę udzielenia obywatelowi Ukrainy zezwolenia na pobyt czasowy. Od dnia 5 marca 2026 r. stosowane są ponownie w całości wymogi udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy oraz przesłanki odmowy udzielenia tego zezwolenia wynikające z przepisów ustawy o cudzoziemcach.

Decyzje o udzieleniu obywatelom Ukrainy zezwoleń na pobyt czasowy, wydane na podstawie uchylonego art. 42a ust. 1 ustawy specjalnej, pozostały w mocy.

Ponadto, ustawa wygaszająca uchyliła z dniem 5 marca 2026 r. przepis art. 42b ustawy specjalnej, który ustanawiał fakultatywną podstawę prawną dla organu Straży Granicznej do tego, aby nie wszczynać lub umorzyć postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu wobec obywatela Ukrainy, którego nie dotyczą względy obronności, bezpieczeństwa państwa, ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego lub przemawiający za zobowiązaniem do powrotu interes Rzeczypospolitej Polskiej.

 

2. Dalsze utrzymanie przedłużeń pewnych uprawnień obywateli Ukrainy

Jednocześnie ustawa wygaszająca dokonała przedłużenia do dnia 4 marca 2027 r., a zatem do dnia, w którym aktualnie istnieje perspektywa trwania ochrony czasowej (tymczasowej ochrony), wprowadzonej w związku z masowym napływem obywateli Ukrainy i innych cudzoziemców uciekających przed działaniami wojennymi rozpoczętymi w dniu 24 lutego 2022 r., następujących okresów (terminów):

• okresów pobytu na podstawie wiz krajowych oraz okresów ważności takich wiz wydanych obywatelom Ukrainy, których koniec przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. (przewidzianych w art. 42 ust. 3a ustawy specjalnej);
• okresów ważności zezwoleń na pobyt czasowy udzielonych obywatelom Ukrainy, których koniec przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. (przewidzianych w art. 42 ust. 5a ustawy specjalnej);
• okresów ważności kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca oraz dokumentów „zgoda na pobyt tolerowany”, które zostały wydane obywatelom Ukrainy, i których koniec przypada w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. (przewidzianych w art. 42 ust. 8 ustawy specjalnej);
• okresu pobytu uznawanego za legalny obywateli Ukrainy, którzy w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. wyczerpali na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszczalny okres pobytu na podstawie wizy Schengen wydanej przez organ polski, na podstawie wizy Schengen, wizy długoterminowej lub dokumentu pobytowego wydanych przez inne państwo obszaru Schengen, lub w ramach ruchu bezwizowego (o czym mowa w art. 42 ust. 11 ustawy specjalnej);
• okresu, w jakim organ prowadzący postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej wobec obywatela Ukrainy, który wykonuje działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, nie stosuje wymogu ustanowionego w art. 142 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach, dotyczącego wielkości lub jakości prowadzonej działalności (o czym mowa w art. 42 ust. 12a ustawy specjalnej).

 

3. Utrzymanie możliwości ubiegania się przez beneficjentów ochrony czasowej, o niektóre rodzaje zezwolenia na pobyt czasowy

W okresie od dnia 5 marca 2026 r. utrzymana zostanie możliwość ubiegania się przez cudzoziemców, którzy korzystają w Polsce z ochrony czasowej i posiadają numery PESEL ze statusem „UKR”, o udzielenie określonych rodzajów zezwolenia na pobyt czasowy, tj.:

• zezwolenia na pobyt czasowy i pracę;
• zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji;
• zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 142 ust. 1 lub 3 ustawy o cudzoziemcach;
• zezwolenia na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 158 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach (np. dla małżonka obywatela polskiego);
• zezwolenia na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną, o którym mowa w art. 159 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.

Przewidujące tę możliwość przepisy art. 42 ust. 13 – 19 ustawy specjalnej zostały z dniem 5 marca 2026 r. zastąpione przez przepis art. 45 ustawy wygaszającej, który będzie od tej pory stanowił podstawę wyjątku od przepisów ustawy o cudzoziemcach, które co do zasady uniemożliwiają beneficjentom ochrony czasowej ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.