Upamiętniliśmy ofiary nazistowskiego obozu w Smukale
16.05.2026
W ostatnią sobotę, na Cmentarzu Wojennym przy ulicy Władysława Baranowskiego w Bydgoszczy, odbyły uroczyste obchody Dnia Pamięci Ofiar Niemieckiego Obozu Wysiedleńczego w Smukale. W uroczystości upamiętniającej tragiczną historię obozu w Smukale wzięli udział przedstawiciele lokalnych władz, organizacji kombatanckich, służb mundurowych oraz mieszkańcy. Gośćmi specjalnymi byli ocalali więźniowie obozu oraz członkowie ich rodzin.
Zebrani wysłuchali występu dzieci z zespołu wokalnego ze Szkoły Podstawowej nr 34 w Bydgoszczy. Młodzi artyści wręczyli również białe róże ocalałym.
Po wprowadzeniu sztandaru wojskowego w asyście kompanii honorowej, odśpiewano hymn Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie odprawiona została msza święta w intencji ofiar obozu.
Po mszy głos zabrali organizatorzy Dnia Pamięci. Wojewoda Kujawsko-Pomorski Michał Sztybel, Naczelnik Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Bydgoszczy Edyta Cisewska oraz Prezesa stowarzyszenia Waleczne Serca Tomasza Olechnowicz.
Wojewoda Kujawsko-Pomorski Michał Sztybel przypomniał zebranym:
Naszą historię musimy pisać sami. Nikt za nas tego nie zrobi. W Smukale w Bydgoszczy spotkaliśmy się, by uczcić pamięć osób więzionych w niemieckim obozie przesiedleńczym. Wielu nie przeżyło. Nieliczni żyją dziś wśród nas i nadal dają świadectwo tego, do czego zdolny jest człowiek - zarówno do heroizmu, jak i niewyobrażalnego bestialstwa. Przyszłość musimy budować na prawdzie, pamięci i odpowiedzialności.
Uroczystość na cmentarzu zakończyła się apelem pamięci i salwą honorową, po których delegacje złożyły wieńce.
Po obchodach plenerowych uczestnicy udali się do Szkoły Podstawowej nr 34, by obejrzeć dokument zatytułowany „W karbidowym pyle. Smukała 1941–1943”. Film zrealizowało Stowarzyszenie Waleczne Serca, by upamiętnić ofiary dla przyszłych pokoleń. Relacje świadków łączą się w nim z historyczną narracją, ukazując w niezwykle poruszający sposób tragiczne losy tych, którzy trafili do obozu.
Dziękujemy wszystkim przybyłym na Cmentarz Wojenny za udział w uroczystości.
Informacje o obozie w Smukale
Obóz w Smukale funkcjonował od 1 września 1941 roku do 19 lutego 1943 roku. Był jednym z trybów nazistowskiej machiny, dążącej do pozbycia się miejscowej ludności, w celu przekazania tych terenów niemieckim kolonistom. Osadzane w nim były przede wszystkim rodziny rolnicze, wygnane ze swoich domów i gospodarstw na terenie Pomorza i Kujaw, a także mieszkańcy okolicznych miast. Nieludzkie warunki egzystencjalne, panujące w obozie, doprowadziły do śmierci kilkuset osób, z których około połowę stanowiły dzieci. Według analiz IPN zginęło tu przynajmniej 329 osadzonych. Ofiar prawdopodobnie było więcej, jednak jednoznaczne ustalenie ich liczby jest bardzo trudne, ze względu na brak dokładnych źródeł historycznych.
