Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

Uchwała Rady Ministrów umożliwia realizację przedsięwzięć kluczowych dla bezpieczeństwa 200 tysięcy mieszkańców, ochrony infrastruktury krytycznej oraz stabilnego funkcjonowania jednego z najbardziej zagrożonych hydrologicznie regionów w Polsce.

 - Postępujące zmiany klimatyczne, zwłaszcza coraz częstsze opady nawalne i sztormy, wywierają rosnącą presję na system wodny Żuław Wiślanych. Dlatego konsekwentne prowadzenie prac utrzymaniowych i inwestycyjnych jest kluczowe dla bezpiecznego funkcjonowania tego obszaru oraz ograniczenia ryzyka powodziowego – powiedział Mateusz Balcerowicz, prezes Wód Polskich. Realizacja zadania nie byłaby możliwa bez zaangażowania i wsparcia pana Premiera Donalda Tuska, Ministra Jana Grabca, Ministra Dariusza Klimczaka a także Pani Poseł Magdaleny Kołodziejczak, przewodniczącej Żuławskiego Zespołu Parlamentarnego.

Na rok 2026 Wody Polskie przeznaczyły 14 872 301,90 zł na utrzymanie wód oraz urządzeń wodnych na obszarze Żuław Wiślanych. Dodatkowe 30 mln zł z dotacji celowej pozwoli zwiększyć tegoroczne nakłady na działania przeciwpowodziowe na Żuławach do blisko 45 mln zł.

Dotacja celowa w kwocie 30 mln zł zostanie przeznaczona na:

• zabezpieczenie i naprawę urządzeń wodnych, w tym przywrócenie właściwego funkcjonowania wałów przeciwpowodziowych poprzez ich zabudowę i umocnienie (10 mln zł)
• odtworzenie i przywrócenie właściwego funkcjonowania kanałów przeciwpowodziowych poprzez ich udrożnienie oraz odbudowę skarp (8 mln zł)
• zapewnienie prawidłowego funkcjonowania stacji pomp poprzez wymianę oraz naprawy ich zasadniczych elementów a także wyeliminowanie ich awaryjności (5 mln zł)
• zakup mobilnych zestawów pompowych do dodatkowego zabezpieczenia terenów zagrożonych powodzią (4 mln zł)
• zakup pojazdów specjalistycznych (3 mln zł).

– Żuławski system wodny tworzą umocnienia brzegowe, wały przeciwpowodziowe, pompownie, śluzy, jazy, wrota przeciwpowodziowe oraz zbiorniki retencyjne, które wspólnie zapewniają regulację przepływu wód. To również infrastruktura towarzysząca, w tym energetyczna i drogowa, niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania. Modernizacja i utrzymanie tego systemu w dobrym stanie technicznym mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa całego regionu – podkreślił Marcin Jarzyński, zastępca prezesa Wód Polskich ds. ochrony przed powodzią i suszą.

 

Zagrożenie powodziowe na Żuławach Wiślanych

Usytuowanie Żuław Wiślanych oraz ich polderowy układ sprawiają, że obszar ten należy do najbardziej zagrożonych powodziowo w kraju. Duże wahania poziomu Morza Bałtyckiego mogą prowadzić do powodzi sztormowych, natomiast wysokie przepływy w Wiśle, przerwania wałów czy zatory lodowe, szczególnie w rejonie stożka napływowego u jej ujścia, zwiększają ryzyko nagłych wezbrań. Dodatkowym zagrożeniem są spływy opadowe i roztopowe z okolicznych wysoczyzn oraz intensywne deszcze na terenach polderowych, gdzie ograniczona możliwość odprowadzenia wód sprzyja powstawaniu powodzi wewnątrzpolderowych.

W obecnym sezonie zimowym, po raz pierwszy od kilkunastu lat, w północnej Polsce utrzymywała się stała pokrywa śnieżna, a na ciekach, rzekach i kanałach długo występowały zjawiska lodowe, obejmując również dolną Wisłę – od ujścia aż po stopień wodny we Włocławku. W takich warunkach wiosenne roztopy mogą powodować groźne spiętrzenia wód na obszarach nizinnych o niewielkich spadkach cieków oraz na terenach bezodpływowych, w zagłębieniach i depresjach, co w szczególności dotyczy Żuław Wiślanych.

 

Utrzymanie systemu hydrotechnicznego kluczem do bezpieczeństwa Żuław Wiślanych

Żuławy Wiślane jako obszar o unikatowej strukturze polderowej, w znacznej części położony poniżej poziomu morza, wymagają nieprzerwanego utrzymania sprawności całego systemu przeciwpowodziowego. Ich bezpieczeństwo zależy od drożności kanałów i cieków odwadniających, efektywnej pracy pompowni i urządzeń sterujących, właściwego działania obiektów hydrotechnicznych oraz zapewnienia zdolności do szybkiego odprowadzania wód opadowych i roztopowych, a także odporności na cofki sztormowe i wezbrania powodziowe.

Dlatego kluczowe jest systematyczne udrożnianie cieków i kanałów, odtwarzanie funkcjonalności urządzeń hydrotechnicznych, przywracanie pełnej sprawności technicznej pompowni oraz utrzymywanie właściwych parametrów wałów przeciwpowodziowych. Niezbędne jest również zabezpieczenie pracy infrastruktury w sytuacjach podwyższonego ryzyka oraz zapewnienie mobilnych pomp i awaryjnych źródeł zasilania, które umożliwią przepompowywanie nadmiaru wody nawet w przypadku przerw w dostawie energii.

 

Żuławy Wiślane – krajowy spichlerz zależny od hydrotechniki

Żuławy Wiślane, położone w depresyjnej delcie Wisły, stanowią unikatowy w skali kraju system przyrodniczo‑techniczny, którego funkcjonowanie jest w pełni zależne od sprawnej infrastruktury przeciwpowodziowej. Dzięki rozbudowanej sieci obwałowań, kanałów odwadniających i przepompowni możliwe jest bezpieczne użytkowanie tych terenów, które – jako poldery – służą stałemu osadnictwu oraz prowadzeniu działalności gospodarczej, a nie kontrolowanemu zalewaniu.

Obszar ten odgrywa kluczową rolę w krajowej produkcji rolnej, a sprawność systemów odwadniających bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo upraw i stabilność łańcuchów dostaw. Żuławy obejmują również infrastrukturę transportową i energetyczną o znaczeniu ponadregionalnym, są powiązane z działalnością portów morskich i sektorem agrologistycznym, stanowią miejsce zamieszkania około 200 tysięcy osób oraz wspierają rozwój turystyki i rekreacji.