Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

– Nasze konsekwentne działania udowadniają, że istniejącą infrastrukturę hydrotechniczną można wykorzystać do produkcji energii odnawialnej bez konieczności budowy nowych zapór i bez wywierania dodatkowej presji na środowisko. To przykład nowoczesnego podejścia do zarządzania majątkiem państwa, które jednocześnie wzmacnia bezpieczeństwo energetyczne kraju, tworzy nowe możliwości dla samorządów i społeczności energetycznych oraz pozwala lepiej wykorzystywać potencjał już istniejących obiektów – powiedział prezes Wód Polskich Mateusz Balcerowicz.

 

MEW Janowice – przykład wykorzystania istniejącej infrastruktury na cele energetyczne

Mała elektrownia wodna w Janowicach jest przykładem współpracy sektora publicznego i prywatnego przy rozwoju odnawialnych źródeł energii. Inwestycja została zrealizowana przez prywatnego inwestora na gruncie dzierżawionym od Wód Polskich. Wykorzystuje istniejący stopień wodny, dzięki czemu jej budowa nie wymagała realizacji nowych obiektów piętrzących.

Elektrownię wyposażono w przepławkę dla ryb oraz rozwiązania techniczne mające ograniczać oddziaływanie jej pracy na ichtiofaunę. Zastosowane rozwiązania służą zapewnieniu możliwości migracji organizmów wodnych i uwzględniają potrzebę ochrony ekosystemu rzecznego.

Janowice pokazują, że istniejąca infrastruktura hydrotechniczna może być wykorzystywana również do produkcji energii odnawialnej, a współpraca z prywatnymi inwestorami stwarza możliwości zagospodarowania potencjału energetycznego obiektów pozostających w zarządzie Wód Polskich.

– Energetyka wodna może być stabilnym uzupełnieniem energetyki słonecznej i ważnym elementem lokalnego bezpieczeństwa energetycznego. Dla samorządów, społeczności energetycznych i spółdzielni energetycznych oznacza to większe możliwości dywersyfikacji źródeł energii, budowania lokalnej samowystarczalności oraz ograniczania zależności od zmiennych warunków pogodowych. Przykład Janowic pokazuje, że taki model współpracy ma potencjał do rozwoju również w innych częściach kraju – podsumował prezes Wód Polskich Mateusz Balcerowicz.

 

Zainteresowanie inwestorów i nowe projekty hydroenergetyczne

Wody Polskie prowadzą działania na rzecz rozwoju hydroenergetyki i szerszego wykorzystania potencjału istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej. Pod koniec 2025 r. udostępniono inwestorom wykaz blisko 4 tys. lokalizacji o potencjale hydroenergetycznym. W 2026 r. zorganizowano cykl 11 Dni Otwartych Hydroenergetyki we wszystkich regionalnych zarządach gospodarki wodnej oraz webinar poświęcony procesowi inwestycyjnemu w energetyce wodnej. W spotkaniach uczestniczyło łącznie 518 przedstawicieli administracji publicznej, przedsiębiorców, środowiska naukowego i branżowego.

Wody Polskie zaprezentowały również potencjał hydroenergetyczny administrowanych obiektów podczas Ogólnopolskiego Forum Spółdzielni Energetycznych, wskazując możliwości wykorzystania energii wodnej przez lokalne społeczności i spółdzielnie energetyczne.

Działaniom informacyjnym i promocyjnym towarzyszy zainteresowanie inwestorów wykorzystaniem infrastruktury wodnej do produkcji energii. W 2026 r. odnotowano 37 opinii, ocen i decyzji środowiskowych, 57 wniosków o wydanie pozwoleń wodnoprawnych oraz 36 wniosków o zawarcie umów na energetyczne korzystanie z nieruchomości i urządzeń wodnych. Łącznie zarejestrowano 130 spraw administracyjnych związanych z rozwojem hydroenergetyki. Do Wód Polskich wpływają również zapytania dotyczące możliwości realizacji inwestycji w kolejnych lokalizacjach.

Równolegle Wody Polskie prowadzą pięć projektów hydroenergetycznych obejmujących elektrownię wodną Jeziorsko oraz małe elektrownie wodne Mylof, Rogów Opolski, Czersko Polskie i Maziarnia. Łączna planowana moc tych instalacji wynosi 5,703 MW. Przedsięwzięcia te pozwolą wykorzystać potencjał energetyczny istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej i mogą otworzyć drogę do realizacji kolejnych projektów hydroenergetycznych.

 

Współpraca dla rozwoju hydroenergetyki

Wody Polskie rozwijają współpracę z partnerami krajowymi i międzynarodowymi, aby wspierać przygotowanie inwestycji hydroenergetycznych oraz rozwój lokalnych inicjatyw energetycznych. Jednym z ważnych partnerów jest Europejski Bank Inwestycyjny. W ramach zawartego porozumienia prowadzone są prace nad przygotowaniem projektów hydroenergetycznych, analizą potencjału inwestycyjnego wybranych lokalizacji oraz przygotowaniem postępowania dotyczącego usług doradztwa technicznego.

Wody Polskie uczestniczą także w inicjatywach realizowanych z udziałem Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, dotyczących rozwoju społeczności energetycznych i energetyki obywatelskiej. Z kolei współpraca z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we Wrocławiu obejmuje wymianę wiedzy i doświadczeń, działania analityczne i eksperckie w obszarze energetyki wodnej oraz wsparcie samorządów w tworzeniu spółdzielni energetycznych i dywersyfikacji źródeł energii.

Działania te wpisują się w szersze otoczenie regulacyjne wspierające rozwój odnawialnych źródeł energii, w tym rozwiązania przewidziane w przepisach dotyczących OZE.

 

Hydroenergetyka i renaturyzacja – dwa uzupełniające się kierunki działań

Racjonalna gospodarka wodna wymaga indywidualnej oceny funkcji i potencjału każdego obiektu hydrotechnicznego. Dlatego działania na rzecz rozwoju hydroenergetyki prowadzone są równolegle z inicjatywami renaturyzacyjnymi. Celem jest takie gospodarowanie istniejącą infrastrukturą, które uwzględnia zarówno potrzeby energetyczne i gospodarcze, jak i konieczność poprawy stanu środowiska wodnego.

Obiekty posiadające odpowiedni potencjał techniczny i energetyczny mogą być wykorzystywane do produkcji energii odnawialnej. Pozwala to zagospodarować istniejącą infrastrukturę bez konieczności budowy nowych barier na rzekach. W przypadku inwestycji hydroenergetycznych stosowane są również rozwiązania środowiskowe, takie jak przepławki dla ryb, których zadaniem jest umożliwienie migracji organizmów wodnych i ograniczenie oddziaływania obiektów na ekosystem rzeczny.

Z kolei obiekty, które nie pełnią już funkcji energetycznych, przeciwpowodziowych ani retencyjnych i których dalsze utrzymywanie nie znajduje uzasadnienia, mogą być przeznaczane do likwidacji i renaturyzacji. Takie działania pozwalają przywracać ciągłość ekologiczną cieków, poprawiać warunki siedliskowe i odtwarzać naturalne procesy zachodzące w rzekach.

Indywidualna ocena każdego obiektu pozwala dobierać rozwiązania uwzględniające zarówno jego funkcje gospodarcze, jak i uwarunkowania środowiskowe, łącząc rozwój hydroenergetyki z ochroną i odtwarzaniem ekosystemów rzecznych.