Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

– Skuteczna ochrona przeciwpowodziowa wymaga dziś planowania opartego na wiedzy, danych i przewidywaniu skutków zmian klimatu. To działanie o fundamentalnym znaczeniu. Aktualizacja planów zarządzania ryzykiem powodziowym pozwoli lepiej identyfikować obszary wymagające szczególnej ochrony oraz kierować inwestycje tam, gdzie przyniosą największe korzyści. To jeden z najważniejszych elementów budowania odporności Polski na przyszłe zagrożenia powodziowe – powiedział Przemysław Koperski, wiceminister infrastruktury, otwierając konferencję.

 

– Do opracowania planów zarządzania ryzykiem powodziowym przystępujemy po raz trzeci. Nie zmieniamy ich kluczowego celu, jakim jest skuteczne ograniczanie ryzyka powodziowego. Rozwijamy natomiast narzędzia planistyczne, aby lepiej odpowiadały na wyzwania związane ze zmianami klimatu i zwiększały realne możliwości wdrażania działań. Przed nami ogromne wyzwanie. Czeka nas bardzo dużo pracy planistycznej i inwestycyjnej, ale trzeba mieć świadomość, że ryzyko powodziowe, większe lub mniejsze, będzie występowało zawsze. Musimy dotrzeć do mieszkańców obszarów zagrożonych powodzią, współpracować z nimi i brać pod uwagę ich stanowisko. Jednocześnie powinniśmy stawiać na rozwiązania bardziej elastyczne, uwzględniające zmiany klimatu i wykorzystujące naturalne możliwości ograniczania skutków powodzi – powiedział Mateusz Balcerowicz, prezes Wód Polskich.

 

Cele i założenia

Efekty poprzednich aktualizacji PZRP zostały pozytywnie ocenione przez Komisję Europejską. Przy opracowywaniu założeń trzeciego cyklu uwzględniono jednak zalecenia dotyczące mierzalności celów, monitorowania postępów, spójności z innymi dokumentami planistycznymi oraz politykami krajowymi i europejskimi. Kluczową zmianą jest włączenie zmian klimatu jako kryterium przekrojowego, co oznacza stosowanie „filtra klimatycznego” na każdym etapie prac, a także większy nacisk na rozwiązania oparte na przyrodzie (Nature-Based Solutions).

Trzecia aktualizacja obejmie sześć obszarów dorzeczy. Zaktualizowany katalog celów i typów działań zostanie dostosowany do specyfiki poszczególnych dorzeczy. Jak podkreślono, nowe plany mają zapewnić skuteczniejszą ochronę ludzi, mienia i środowiska oraz zwiększyć odporność kraju na powodzie w perspektywie najbliższych lat.

Harmonogram przewiduje opracowanie metodyki w 2026 r., przygotowanie diagnozy i celów w pierwszym kwartale 2027 r., wykonanie analiz wariantów oraz opracowanie projektów planów w trzecim kwartale 2027 r., a następnie przeprowadzenie szerokich konsultacji społecznych do wiosny 2028 r. Gotowe plany zostaną przekazane Komisji Europejskiej w połowie 2028 r.

 

Rozwiązania oparte na przyrodzie

Eksperci przedstawili kompleksowe podejście do analiz środowiskowych prowadzonych w ramach aktualizacji Planów Zarządzania Ryzykiem Powodziowym. Wskazali, że skuteczne działania przeciwpowodziowe powinny być projektowane w sposób, który nie tylko chroni ludzi i mienie, lecz także zachowuje równowagę ekologiczną oraz wspiera realizację celów środowiskowych wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Precyzyjnie zaplanowana sekwencja prac analitycznych obejmie ocenę wpływu projektowanych działań na hydromorfologię cieków, drożność rzek dla ryb i innych organizmów wodnych, obszarowe formy ochrony przyrody, w szczególności siedliska chronione w ramach sieci Natura 2000, a także korytarze ekologiczne. Pozwoli to określić wpływ planowanych działań na środowisko naturalne. Przeprowadzone analizy umożliwią wybór wariantów zgodnych z prawem, bezpiecznych dla przyrody i jednocześnie skutecznych w ograniczaniu ryzyka powodziowego. Tak szerokie i szczegółowe podejście pozwoli wskazać rozwiązania, które chronią przed powodzią, a równocześnie wspierają osiąganie dobrego stanu wód, zachowanie różnorodności biologicznej oraz ciągłości ekosystemów.

 

Warianty planistyczne

Specjaliści Wód Polskich omówili sposób tworzenia tzw. wariantów planistycznych. To jeden z najważniejszych etapów prac, ponieważ na jego podstawie wybierane są działania przeznaczone do realizacji. Warianty nie stanowią listy inwestycji, lecz przemyślaną strategię łączącą cele, działania i obszary zagrożone powodzią. Oznacza to, że analizowane są kompleksowe podejścia do ochrony przeciwpowodziowej, a nie pojedyncze budowle czy projekty.

Każdy wariant oceniany jest wielowymiarowo: pod kątem skuteczności, kosztów, wpływu na środowisko, zgodności z Ramową Dyrektywą Wodną, odporności na zmiany klimatu oraz aspektów społecznych. Nie ma jednego decydującego wskaźnika – wszystkie kryteria analizowane są łącznie, aby wybrać najbardziej uzasadnioną strategię dla danej zlewni. Dodatkowo warianty poddawane są ocenie w kontekście przyszłych warunków klimatycznych, co pozwala określić ich trwałość i odporność.

Dobry wariant planistyczny to najlepiej uzasadniona i możliwa do wdrożenia strategia, która realnie ogranicza ryzyko powodziowe i uwzględnia skutki zmian klimatu. Prace nad wariantami wymagają współpracy specjalistów z wielu dziedzin: hydrologii, hydrauliki, GIS, ekonomii i ochrony środowiska, a także gotowości do ciągłego doskonalenia analiz.

 

Analizy ekonomiczne

Kolejną zmianą względem poprzedniego cyklu jest zmodyfikowane podejście do analiz ekonomicznych. Skuteczna ochrona przed powodzią musi opierać się na twardych danych, rzetelnych wyliczeniach i wielokryterialnej ocenie wariantów działań.

Zaprezentowano dwa kluczowe etapy analiz ekonomicznych: analizę kosztów i korzyści oraz analizę wielokryterialną. Oba narzędzia mają wspólnie umożliwić wybór najbardziej efektywnych i realistycznych rozwiązań dla obszarów zagrożonych powodzią. Analizy uwzględnią szeroki zestaw kryteriów, w tym skuteczność hydrologiczną, możliwości finansowania i efektywność ekonomiczną, wpływ na środowisko, zgodność z Ramową Dyrektywą Wodną, a także straty spowodowane powodzią w 2024 r.

Jak podkreślono, nowe podejście ekonomiczne w 2.aPZRP zapewni bardziej precyzyjne planowanie, lepsze wykorzystanie środków publicznych oraz większą skuteczność działań chroniących ludzi, środowisko i infrastrukturę.

 

Dyskusja ekspertów: Zarządzanie ryzykiem powodziowym w obliczu zmian klimatu

Kulminacyjnym punktem konferencji był panel ekspercki z udziałem wybitnych specjalistów: prof. PAN Zbigniewa Kundzewicza, prof. UW dr. hab. Artura Magnuszewskiego, eksperta Departamentu Strategii i Odporności Klimatycznej MKiŚ Louisa Corseau, Macieja Dmytrowa z firmy Sweco oraz zastępcy prezesa Wód Polskich ds. Ochrony Przed Powodzią i Suszą Marcina Jarzyńskiego.

Rozmowa dotyczyła m.in. tego, w jaki sposób rosnąca zmienność i nieprzewidywalność zjawisk pogodowych wpływają na konieczność modyfikacji działań ochronnych oraz jakie rozwiązania, zarówno techniczne, jak i oparte na naturze, mogą skutecznie ograniczać nowe ryzyka wynikające ze zmian klimatu.

Uczestnicy podkreślali konieczność dostosowywania działań do lokalnych uwarunkowań obszarów zagrożonych powodzią, wzmacniania odporności infrastruktury oraz szerszego wykorzystania rozwiązań przyjaznych środowisku. Wskazywali również na potrzebę prowadzenia konsultacji społecznych i działań edukacyjnych, które pomogą mieszkańcom lepiej przygotować się do minimalizowania skutków ekstremalnych zjawisk pogodowych. Podkreślono także znaczenie współpracy między instytucjami a społecznościami lokalnymi w skutecznym reagowaniu na wyzwania związane ze zmianą klimatu.

 

O projekcie

Celem realizowanego przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie projektu „Przegląd i aktualizacja planów zarządzania ryzykiem powodziowym w 3. cyklu planistycznym” (3.PZRP) jest przygotowanie zaktualizowanych planów zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszarów dorzeczy w Polsce zgodnie z wymaganiami Dyrektywy Powodziowej UE.

Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS 2021-2027). Obecne działania stanowią element nowego podejścia do ochrony przed powodzią, które nie koncentruje się wyłącznie na budowie infrastruktury przeciwpowodziowej, lecz uwzględnia kompleksowe zarządzanie ryzykiem, obejmujące działania techniczne, organizacyjne, edukacyjne, planistyczne i środowiskowe.

Plany zostaną opracowane dla obszarów dorzeczy Wisły, Odry, Pregoły, Dunaju, Niemna i Łaby.