Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

Polska, dotychczas postrzegana jako kraj o umiarkowanych zasobach wodnych, w coraz większym stopniu doświadcza deficytu wody. Kluczowym wyzwaniem nie jest jedynie ilość opadów, lecz przede wszystkim ich nierównomierny rozkład w czasie i przestrzeni.

- Nie mamy dziś problemu z ilością opadów jako takich – naszym największym wyzwaniem jest ich nierównomierny rozkład i brak zdolności do zatrzymania wody tam, gdzie spada - powiedział Mateusz Balcerowicz, prezes Wód Polskich.

Wpływ zmian klimatu na bilans wodny w Polsce

Susza jako zjawisko systemowe

W ostatnich latach susza przestała być zjawiskiem incydentalnym, a stała się powtarzalnym elementem klimatu w Polsce. Występuje niemal co roku, z różnym nasileniem oraz w różnych porach roku. Towarzyszy jej wzrost temperatury oraz zwiększona ewapotranspiracja, co dodatkowo pogłębia niedobory wody.

Jednocześnie obserwujemy równoległe występowanie:

• suszy rolniczej,
• suszy hydrologicznej,
• suszy hydrogeologicznej.

Skutkuje to ograniczeniem dostępności wody dla rolnictwa oraz destabilizacją produkcji żywności.

Opady nawalne – woda, która nie zostaje w zlewni

Drugim kluczowym wyzwaniem są coraz częstsze intensywne, lokalne opady deszczu. Powodują one szybki odpływ wody, erozję gleby oraz lokalne podtopienia.

- Największą stratą w gospodarce wodnej nie jest dziś brak deszczu, lecz to, że woda po opadzie niemal natychmiast odpływa, zamiast zasilać lokalne zasoby – dodał Balcerowicz.

Retencja jako fundament bezpieczeństwa wodnego

Podstawową zasadą nowoczesnej gospodarki wodnej jest zatrzymywanie wody jak najbliżej miejsca jej opadu. Rozwój retencji, zwłaszcza naturalnej i glebowej, stanowi kluczowe i najbardziej efektywne narzędzie adaptacji do zmian klimatu.

Retencja w glebie i rolnictwie

Istotnym obszarem działań jest zwiększanie zdolności gleb do magazynowania wody. Kluczowe znaczenie mają:

• zwiększanie zawartości materii organicznej,
• stosowanie międzyplonów i mulczowania,
• uproszczone systemy uprawy (np. bezorkowe),
• wdrażanie rolnictwa regeneratywnego,
• rozwój agroleśnictwa.

Zwiększenie zawartości materii organicznej w glebie znacząco poprawia jej właściwości retencyjne.

Znaczenie mokradeł i retencji naturalnej

Mokradła stanowią jedną z najskuteczniejszych form retencji naturalnej. Ich ochrona i odtwarzanie:

• zwiększają zdolność magazynowania wody,
• ograniczają skutki suszy i powodzi,
• wspierają bioróżnorodność.

Wymaga to jednak wdrożenia odpowiednich mechanizmów wsparcia dla właścicieli gruntów.

Rola Wód Polskich

Wody Polskie pełnią kluczową rolę jako podmiot odpowiedzialny za strategiczne zarządzanie zasobami wodnymi w Polsce.

Do głównych zadań należą:

• planowanie gospodarowania wodami,
• zarządzanie infrastrukturą wodną,
• realizacja inwestycji retencyjnych,
• koordynacja działań w układzie zlewniowym,
• wspieranie rozwoju retencji lokalnej.

- Rolą Wód Polskich jest nie tylko zarządzanie wodami, ale przede wszystkim integrowanie działań wszystkich uczestników systemu gospodarowania wodą - podkreślił prezes Wód Polskich.

Znaczenie wsparcia ekonomicznego

Skuteczna transformacja gospodarowania wodą wymaga odpowiednich instrumentów finansowych i politycznych.

Do najważniejszych należą:

• ekoschematy Wspólnej Polityki Rolnej,
• płatności za usługi ekosystemowe,
• wsparcie inwestycyjne,
• systemy rekompensat.

- Rolnicy są kluczowym partnerem w gospodarowaniu wodą – bez ich wsparcia i aktywnego udziału nie osiągniemy trwałych efektów - wskazał Balcerowicz.

Zmiana klimatu wymusza fundamentalną zmianę podejścia do gospodarowania wodą w Polsce. Priorytetem staje się zatrzymywanie wody w krajobrazie, rozwój retencji oraz integracja działań wszystkich uczestników systemu.

Realizacja tych działań jest niezbędna dla zapewnienia stabilności gospodarki wodnej, ochrony rolnictwa oraz bezpieczeństwa żywnościowego kraju w warunkach postępujących zmian klimatycznych.