Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

Zintegrowany system planowania – jeden cel: bezpieczeństwo mieszkańców i środowiska

Dokumenty takie jak PGW, PZRP, PPSS i PUW tworzą spójny system planistyczny, który umożliwia:
• zintegrowane zarządzanie ryzykiem powodzi i suszy,
• ochronę i poprawę jakości środowiska wodnego,
• planowanie inwestycji hydrotechnicznych,
• zwiększenie odporności kraju na skutki zmian klimatu.

- Wody Polskie, we współpracy z administracją rządową, samorządami, ekspertami i mieszkańcami, prowadzą prace nad dokumentami wyznaczającymi kierunki rozwoju gospodarki wodnej na kolejne lata. Dzięki temu możliwe jest skuteczne łączenie potrzeb środowiska, społeczeństwa i gospodarki z odpowiedzialnym, nowoczesnym zarządzaniem wodami w Polsce - podkreśla Mateusz Balcerowicz, prezes Wód Polskich.

 

Plany gospodarowania wodami – podstawa długofalowej polityki wodnej

Plany gospodarowania wodami, opracowywane dla obszarów dorzeczy, stanowią podstawę strategicznego zarządzania zasobami wodnymi. Umożliwiają koordynację działań wielu instytucji i sektorów oraz są kluczowym narzędziem wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej. PGW są podstawowymi dokumentami określającymi sposób ochrony wód powierzchniowych i podziemnych. Ich głównym celem jest osiągnięcie lub utrzymanie dobrego stanu wód, z uwzględnieniem potrzeb mieszkańców, gospodarki oraz środowiska.

Plany gospodarowania wodami, aktualizowane w cyklach 6‑letnich:
• wskazują problemy i zagrożenia stanu wód,
• definiują cele środowiskowe,
• określają działania niezbędne do ich osiągnięcia,
• zapewniają spójność działań instytucji i sektorów.

- Na potrzeby trzeciej aktualizacji planów gospodarowania wodami opracowaliśmy już m.in. wykaz jednolitych części wód, charakterystyki wód, wykaz emisji i stężeń, a także metodyki wyznaczania celów środowiskowych i identyfikacji presji. W kolejnych etapach będziemy analizować presje, oceniać ciągłość biologiczną oraz opracowywać cele środowiskowe. Przygotujemy też projektów planów, które trafią do konsultacji społecznych – mówi Alicja Michalik-Kucińska, zastępca prezesa Wód Polskich ds. zarządzania środowiskiem wodnym.

 

Plany zarządzania ryzykiem powodziowym – zwiększenie bezpieczeństwa mieszkańców

Powodzie należą do najbardziej niebezpiecznych zjawisk naturalnych w Polsce. Aby ograniczać ich skutki, Wody Polskie przygotowują plany zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszarów dorzeczy, zgodnie z unijną Dyrektywą Powodziową oraz ustawą Prawo wodne.

Plany zarządzania ryzykiem powodziowym (PZRP) to dokumenty planistyczne w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym, opracowywane jako trzeci, końcowy etap opracowania dokumentów w ramach 6-letnich cyklów planistycznych Dyrektywy Powodziowej, po przeprowadzeniu przeglądu i aktualizacji wstępnej oceny ryzyka powodziowego (WORP) oraz przeglądu i aktualizacji map zagrożenia powodziowego (MZP) i map ryzyka powodziowego (MRP).

PZRP opracowywane są z uwzględnieniem podziału kraju na obszary dorzeczy i regiony wodne, w celu zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców zagrożonych terenów i stanowią podstawę do podejmowania działań ograniczających negatywne skutki powodzi dla zdrowia i życia ludzi, działalności gospodarczej, środowiska i dziedzictwa kulturowego. PZRP obejmują wszystkie elementy zarządzania ryzykiem powodziowym, ze szczególnym uwzględnieniem działań służących zapobieganiu powodzi i ochronie przed powodzią, w tym prognozowanie powodzi i systemy wczesnego ostrzegania.

Główne cele PZRP to:

• zahamowanie wzrostu ryzyka powodziowego
• obniżenie istniejącego ryzyka powodziowego
• poprawa systemu zarządzania ryzykiem powodziowym.

PZRP obejmują m.in.:

• podsumowanie wstępnej oceny ryzyka powodziowego (WORP) oraz map zagrożenia powodziowego (PZP) i map ryzyka powodziowego (MRP);
• przeprowadzenie diagnozy problemów zarządzania ryzykiem powodziowym, na podstawie analizy rozkładu ryzyka powodziowego oraz potencjalnych strat, w celu wyznaczenia obszarów problemowych o największym ryzyku powodziowym;
• ocenę szczegółowych celów zarządzania ryzykiem powodziowym i działań przy wykorzystaniu m.in. modelowania hydraulicznego;
• aktualizację szczegółowych celów zarządzania ryzykiem powodziowym;
• wybór zestawu działań dla wyznaczonych obszarów problemowych poprzedzony przeprowadzeniem prac analitycznych, w tym modelowania hydraulicznego, analizy wielokryterialnej (MCA), analizy kosztów i korzyści (CBA) oraz analiz prawno-środowiskowych.

- Plany zarządzania ryzykiem powodziowym zawierają zarówno działania techniczne – takie jak modernizacja wałów czy budowa zbiorników – jak i działania nietechniczne, m.in. zwiększanie retencji naturalnej, renaturyzację rzek oraz rozwój systemów ostrzegania.  Od dnia 23 grudnia 2022 r. obowiązują opracowane po raz pierwszy plany zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Niemna, Dunaju i Łaby Od dnia 23 marca 2023 r. obowiązują zaktualizowane plany zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Wisły, Odry i Pregoły. W 2025 r. rozpoczęliśmy kolejny cykl ich aktualizacji, który potrwa do 2028 r. – mówi Marcin Jarzyński, zastępca prezesa Wód Polskich ds. ochrony przed powodzią i suszą.

 

Plan przeciwdziałania skutkom suszy – odpowiedź na wyzwania klimatyczne

Susza jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń naturalnych w Polsce. Aby ograniczać jej skutki, opracowano Plan przeciwdziałania skutkom suszy, przyjęty rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w 2021 r. Dokument obejmuje lata 2021–2027 i wyznacza cztery główne cele:

1. skuteczne zarządzanie zasobami wodnymi,
2. zwiększanie retencji,
3. edukację i poprawę zarządzania ryzykiem suszy,
4. zaplanowanie finansowania działań.

- Obecnie kończymy prace nad pierwszą wersją projektu aktualizacji planu przeciwdziałania skutkom suszy, która niebawem poddana zostanie półrocznym konsultacjom społecznym. W ramach prac nad dokumentem powołaliśmy grupy robocze i eksperckie, które na potrzeby aktualizacji wspierają nas w przygotowaniu propozycji działań łagodzących skutki suszy oraz nadaniu merytorycznego oraz operacyjnego charakteru dokumentu – mówi Marcin Jarzyński, zastępca prezesa Wód Polskich ds. ochrony przed powodzią i suszą.

Działania przewidziane w aPPSS mają wspierać rolnictwo, gospodarkę komunalną, przemysł, ekosystemy oraz lokalne społeczności. Projekt jest współfinansowany ze środków UE w ramach programu FEnIKS 2021–2027.

 

Plany utrzymania wód – minimalizacja zagrożeń i ochrona środowiska

Plan utrzymania wód to dokument określający, na jakich odcinkach rzek mogą w przyszłości pojawić się potrzeby prowadzenia działań utrzymaniowych, niezbędnych w przypadku wystąpienia zagrożeń dla ludzi, mienia oraz infrastruktury. Wskazanie odcinków w PUW nie oznacza automatycznej realizacji działań, a jedynie określa potencjalną konieczność ich wykonania.

Każde działanie utrzymaniowe prowadzone jest zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z ustawą o ochronie przyrody. Wody Polskie są zobowiązane do uzyskania wszystkich wymaganych decyzji i pozwoleń, takich jak zgody na wycinkę drzew czy zawiadomienia do regionalnych dyrektorów ochrony środowiska.

- Od 7 do 31 stycznia 2025 r. przeprowadziliśmy szerokie konsultacje społeczne projektów planów utrzymania wód dla jedenastu regionów wodnych. Wzięło w nich udział 936 osób, które zgłosiły 11053 uwagi i wnioski. Po ich analizie z projektów usunęliśmy 2716 odcinków wód i skróciliśmy lub podzieliliśmy 5 007 odcinków, a na 1176 odcinkach zrezygnowaliśmy z części działań. W sumie łączną długość sieci rzecznej objętej potencjalnymi pracami zmniejszyliśmy o 20887,6 km. Zmiany wynikały z konieczności ograniczenia zakresu działań oraz uwzględnienia ich wpływu na środowisko, zwłaszcza w obszarach chronionych. Ponadto w okresie 26 sierpnia do 16 września 2025 r. umożliwiliśmy wniesienie komentarzy do zmienionych i uszczegółowionych projektów dokumentów. Otrzymaliśmy łącznie 120 komentarzy, które przeanalizowaliśmy, a w przypadku ich zasadności, uwzględniliśmy w projektach dokumentów, poprzez naniesienie zmian i uszczegółowień - mówi Marcin Jarzyński, zastępca prezesa Wód Polskich ds. ochrony przed powodzią i suszą.

Zakończenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko przewidziano na kwiecień 2026 roku, po czym dokumenty zostaną przekazane wojewodom.