Główny Urząd Nadzoru Budowlanego

Przed zakupem wyrobów budowlanych warto wiedzieć, skąd pochodzą informacje o ich cechach, fachowo nazywanych właściwościami użytkowymi. To właśnie na ich podstawie można ocenić, czy dany wyrób będzie odpowiedni do konkretnego, zaplanowanego przez Ciebie zastosowania.

Zanim producent wprowadzi wyrób budowlany do obrotu, ocenia jego właściwości użytkowe w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk. Deklaruje je zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zasadnicze charakterystyki to te cechy wyrobu, które odnoszą się do podstawowych wymagań dla obiektów budowlanych. Są to np. wytrzymałość na ściskanie, klasa reakcji na ogień czy wodoszczelność.

Właściwość użytkowa zasadniczej charakterystyki może być podana jako:

• klasa (np. „M5”),
• poziom, tj. wartość liczbowa (np. „32,5”)
• opis (np.: „spełnia”).

W tym artykule wyjaśniamy:

• kto odpowiada za ocenę właściwości użytkowych wyrobu,
• kiedy producent sam ocenia właściwości użytkowe wyrobu,
• kiedy potrzebny jest udział laboratorium badawczego lub jednostki certyfikującej,
• co oznaczają informacje zawarte w deklaracji właściwości użytkowych,
• jak sprawdzić, czy wyrób odpowiada wymaganiom konkretnego zastosowania.

Deklaracja właściwości użytkowych

Deklaracja jest oświadczeniem producenta o wybranych cechach technicznych wyrobu i dotyczy typu wyrobu.

Deklarację właściwości użytkowych sporządza się dla określonego typu wyrobu. Dlatego przed jej wystawieniem producent musi ustalić typ wyrobu, czyli określić jego właściwości użytkowe.

Typ wyrobu to zestaw reprezentatywnych poziomów lub klas właściwości użytkowych w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk wyrobu budowlanego, wyprodukowanego przy zastosowaniu danej kombinacji surowców lub innych składników w określonym procesie produkcyjnym.

Jeżeli kolejne egzemplarze tego samego wyrobu mają tę samą nazwę typu, oznacza to, że powinny mieć takie same właściwości użytkowe. Nie chodzi więc o różne grupy wyrobów, lecz o egzemplarze wyrobu, które należą do tego samego typu.

Od czego zależy sposób oceny właściwości użytkowych

Sposób oceny właściwości użytkowych zależy od:

• rodzaju wyrobu,
• jego przeznaczenia
• systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych przewidzianego dla danej grupy wyrobów.

To właśnie od przypisanego systemu zależy, czy producent może przeprowadzić ocenę samodzielnie. W przeciwnym razie potrzebny jest udział laboratorium badawczego albo jednostki certyfikującej.

Producent ustala właściwości użytkowe wyrobu w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk określonych we właściwej specyfikacji technicznej i stosuje metody wskazane w tej specyfikacji.

Nie wszystkie egzemplarze typu muszą być badane w pełnym zakresie. Stałość ustalonych właściwości zapewnia się przez zorganizowanie zakładowej kontroli produkcji. Jest to stała, udokumentowana, wewnętrzna kontrola w zakładzie produkcyjnym w odniesieniu do określonych parametrów lub aspektów jakościowych.

Producent może wprowadzić wyrób do obrotu, dopiero po:

• ustaleniu typu wyrobu,
• zorganizowaniu zakładowej kontroli produkcji
• zapewnieniu udziału w tym procesie niezależnej stronie trzeciej (laboratorium badawczego lub jednostki certyfikującej) - jeżeli to wynika z odpowiedniego systemu,

Dopiero potem producent może sporządzić deklarację, oznakować wyrób znakiem CE albo znakiem budowlanym B. oraz wprowadzić go do obrotu.

Kiedy producent, a kiedy laboratorium

Zakres działań zależy od systemu oceny przypisanego do danego wyrobu. W każdym systemie producent samodzielnie określa typ wyrobu na podstawie przeprowadzonych ocen i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.

W systemie 4 właściwości użytkowe wyrobu ocenia producent na podstawie badań, obliczeń, tabelarycznych wartości lub opisowej dokumentacji tego wyrobu. Udział jednostek zewnętrznych nie jest wymagany w stosunku do jakichkolwiek zadań.

W systemie 3 konieczny jest udział akredytowanego laboratorium badawczego. Jeżeli ocena właściwości użytkowych odbywa się na podstawie badań - to w oparciu o próbki pobrane przez producenta. Dla wyrobów oznakowanych znakiem CE laboratorium takie musi dodatkowo posiadać status jednostki notyfikowanej. Oznacza to, że zostało oficjalnie wyznaczone i zgłoszone Komisji Europejskiej do wykonywania określonych zadań związanych z oceną zgodności.

Niezależnie od zastosowanego systemu to zawsze producent odpowiada za sporządzenie deklaracji i zgodność wyrobu z deklarowanymi właściwościami.

Kiedy potrzebna jest certyfikacja

Przeprowadzenie samych badań wyrobu budowlanego nie zawsze jest wystarczające, aby móc sporządzić deklarację właściwości użytkowych/krajową deklarację właściwości użytkowych i umieścić odpowiednie oznakowanie przed wprowadzeniem wyrobu do obrotu.

W systemach oceny i weryfikacji 1+, 1 i 2+ wymagany jest udział jednostki certyfikującej. Dla wyrobów, które podlegają oznakowaniu CE jednostka taka dodatkowo posiada status „notyfikowanej”.

• W systemie 1+ i 1 wydawany jest certyfikat stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego
• W systemie 2+ wydawany jest certyfikat zgodności zakładowej kontroli produkcji

Certyfikacja dla wyrobów objętych tymi systemami jest obowiązkowa i wynika z przepisów prawa. Właściwy system oceny i weryfikacji wskazany jest w specyfikacji technicznej wyrobu i dotyczy wyrobów o zastosowaniach podwyższonego ryzyka (np. które przenoszą obciążenia konstrukcyjne lub które mają wpływ na bezpieczeństwo pożarowe obiektu).

Ważne! Wyrób, dla którego z przypisanego systemu nie wynika obowiązek certyfikacji, nie jest wyrobem „gorszym” od wyrobów certyfikowanych. Brak tego obowiązku świadczy wyłącznie o małym lub umiarkowanym wpływie na wymagania podstawowe obiektu budowlanego, zatem nie jest wymagane poświadczenie spełnienia wymagań przez jednostkę certyfikującą.

Proces certyfikacji to przede wszystkim inspekcja zakładu produkcyjnego. Podczas inspekcji personel jednostki certyfikującej, który ma odpowiednie do tego kompetencje, ocenia nie tylko przygotowaną dokumentację zakładowej kontroli produkcji, ale także praktyczne wdrożenie i stosowanie jej zapisów.

Jednostka certyfikująca sprawdza cały proces wytwarzania wyrobu:

• ocenia, jak producent postępuje z surowcami: jak je bada, przyjmuje do produkcji i magazynuje,
• sprawdza też samą produkcję, kontrolę międzyoperacyjną, pobieranie próbek do badań oraz realizację harmonogramu badań,
• kontroli podlega również wyposażenie do produkcji i badań i sposób magazynowania gotowego wyrobu.

Dodatkowo, w systemie oceny 1+ i 1, to jednostka certyfikująca odpowiada za pobranie próbek i wykonanie badań wyrobu oraz ocenę ich właściwości użytkowych (powszechnie określanych badaniami typu). Certyfikaty pozostają ważne, dopóki specyfikacja techniczna, metody oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych, sam wyrób budowlany i warunki jego wytwarzania nie ulegną istotnej zmianie. Ponadto corocznie realizowany jest proces nadzoru nad wydanym certyfikatem, podczas którego potwierdza się dalsze spełnienie przez producenta wymagań.

Pracownicy jednostki certyfikującej przeprowadzają inspekcje zakładu produkcyjnego. To wyłącznie osoby, które:

• posiadają odpowiednie kompetencje w zakresie ocenianych wyrobów,
• wykażą odpowiednie doświadczenie, wykształcenie, uczestnictwo w szkoleniach związane z przepisami prawnymi, czy znajomością norm.

Inspektor musi być bezstronny. Nie może mieć powiązań biznesowych czy prywatnych z ocenianą organizacją.

Dodatkowo musi posiadać odpowiednie cechy osobowościowe - obiektywizm czy umiejętność pracy w zespole. W przypadku dużych zakładów oceny realizowane są przez więcej niż jednego inspektora.

Co oznaczają informacje zawarte w deklaracji właściwości użytkowych

Deklaracja właściwości użytkowych pokazuje, które cechy producent ocenił i jak zadeklarował ich właściwości użytkowe.

Jeżeli przy danej charakterystyce widnieje symbol NPD, oznacza to, że producent nie określił właściwości użytkowej w tym zakresie. Nie jest to błąd. To informacja dla kupującego, że dana właściwość nie została oceniona.

Przykład

Poniżej podajemy przykład dla wyrobu termoizolacyjnego.

Producent może:

• zadeklarować współczynnik przewodzenia ciepła λ,
• wskazać NPD przy parametrze dotyczącym naprężenia ściskającego.

Oznacza to, że producent określił właściwości cieplne wyrobu, ale nie badał jego wytrzymałości na ściskanie.

Jeżeli projekt budowlany wymaga określonego parametru, warto sprawdzić, czy producent zadeklarował go w deklaracji. Jeżeli przy danej charakterystyce widnieje NPD, należy wybrać inny wyrób - taki, dla którego ta właściwość została określona.

Co warto sprawdzić przed zakupem

Przed zakupem warto sprawdzić:

• • czy producent deklaruje właściwości użytkowe wyrobu,
  • czy wyrób ma wymagane oznakowanie,
  • czy informacje na etykiecie są zgodne z deklaracją właściwości użytkowych.

Gdzie to sprawdzić

• w deklaracji właściwości użytkowych (DWU) lub krajowej deklaracji właściwości użytkowych,
• na etykiecie wyrobu oznakowanego znakiem CE lub znakiem budowlanym B.

Radzimy!

➔ Kupuj zgodnie z projektem budowlanym.

➔ Sprawdzaj oznakowanie wyrobu.

➔ Żądaj deklaracji właściwości użytkowych od producenta lub sprzedawcy.

➔ Porównuj właściwości użytkowe wyrobów. Nie polegaj wyłącznie na hasłach reklamowych.

➔ Wybieraj świadomie i sprawdzaj wyniki badań próbek wyrobów na stronie GUNB.

Kupuj bezpieczne wyroby budowlane

Artykuł powstał w ramach akcji edukacyjnej Główny Urząd Nadzoru Budowlanego w Warszawie „Kupuj bezpieczne wyroby budowlane”. Jej celem jest wsparcie konsumentów w świadomych zakupach wyrobów budowlanych i ich bezpiecznym stosowaniu. Akcja organizowana jest pod patronatem Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Artykuł powstał we współpracy z Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A. Dziękujemy!

Zapraszamy na stronę akcji, gdzie można znaleźć

• poradnik dla kupujących
• edukacyjne poradniki wideo na naszym kanale na YT
• wyszukiwarkę wyników badań