Portal Interoperacyjności
i Architektury

Elektroniczne płatności (e-płatności) stają się dziś standardem w relacjach obywatela
z państwem. Rozwój technologii cyfrowych, upowszechnienie bankowości mobilnej oraz rosnące oczekiwania społeczne sprawiają, że administracja publiczna coraz częściej umożliwia regulowanie należności online – szybko, wygodnie i bezgotówkowo.

Dotyczy to m.in. opłat skarbowych, podatków lokalnych, opłat za odpady, wniosków administracyjnych, egzaminów państwowych czy zamawiania dokumentów urzędowych. Wprowadzenie i rozwój rozwiązań e-płatniczych ma znaczenie nie tylko dla komfortu użytkowników, ale także dla efektywności działania urzędów, bezpieczeństwa obiegu środków publicznych i redukcji kosztów obsługi kasowej.

E-płatności są regulowane przepisami prawa krajowego oraz unijnego. W Polsce, podstawę stanowi ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 611z późn. zm.). Na poziomie Unii Europejskiej odpowiednim aktem jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 (PSD2) z dnia 25 listopada 2015 r., dostępna w repozytorium EUR-Lex: EUR-Lex – 32015L2366.

Nowoczesne formy płatności elektronicznych stały się nieodłącznym elementem cyfrowej transformacji sektora publicznego. Wyzwania związane z ich wdrażaniem – organizacyjne, prawne i finansowe – są dziś przedmiotem szczególnej uwagi zarówno na poziomie rządowym, jak i lokalnym.

W polskim sektorze publicznym funkcjonują trzy główne metody e-płatności, umożliwiające regulowanie należności administracyjnych w sposób elektroniczny. Rozwiązania te są powszechnie wdrażane zarówno na poziomie centralnym, jak i samorządowym, w zależności od dostępności technicznej i organizacyjnej danego urzędu.

• Płatności kartowe to jedna z najdłużej obecnych form płatności elektronicznych w sektorze publicznym. Obejmują one zarówno karty debetowe, jak i kredytowe oraz karty przedpłacone, które funkcjonują w ramach systemów płatniczych zarządzanych przez międzynarodowe organizacje płatnicze. Transakcje te mogą być dokonywane fizycznie w terminalach płatniczych POS (ang. Point of Sale) dostępnych w urzędach, jak i zdalnie – za pośrednictwem bramek płatniczych zintegrowanych z systemami informatycznymi instytucji publicznych. Płatności kartowe wykorzystują infrastrukturę globalnych systemów rozliczeniowych, a transakcje są realizowane w trybie online, z autoryzacją bankową i udziałem agentów rozliczeniowych. Obecnie, to jedno z podstawowych narzędzi płatniczych, dostępnych dla obywatela w kontakcie z administracją.
• System BLIK to krajowy system płatności mobilnych rozwijany przez Polski Standard Płatności. Umożliwia realizację płatności z wykorzystaniem jednorazowych kodów generowanych w aplikacji bankowej użytkownika. W sektorze publicznym BLIK znajduje zastosowanie zarówno w płatnościach internetowych (poprzez integrację z platformami urzędów), jak i coraz częściej – w płatnościach zbliżeniowych realizowanych w terminalach POS. System ten funkcjonuje niezależnie od międzynarodowych organizacji płatniczych i cechuje się wysokim poziomem integracji z bankowością mobilną, co przekłada się na jego popularność wśród użytkowników indywidualnych.
• Płatności poprzez e-konto bankowe, obejmują przelewy elektroniczne inicjowane przez użytkownika w systemie bankowości internetowej lub mobilnej. W zależności od udostępnionych funkcjonalności, możliwe jest wykonanie zarówno tradycyjnego przelewu międzybankowego, jak i przelewu natychmiastowego, który umożliwia błyskawiczne przekazanie środków pomiędzy rachunkami prowadzonymi w różnych instytucjach finansowych. Forma ta jest często wybierana przez użytkowników ze względu na brak potrzeby integracji z dodatkowymi systemami płatniczymi – płatność może być zrealizowana bezpośrednio ze środowiska bankowości elektronicznej, co wpływa na jej dostępność i prostotę obsługi.

Prawo polskie jasno określa zasady związane z kosztami w administracji (tj. opłaty administracyjne czy opłaty skarbowe) wysokość tych opłat jest jasno określona i nie może być pomniejszona o prowizję transakcji kartowej. Równocześnie zakazuje się pobierania dodatkowych opłat (tzw. surcharge) od konsumenta w związku z dokonaniem płatności kartą płatniczą.

Dyrektywa PSD2 (art. 62) oraz wytyczne Europejskiego Banku Centralnego jednoznacznie wskazują, że dodatkowe obciążenia konsumenta związane z użyciem określonej metody płatności są niedozwolone. Przepisy te, mają na celu ochronę użytkowników przed ukrytymi kosztami oraz promowanie konkurencji i transparentności na rynku usług płatniczych.

W praktyce administracja publiczna nie może przerzucać na obywateli kosztów prowizji wynikających z realizacji e-płatności. Jednakże w przypadku płatności realizowanych przy użyciu kart firmowych, za pośrednictwem systemu BLIK lub przelewem na rachunek bankowy, możliwość pobrania dodatkowych opłat co do zasady istnieje. Wprowadzenie takiego rozwiązania wymagałoby jednoznacznej decyzji władz centralnych oraz uprzedniego, wyraźnego poinformowania użytkownika o wysokości i charakterze opłaty, w celu zachowania przejrzystości transakcji oraz ochrony wizerunku danego rozwiązania i organu administracji.

W przypadku transakcji, w których nałożenie dodatkowej opłaty na użytkownika jest prawnie niedopuszczalne (np. płatność kartą konsumencką), należałoby rozważyć pokrycie kosztów prowizji z budżetu państwa – szczególnie w sytuacji wdrażania rozwiązania o charakterze centralnym. Alternatywnie, możliwe byłoby wprowadzenie mechanizmu rekompensat dla jednostek administracji publicznej, które ponoszą koszty obsługi płatności elektronicznych. Zrealizowanie jednolitego, centralnie koordynowanego systemu e-płatności wymagałoby nie tylko odpowiednich ram prawnych, lecz również zabezpieczenia dedykowanych środków finansowych na pokrycie powyższych obciążeń. W praktyce nadal brakuje ogólnokrajowego, centralnie ustandaryzowanego systemu e-płatności, który pokrywałby koszty prowizji za obywatelskie transakcje administracyjne. W konsekwencji, poszczególne jednostki samorządowe muszą je absorbować, co stanowi istotne wyzwanie finansowe, zwłaszcza dla urzędów o ograniczonym budżecie. Niemniej COI (Centralny Ośrodek Informatyki) realizuje pilotaż platformy ePłatności w aplikacji mObywatel – dostępnej w 50 gminach, z możliwością regulowania zobowiązań lokalnych przy użyciu BLIKa, a w przyszłości także kart i płatności mobilnych. Finalizacja tego projektu wymaga jednak odpowiedniego uregulowania i zabezpieczenia środków, by prowizje mogły być pokrywane centralnie.

Koszt prowizji w płatnościach elektronicznych nie jest jednolity i wynika z działalności wielu podmiotów zaangażowanych w proces rozliczenia transakcji. Poniżej szczegółowa analiza uczestników na przykładzie głównych kanałów e-płatności stosowanych w administracji.

1. Płatności kartowe
   • Organizacja płatnicza – instytucje takie jak Visa, Mastercard, American Express, które ustalają zasady rozliczeń, zabezpieczeń i standardów technicznych.
   • Podmiot wydający kartę (najczęściej bank) – odpowiada za emisję kart, autoryzację transakcji i zarządzanie kontem klienta.
   • Agent rozliczeniowy – dostawca terminali POS lub bramek płatniczych, który pośredniczy w obsłudze płatności w urzędzie. Agenci rozliczeniowi są zobowiązani do wykorzystywania certyfikowanych systemów rozliczeniowych (zgodnych z normą PCI DSS), które muszą mieć akceptację organizacji płatniczych, co skutkuje wysokimi kosztami lub opłatą procentową od każdej transakcji.
   • Akceptant e-płatności – urzędy publiczne, które realizują obsługę płatności w ramach swoich usług. 
2. System BLIK
   • Polski Standard Płatniczy (PSP) – zarządza systemem BLIK oraz standardami jego działania.
   • Podmiot wydający „kod” (bank) – odpowiada za integrację rozwiązania w środowisku IT banku i umożliwia użytkownikowi wygenerowanie kodu BLIK lub transakcji zbliżeniowej dla transakcji fizycznej np. w urzędzie.
   • Agent rozliczeniowy – operatorzy terminali lub bramek płatniczych, którzy integrują BLIK z punktami akceptującymi płatności.
   • Akceptant e-płatności – urzędy publiczne, które realizują obsługę płatności w ramach swoich usług.
3. Przelew internetowy
   • Bank właściciela konta – inicjuje i autoryzuje przelew.
   • Agent rozliczeniowy – obsługuje bramki płatnicze lub platformy e-płatności, integrujące przelewy z systemem administracji.
   • Akceptant e-płatności – urzędy publiczne, które realizują obsługę płatności w ramach swoich usług.

Dla obywatela liczy się przede wszystkim prostota, dostępność i poczucie bezpieczeństwa w kontakcie z urzędem. Dobrze zaprojektowane e-płatności, mogą znacząco skrócić czas załatwiania spraw, ograniczyć stres związany z formalnościami i zwiększyć zaufanie do instytucji publicznych. Kluczowe jest, by rozwiązania cyfrowe nie tylko spełniały wymogi prawne, ale też były intuicyjne i wolne od ukrytych kosztów. Wdrożenie centralnych mechanizmów rozliczeniowych oraz integracja z popularnymi narzędziami, jak mObywatel czy e-portfele, może sprawić, że płatności administracyjne staną się naturalną częścią codziennego życia – tak samo wygodną jak zakupy online czy szybkie przelewy między znajomymi.