Instytut Łączności

PORADNIK: Nie ufaj ślepo mapie. Czego uczą nas zakłócenia GPS

W północnej i północno-wschodniej Polsce a także na obszarze Morza Bałtyckiego zjawisko zakłóceń systemów nawigacji satelitarnej (GNSS) wyraźnie się nasila. Zakłócenia są celowo wywoływane i stanowią element gry pomiędzy Rosją a wspierającym Ukrainę Zachodem. I choć można pomyśleć, że to działania wycelowane w potencjał wojskowy, nasz i szerzej, NATO – problemy pojawiają się w codziennym życiu. Z dala od wojskowości 

Przed 2022 rokiem zakłócenia GNSS w Europie miały charakter raczej incydentalny, krótkotrwały, lokalny, trudny do zauważenia poza specjalistycznymi pomiarami. Punktem zwrotnym była rosyjska inwazja na Ukrainę. Wojna elektroniczna, obejmująca zagłuszanie i fałszowanie sygnałów GPS, stała się trwałym elementem współczesnych działań militarnych. 

Co istotne, coraz częściej nie chodzi już o całkowity brak sygnału, lecz o jego fałszowanie (spoofing). Urządzenie „widzi” sygnał, ale błędny - pokazujący inną lokalizację lub inny czas. To najbardziej podstępna forma zakłóceń, bo aplikacje działają „normalnie”, tylko na podstawie fałszywych danych. 

Jednym z pierwszych sektorów, które realnie odczuły skutki zakłóceń GNSS, był transport drogowy. Kierowcy ciężarówek zaczęli zgłaszać problemy z tachografami – urządzeniami, które rejestrują czas pracy kierowcy i są podstawą kontroli transportu w całej Unii Europejskiej. 

Tachografy opierają się na sygnale GNSS nie tylko do określania pozycji, ale przede wszystkim do precyzyjnej synchronizacji czasu. Gdy sygnał jest zakłócany lub fałszowany, urządzenie nie jest w stanie poprawnie zapisać danych. W praktyce oznacza to: 

• blokadę dalszej jazdy, 
• ryzyko kar administracyjnych, 
• paraliż przewozów. 

Serwisy tachografów w północnej Polsce notowały wzmożony ruch, szczególnie po nocnych falach zakłóceń. Transport stawał - nie z powodu awarii silników, lecz dlatego, że czas się nie zgadzał. 

Zakłócenia GNSS coraz mocniej dotykają też mobilność miejską. Systemy wynajmu hulajnóg i rowerów opierają się na tzw. geofencingu - wirtualnych strefach wyznaczanych na podstawie lokalizacji satelitarnej. To one decydują, gdzie można jechać szybciej, gdzie wolniej, a gdzie w ogóle nie wolno. I gdzie można zostawić hulajnogę. 

Gdy sygnał GNSS jest zakłócony: 

• hulajnoga może „uznać”, że wjechała w strefę zakazu, 
• automatycznie ogranicza prędkość lub gwałtownie hamuje, 
• użytkownik nie rozumie, co się stało, bo fizycznie znajduje się w dozwolonym miejscu. 

Innym problemem jest niemożność zakończenia przejazdu. Aplikacja „widzi” pojazd kilka lub kilkanaście metrów dalej, więc nalicza kolejne minuty i opłaty. Dla użytkownika to irytacja, dla operatora - chaos operacyjny. 

Jeszcze poważniejsze skutki zakłócenia GNSS mają w carsharingu. W 2025 roku media opisywały przypadki, w których aplikacje pokazywały samochody w Trójmieście jako znajdujące się na środku Zatoki Puckiej lub… na terytorium Rosji. 

W praktyce oznaczało to: 

• brak możliwości otwarcia auta („nie jesteś przy pojeździe”), 
• niemożność zakończenia wynajmu, 
• błędne naliczanie opłat. 

Większość samochodów „na minuty” nie ma fizycznych kluczyków. Systemy bezkluczykowe (keyless) opierają się na precyzyjnym czasie i lokalizacji. Gdy GNSS zawodzi, usługa po prostu nie działa. 

Zakłócenia GNSS wyjątkowo dotkliwie uderzają też w urządzenia osobiste, takie jak smartwatche lokalizacyjne dla dzieci. Rodzice ustawiają w nich tzw. bezpieczne strefy - dom, szkołę, świetlicę. W czasie zakłóceń sygnału zegarek może jednak „przenieść” dziecko w inne miejsce. 

Rodzic otrzymuje alarm, że dziecko opuściło szkołę i znajduje się kilkanaście kilometrów dalej. To nie tylko błąd technologiczny, lecz realny, nieuzasadniony stres, który pokazuje, jak krucha potrafi być cyfrowa pewność. 

W smartfonach GNSS służy nie tylko do nawigacji. Coraz częściej jest elementem systemów bezpieczeństwa - np. w bankowości mobilnej. Jeśli telefon „myśli”, że użytkownik znajduje się w innym kraju, aplikacja bankowa może zablokować dostęp do konta. 

Zakłócenia lokalizacji potrafią też utrudnić odbiór paczki z paczkomatu czy korzystanie z usług wymagających potwierdzenia miejsca. To drobne niedogodności, które jednak pokazują skalę zależności od jednego sygnału. 

Eksperci podkreślają, że zakłócenia GNSS niosą konsekwencje wykraczające poza komfort użytkowników. Mogą destabilizować: 

• sieci komórkowe (które wykorzystują GNSS do synchronizacji), 
• systemy łączności specjalnej, 
• działania służb ratunkowych i porządkowych. 

Z tego powodu są dziś traktowane jako element zagrożeń cyberbezpieczeństwa i wojny hybrydowej. 

Przeciwdziałanie zakłóceniom jest bardzo trudne. Dlatego kluczowe staje się monitorowanie i wczesne ostrzeganie. W Polsce działa już system RTGMS, który analizuje sytuację w pasmach GNSS, a w najbliższych latach ma objąć cały kraj. Równolegle Unia Europejska pracuje nad ogólnoeuropejskim systemem monitorowania zakłóceń GNSS. 

Bo dziś GNSS to nie tylko wygoda. To infrastruktura krytyczna, od której zależy transport, łączność, usługi publiczne i bezpieczeństwo obywateli. A gdy ktoś zaczyna ją celowo zakłócać, skutki rozciągają się od geopolityki – aż do miejsca, gdzie boli najbardziej: do codziennego życia zwykłych ludzi.