Instytut Łączności

Konferencja zorganizowana w Inspektoracie Wsparcia SIł Zbrojnych obejmowała wiele różnych obszarów związanych z funkcjonowaniem logistyki wojskowej. W tym – odnawialne źródła energii jako ciche, chłodne i możliwe do instalowania według potrzeb. Z odnawialnymi czy tradycyjnymi źródłami energii, logistyka wojskowa wymaga szybkiego i precyzyjnego docierania do celu, często w trudnym terenie a w sytuacji konfliktu zbrojnego z narażeniem życia. Tymczasem nie jesteśmy w sytuacji konfliktu kinetycznego a już mamy problemy z pozycjonowaniem satelitarnym.  

Choć dla użytkownika - konsumenta, GPS to przede wszystkim wygodna nawigacja, w rzeczywistości znaczenie tego i podobnych systemów jest znacznie szersze. A nie są to systemy idealne. 

Systemy nawigacji satelitarnej są niestety nieodporne na zakłócenia – stwierdził profesor Mariusz Figurski. Problem polega na tym, że sygnał, który do nas dociera (z orbity – przyp. Red.) jest niezwykle słaby. Z 20 tysięcy kilometrów do powierzchni Ziemi dociera sygnał o mocy rzędu 10 do minus 16 wata. Zakłócenie go nie stanowi żadnego problemu

– ostrzegł Profesor.  

Rola systemów pozycjonowania satelitarnego (GNSS) jest kluczowa w transporcie, telekomunikacji, energetyce czy systemach bezpieczeństwa. Tymczasem fizyczna słabość sygnału przekłada się na jego podatność na ingerencję.  Wystąpienie profesora Figurskiego wyraźnie pokazało, że zagrożenia nie ograniczają się już tylko do prostego zagłuszania. Coraz częściej mamy do czynienia z tzw. spoofingiem, czyli fałszowaniem sygnału. 

 Fałszujemy sygnał, nagrywamy sygnał właściwy, satelitarny, i podmieniamy go. Pozycja może się przesunąć o setki lub tysiące kilometrów

– zaznaczył prelegent. 

To właśnie ten scenariusz jest najbardziej niebezpieczny, bo system działa pozornie poprawnie, a użytkownik nie ma świadomości, że dane, na których się opiera, zostały zmanipulowane. W konsekwencji zagrożenie dotyczy nie tylko nawigacji, ale całych systemów zarządzania ruchem, logistyki czy operacji wojskowych. 

Jeszcze bardziej niepokojący jest jednak wpływ zakłóceń na synchronizację czasu. To element, który na co dzień pozostaje niewidoczny, a jednocześnie spina funkcjonowanie kluczowych systemów infrastrukturalnych. 

Jeżeli nie ma synchronizacji czasu, nawet Internet może po prostu paść

– przestrzegał prof. Figurski. 

Brak precyzyjnej synchronizacji oznacza problemy w sieciach telekomunikacyjnych, zaburzenia w pracy systemów energetycznych, a w skrajnych przypadkach - realne zagrożenie dla ciągłości działania państwa. W tym kontekście GNSS przestaje być narzędziem wygody, a staje się elementem infrastruktury krytycznej. 

Odpowiedzią na te wyzwania jest koncepcja Polskiej Tarczy PNT, czyli zintegrowanego systemu obejmującego pozycjonowanie, nawigację i czas. Jak podkreślił prof. Figurski, jej istotą jest nie tylko detekcja zakłóceń, ale przede wszystkim budowanie zdolności do przeciwdziałania i zwiększania odporności systemów. 

 Potrzebne jest coś, co będzie nas chroniło - zdolności operacyjne, które pozwolą na detekcję i przeciwdziałanie

– zaznaczył zastępca Dyrektora Instytutu Łączności. 

Kluczowym elementem Polskiej Tarczy PNT jest integracja istniejących rozwiązań. Jednym z nich jest system RTGMS, rozwijany przez Instytut Łączności we współpracy z Głównym Urzędem Geodezji i Kartografii. System ten monitoruje zakłócenia sygnałów pozycjonowania satelitarnego, GNSS, w czasie rzeczywistym, wykorzystując już istniejącą infrastrukturę stacji referencyjnych. 

Nie musieliśmy budować infrastruktury - ona już była. Wykorzystaliśmy to, co istnieje

- tłumaczył Profesor Figurski. 

Uzupełnieniem tego podejścia jest mobilne laboratorium, które pozwala nie tylko wykrywać zakłócenia, ale również testować systemy w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Dzięki temu możliwe jest precyzyjne lokalizowanie źródeł zakłóceń i rozwijanie metod przeciwdziałania. 

Równolegle rozwijane są rozwiązania alternatywne wobec GNSS. Projekt ERMUT, o którym wspomniano podczas wystąpienia, zakłada stworzenie naziemnego systemu nawigacyjnego, który może funkcjonować niezależnie od sygnałów satelitarnych. 

To nie jest teoria. To są rozwiązania, które już działają

– zapewnił prof. Figurski.  

Zapobieganie skutkom zakłóceń jest szczególnie istotne w kontekście rosnącej liczby incydentów, które występują zwłaszcza w rejonach przygranicznych z Obwodem Kaliningradzkim i na Bałtyku. Co więcej, źródłem problemu mogą być nie tylko działania dużych instalacji pozostających w dyspozycji państw. Zakłócenia mogą pojawić się również w wyniku zastosowania prostych urządzeń skonstruowanych z ogólnodostępnych komponentów. 

Mimo, że potrzeba jest wielka – projekt zwiększania odporności na zakłócenia sygnału GNSS nie może się przebić. Procedury wdrożenia ulegają nieustannie wydłużeniu.   

Wszyscy partnerzy są zgodni, że trzeba to zrobić. Problem jest w tym, że procedury trwają

- mówił podczas swojego wystąpienia Profesor Mariusz Figurski , dodając, że czas nie jest po naszej stronie. Profesor, sam emerytowany oficer Wojska Polskiego ostrzegał: bitwa trwa. My tylko często nie zdajemy sobie z tego sprawy. 

I choć nie słychać wystrzałów, stawka jest wysoka i bardzo realna - stabilność działania wielu systemów, w tym tych, które zapewniają nam bezpieczeństwo.