Najważniejsze założenia Planu Zarządzania: 

• Plan Zarządzania Obiektu Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska dotyczy polskiej części transgranicznego Obiektu Białowieża Forest i określa jego zasady ochrony do 2051 r. 
• Plan to kompleksowe opracowanie składające się ze 184 stron i 11 załączników, przygotowane na podstawie szerokich analiz oraz konsultacji społecznych. 
• Przyjęcie dokumentu oznacza realizację wieloletniego zobowiązania Polski wynikającego z wpisania całej Puszczy Białowieskiej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 2014 r. 
• W zakresie ochrony przyrody Puszczy Białowieskiej Plan Zarządzania jest spójny z przygotowanym Planem ochrony dla obszaru Natura 2000.  
• Za pomocą Planu 96% powierzchni polskiej części Puszczy Białowieskiej zostanie oddane we władanie procesom naturalnym. Dotychczas było to tylko 37%.  
• Na obszarze objętym ochroną wykluczona zostanie tradycyjnie rozumiana gospodarka leśna oraz polowania.
• Dokument wskazuje zagrożenia dla ekosystemu Puszczy Białowieskiej i proponuje działania służące zachowaniu jej unikatowej bioróżnorodności – Puszcza Białowieska to siedlisko tysięcy gatunków, w tym ponad 12 tys. bezkręgowców, 250 gatunków ptaków i 59 gatunków ssaków. 
• Plan uwzględnia rekomendacje UNESCO i Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN). 
• Zachowane zostają dotychczasowe zasady dostępu do Puszczy oraz uwzględnione potrzeby rozwojowe lokalnych społeczności i regionu. 
•  W 2027 r. planowana jest misja UNESCO do Puszczy Białowieskiej, która oceni postępy we wdrażaniu Planu.  

 Po 12 latach prac mamy to! Podpisaliśmy Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa UNESCO Puszcza Białowieska. To historyczny dokument wypracowany w dialogu z naukowcami, samorządami, lokalną społecznością i ekspertami UNESCO. Wspólnie uzgodniliśmy przyszłość jednego z najcenniejszych przyrodniczo miejsc w Europie. To dowód, że ochrona przyrody może być oparta na wiedzy, dialogu i porozumieniu

– powiedziała ministra Paulina Hennig-Kloska.  

Plan Zarządzania dla Puszczy Białowieskiej to nie tylko ochrona cennego dziedzictwa przyrodniczego. To także konkretne działania na rzecz zwiększania retencji wody, odtwarzania naturalnych procesów i ograniczania presji człowieka na najcenniejsze obszary. Będziemy sukcesywnie usuwać nieużytkowane drogi, rozwijać projekty zatrzymywania wody i wdrażać rozwiązania, które pozwolą lepiej chronić ten wyjątkowy las w czasach kryzysu klimatycznego. Puszcza żyje, zmienia się i odzyskuje swoją naturalną dynamikę - naszym zadaniem jest jej w tym nie przeszkadzać

– podkreślił wiceminister Mikołaj Dorożała. 

Puszcza Białowieska – wyjątkowy obiekt światowego dziedzictwa 

Puszcza Białowieska jest jednym z 1248 obiektów znajdujących się na prestiżowej Liście Obiektów Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zaledwie 235 z nich to dobra przyrodnicze. 

Puszcza zapewnia ochronę różnorodnej i bogatej przyrody, obejmującej ponad 3 500 gatunków grzybów, ponad 12 000 gatunków bezkręgowców, ponad 250 gatunków ptaków, 59 gatunków ssaków, 13 gatunków płazów i 7 gatunków gadów. Symbolem obiektu jest żubr, który właśnie w Puszczy Białowieskiej miał swą ostoję i tu został uratowany od zagłady. 

W 2014 r. Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO przyjął propozycję wpisania całej Puszczy Białowieskiej na Listę Światowego Dziedzictwa. Nie budziła żadnych zastrzeżeń społeczności międzynarodowej. Od tego czasu Polska była zobowiązana do przygotowania Planu Zarządzania dla Obiektu. 

96% powierzchni oddane procesom naturalnym 

Dokument został przygotowany na podstawie szerokiego procesu konsultacyjnego – obejmującego 17 analiz oraz ponad 45 spotkań z udziałem samorządów, naukowców, organizacji społecznych i mieszkańców regionu. Uwzględnia zarówno rekomendacje Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, jak i potrzeby lokalnych społeczności oraz uwarunkowania związane z bezpieczeństwem państwa. 

Za pomocą Planu 96% powierzchni polskiej części Puszczy Białowieskiej zostanie oddane we władanie procesom naturalnym. Wcześniej było to tylko 37%. Dzięki temu tradycyjnie rozumiana gospodarka leśna oraz polowania zostaną tam wykluczone. 

Działania zawarte w Planie mają przede wszystkim zachować ekosystemy Puszczy Białowieskiej dla przyszłych pokoleń, tak aby mogły zobaczyć ją w możliwie niezmienionej i pierwotnej formie. W obliczu przyspieszających, niekorzystnych dla przyrody zmian klimatu oraz wynikających z nich bezpośrednich zagrożeń dla lokalnych ekosystemów, ochrona procesów naturalnych oraz wyjątkowej różnorodności biologicznej nabiera szczególnego znaczenia. 

Plan Zarządzania wskazuje istniejące i potencjalne ryzyka oraz bariery w zarządzaniu Puszczą Białowieską oraz proponuje szereg działań zaradczych. Priorytetem jest ochrona różnych grup organizmów kształtujących procesy naturalne i różnorodność biologiczną Puszczy. 

Pozytywna ocena UNESCO i wsparcie dla regionu 

Plan spotkał się z pozytywną oceną ekspertów UNESCO i IUCN, którzy pozytywnie ocenili przygotowane rozwiązania, które powstały w oparciu o szerokie konsultacje z samorządami, ekspertami i mieszkańcami regionu. Dokument stanowi pierwszy kompleksowy plan zarządzania dla Puszczy od czasu wpisania całego obiektu na Listę Światowego Dziedzictwa w 2014 r. 

Istotnym elementem działań towarzyszących wdrażaniu Planu jest również wsparcie dla samorządów – w 2025 r. gminy Puszczy Białowieskiej oraz powiat hajnowski otrzymały łącznie ok. 12,5 mln zł tzw. subwencji ekologicznej, rekompensującej ograniczenia wynikające z ochrony przyrody. W 2026 r. potrzeby ekologiczne gmin Puszczy Białowieskiej oraz powiatu hajnowskiego uwzględniane w subwencji ogólnej wynoszą 21,6 mln zł.  

Ogromne poparcie dla ochrony Puszczy 

Badania opinii publicznej potwierdzają silne poparcie społeczne dla przyjętych kierunków – ponad 90% respondentów, w tym mieszkańców regionu, opowiada się za ochroną Puszczy przy minimalnej ingerencji człowieka. 

Podpisanie Planu Zarządzania to nie tylko formalne domknięcie wieloletniego procesu, ale przede wszystkim wyraz odpowiedzialności Polski za zachowanie jednego z najważniejszych obiektów dziedzictwa naturalnego na świecie. Dokument wyznacza nowy standard zarządzania obszarami chronionymi – łącząc ochronę przyrody, dialog społeczny i współpracę międzynarodową. 

Co dalej z planem? 

Podpisany Plan Zarządzania dla Obiektu Światowego Dziedzictwa UNESCO „Puszcza Białowieska” zostanie przekazany zarządcom obiektu, czyli Białowieskiemu Parkowi Narodowemu, Nadleśnictwu Białowieża, Nadleśnictwu Browsk i Nadleśnictwu Hajnówka. Plan Zarządzania zostanie także przekazany samorządom regionu Puszczy Białowieskiej, które są odpowiedzialne za strefę buforową Obiektu. 
Natomiast na 2027 planowana jest misja przedstawicieli UNESCO i IUCN do Puszczy Białowieskiej.  

Gdzie znaleźć Plan Zarządzania? 

Plan Zarządzania Puszczą Białowieską jest dostępny na podstronie MKiŚ poświęconej puszczy - Link