Pluskwy i karaluchy

Karaluchy i pluskwy należą do najbardziej niepożądanych insektów, które możemy napotkać w naszych domach. Owady te przemieszczają się między lokalami przez instalacje budynku np. przewody wentylacyjne itp. Insekty te unikają światła dziennego i wykazują nocną aktywność.

Pluskwy

Pluskwy to niewielkie, płaskie, bezskrzydłe owady, których jedynym źródłem pożywienia jest krew ludzi oraz zwierząt. Owady te mogą trafić do naszych mieszkań z zakupami, po podróży w bagażu podróżnym, z używanymi przedmiotami np. odzieżą, meblami.

Gdzie bytują: Ukrywają się blisko miejsc spania i odpoczynku człowieka – sofy, fotele, szwy materacy, w szczelinach ram łóżek, za listwami przypodłogowymi, pod luźnymi fragmentami tapet, za obrazami, lustrami, pod brzegiem dywanu oraz w gniazdkach elektrycznych.
Jak je rozpoznać: Ich obecność zdradzają plamy krwi na pościeli, drobne ciemnobrązowe lub rdzawe odchody, a przy dużych skupiskach charakterystyczny, mdły zapach. Ukąszenia są bezbolesne, ale pozostawiają czerwone, swędzące ślady, często ułożone w linii prostej lub skupiskach na odsłoniętej skórze.

Jak unikać i pozbyć się pluskiew? Zwalczanie pluskiew jest trudne i często wymaga czasu i konsekwencji:

- nie przynoś do domu przedmiotów, które zostały wyrzucone, a używane rzeczy dokładnie obejrzyj, wyczyść i wypierz,

- w podróży sprawdzaj czystość miejsca, trzymaj bagaż z dala od łóżka, przechowuj rzeczy w zamykanych torbach foliowych,

- w przypadku stwierdzenia obecności insektów wypierz pościel i ubrania w temperaturze min. 60^oC, użyj parownicy do czyszczenia materacy i szczelin lub wymień materac,

- odkurz dokładnie mieszkanie, szczególnie łóżko/materac, szczeliny, zakamarki i natychmiast usuń worek z odkurzacza,

- zastosuj preparaty owadobójcze, a jeżeli to nie wystarczy - skontaktuj się z przedsiębiorcą świadczącym usługi profesjonalnej dezynsekcji.

Karaluchy

Najczęściej spotyka się 2 gatunki – prusaka i karaczana wschodniego. Są większe od pluskiew i przebywają blisko skupisk ludzkich, gdzie mają dostęp do resztek żywności. Do domów przedostają się wraz z zakupami spożywczymi, w walizkach z podróży oraz przez przewody wentylacyjne, kanalizacyjne albo przez nieszczelności od strony zsypów na odpady.

Gdzie bytują: Preferują miejsca wilgotne i zaciemnione, takie jak elementy kanalizacji, okolice zlewozmywaków, piwnice oraz spiżarnie.
Zagrożenia i objawy: Rzadko gryzą ludzi. Ich głównym zagrożeniem jest zanieczyszczanie żywności odchodami i resztkami pancerzyków. Karaluchy są wektorami groźnych patogenów – mogą przenosić wirusy, bakterie, grzyby i pasożyty, a także wywoływać reakcje alergiczne.
Jak unikać i pozbyć się owadów? Podstawą jest rygorystyczna higiena i czystość w naszym otoczeniu:

- nie pozostawiaj resztek jedzenia oraz przechowuj żywność w szczelnych pojemnikach,

- regularnie zmywaj powierzchnie i wyrzucaj często śmieci,

- uszczelnij wszelkich szpary i otwory w mieszkaniu,

- skontaktuj się z przedsiębiorcą świadczącym usługi profesjonalnej dezynsekcji.

Ważne informacje:

Właściciel, posiadacz lub podmiot zarządzający daną nieruchomością (np. budynkiem wielorodzinnym) ma obowiązek utrzymania obiektu w należytym stanie higieniczno-sanitarnym, celem zapobiegania zakażeniom i chorobom zakaźnym, w szczególności zwalczania gryzoni, insektów i szkodników – art. 22 ust. 1 z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2025 r. poz. 1675, z późn. zm.).

Zwalczanie insektów poprzez dezynsekcję przeprowadzaną w częściach wspólnych budynków (tj. klatce schodowej, korytarzy, piwnic), leży w gestii właściciela/zarządcy budynku. Działania te mogą odnieść skutek, o ile usunie się źródło wylęgania insektów oraz przeprowadzi dezynsekcję w całym pionie mieszkalnym w częściach wspólnych budynku oraz mieszkaniach, bowiem insekty zwykle przemieszczają się przewodami wentylacyjnymi. W przypadku pojawienia się szkodników, jeżeli użycie domowych preparatów owadobójczych nie daje skutku, zaleca się zlecenie działań wyspecjalizowanym przedsiębiorcom z tzw. branży DDD (dezynfekcja, dezynsekcja, deratyzacja).

Obowiązki w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie budynku mieszkalnego powinien określać regulamin opracowany przez zarządzającego obiektem zobowiązujący lokatorów do jego przestrzegania i stosowania.

W przypadku kłopotliwego lokatora, odmawiającego współpracy, istnieją pewne prawne, które pozwalają na wywarcie presji lub wymuszenie udostępnienia lokalu do dezynsekcji:

1. 1. Mieszkania będące przedmiotem odrębnej własności – zarząd wspólnoty mieszkaniowej może żądać udostępnienia lokalu na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali, jeśli jest to niezbędne do przeprowadzenia konserwacji, remontu lub usunięcia awarii dotyczącej części wspólnych (np. pionów instalacyjnych, przez które migrują insekty). W przypadku odmowy wspólnota ma prawo skierować sprawę do sądu.
  2. Mieszkania komunalne (gminne) będące przedmiotem najmu – gmina jako właściciel nieruchomości dysponuje szerszymi uprawnieniami wobec najemców. Może opierać swoje żądanie na art. 10 ustawy o ochronie praw lokatorów, który reguluje obowiązki najemcy w zakresie utrzymania lokalu w odpowiednim stanie technicznym i higienicznym. Brak reakcji przez najemcę może stanowić podstawę do wypowiedzenia umowy najmu.
  3. Mieszkania spółdzielcze (będące przedmiotem spółdzielczych praw do lokalu) – spółdzielnia jako zarządca nieruchomości może żądać udostępnienia lokalu w razie awarii (art. 6^[1] ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. W przypadku m.in. rażącego lub uporczywego wykraczania osoby korzystającej z lokalu przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu albo niewłaściwego zachowania tej osoby czyniącego korzystanie z innych lokali lub nieruchomości wspólnej uciążliwym (np. niedopuszczanie do dezynsekcji) możliwa jest nawet przymusowa sprzedaż spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu – art. 17^[10] ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Państwowa Inspekcja Sanitarna (PIS) nie przeprowadza zabiegów dezynsekcji, jak również nie zajmuje się rozpoznawaniem i identyfikacją insektów. Organy PIS mogą natomiast kontrolować, czy wymienione wyżej podmioty wykonują swoje obowiązki.

Prawo wstępu do mieszkań organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej mają tylko w razie podejrzenia lub stwierdzenia choroby zakaźnej, zagrożenia zdrowia czynnikami środowiskowymi, a także jeżeli w mieszkaniu jest lub ma być prowadzona działalność produkcyjna lub usługowa (art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej – Dz. U. z 2024 r. poz. 416, z późn. zm.).

Materiały źródłowe:

Górski P., Karabowicz J. Inwazje pluskiew (Cimex spp.) – narastający problem. Życie Weterynaryjne, 2024; 99(1).

A. Dembińska-Krzemińska, A. Glinkiewicz, B. Sawicka, W. Kruminis-Łozowska "Dom bez szkodników"