Polska w Szwecji

Kiedy mieszkasz na stałe zagranicą, zapoznaj się z przepisami dotyczącymi opieki nad dziećmi. Pozwoli Ci to na uniknięcie problemów związanych z niewiedzą o prawie regulującym opiekę nad małoletnimi.

Pamiętaj, że w wielu krajach wzorce postępowania i standardy działania organów publicznych powołanych do zajmowania się sprawami dzieci odbiegają od tych znanych z Polski. Wszelkie rozbieżności między zachowaniem rodziców a zwyczajami i prawem przyjętym w danym kraju mogą skutkować daleko idącymi konsekwencjami dla rodziców, łącznie z odebraniem dzieci. Możesz spodziewać się reakcji miejscowych władz i ingerencji w Twoje prawa rodzicielskie m.in. w przypadkach:

• nadużywania alkoholu lub innych środków odurzających,
• niedostosowania społecznego, w tym przejściowych lub trwałych trudności natury psychologicznej,
• skłonności do przemocy,
• braku zdolności zapewnienia dziecku godnych i bezpiecznych warunków życia,
• konfliktów z prawem.

Miej na uwadze, że niektóre zachowania w relacjach między rodzicami a dziećmi, kulturowo dopuszczalne w Polsce, w innych państwach mogą być traktowane jako naruszenie praw dziecka. Do tej kategorii zalicza się np. krzyk czy inne formy karcenia dziecka, nawet jeśli zostały wywołane bez użycia przemocy fizycznej.

W wielu krajach występują przypadki lub podejrzenia nieprawidłowych postaw wychowawczych rodziców. Mogą one być zgłaszane właściwym służbom socjalnym zarówno przez szkoły, służby medyczne, sąsiadów, a nawet zwykłych przechodniów zaniepokojonych zachowaniem rodziców względem dzieci. Służby te, kierując się dobrem dziecka, mogą ingerować w życie rodzinne obywateli polskich zamieszkałych za granicą. Bywa, że zgłoszenia dotyczące niepokojących sytuacji w rodzinie są dokonywane przez dzieci.

Ważne! Pamiętaj, że co do zasady sytuacja dziecka, nawet jeśli nie posiada obywatelstwa kraju, w którym przebywa, będzie oceniana w świetle przepisów prawa i zwyczajów panujących w tym konkretnym państwie.

Oprócz przepisów krajowych, na podstawie których lokalne służby socjalne podejmują działania, są one zobowiązane do stosowania również norm prawa międzynarodowego oraz prawa Unii Europejskiej. Podstawowe prawa dziecka zostały określone w Konwencja o prawach dziecka. Najważniejsze z nich to:

- prawo dziecka do zachowania tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwiska oraz relacji rodzinnych (art. 8),

- w przypadku umieszczenia dziecka poza rodziną – prawo do zachowania jego tożsamości etnicznej, religijnej, kulturowej i językowej (art. 20),

- nadrzędna zasada kierowania się dobrem dziecka (art. 3).

W państwach Unii Europejskiej (z wyjątkiem Danii) obowiązuje obecnie Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 (tzw. „Bruksela II ter”), które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie nr 2201/2003 („Bruksela II bis”).

Zgodnie z tym rozporządzeniem:

- właściwe w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej (opieki nad dzieckiem) są co do zasady sądy państwa, w którym dziecko ma miejsce zwykłego pobytu,

- orzeczenia wydane w jednym państwie UE podlegają uznaniu i wykonaniu w innych państwach członkowskich bez konieczności prowadzenia odrębnego postępowania,

- zapewnia się dziecku możliwość wyrażenia swojego zdania w toku postępowania (stosownie do jego wieku i dojrzałości),

- wzmocniona została współpraca między organami państw członkowskich, w tym w sprawach uprowadzeń rodzicielskich.

W innych państwach (spoza UE), w których nie mają zastosowania powyższe przepisy, stosuje się Konwencja haska z 1996 r. dotyczącą jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania, wykonywania oraz współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej i środków ochrony dzieci.

Uwaga: Należy pamiętać, że sam fakt posiadania statusu cudzoziemca nie zwalnia z obowiązku przestrzegania prawa państwa pobytu. W przypadku jego naruszenia ponosi się odpowiedzialność na takich samych zasadach jak obywatele tego państwa.

Treść konwencji oraz lista państwa, które są objęte konwencją

 

Kompetencje konsula w zakresie udzielania pomocy w sprawach dotyczących opieki nad małoletnimi wynikają z:

• przepisów prawa polskiego i państwa, w którym dziecko zamieszkuje,
• postanowień umów międzynarodowych,
• przepisów prawa Unii Europejskiej.

Co konsul może:

• konsul udziela rodzicom lub krewnym dziecka ogólnych informacji o obowiązującym prawie miejsca pobytu dziecka, m.in. podstawach działania i kompetencjach krajowych służb socjalnych, właściwości sądów oraz możliwości uzyskania wsparcia od polskich lub innych lokalnych organizacji pomocowych,
• objaśnia zasady i możliwości przekazania sprawy do rozstrzygnięcia przez polski sąd oraz zasady umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej w Polsce,
• konsul, udziela informacji o polskojęzycznych adwokatach w danym państwie, możliwości otrzymania bezpłatnej porady prawnej oraz wnioskowania o zwolnienie z kosztów sądowych,
• konsul może uczestniczyć w rozprawie sądowej w charakterze obserwatora, o ile nie zabrania tego tamtejsze prawo, sąd wyrazi na to zgodę, a strony postępowania się temu nie sprzeciwią,
• konsul może udzielać, na potrzeby sądu oraz miejscowych służb socjalnych, informacji na temat polskiego systemu opieki nad dzieckiem, wsparcia, na które może liczyć rodzina w Polsce ze strony państwa oraz innych kwestii, które mogą mieć istotne znaczenie w procesie podejmowania przez sąd decyzji w sprawie małoletniego obywatela RP. 

Czego konsul nie może:

• konsul nie ma możliwości występowania przed sądem w charakterze pełnomocnika procesowego,
• konsul nie świadczy usług doradztwa prawnego,
• konsul nie ma możliwości pokrycia wynagrodzenia prawnika lub kosztów sądowych,
• konsul nie może angażować się w rozstrzyganie sporów między rodzicami lub prawnymi opiekunami dziecka.

Uprawnienia do podejmowania interwencji przez konsula są dodatkowo ograniczone w przypadku, gdy małoletni posiada obywatelstwo państwa, w którym mieszka.

Bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka ma miejsce wtedy, gdy dziecko zostaje wywiezione do innego państwa lub tam pozostawione z naruszeniem prawa do opieki (władzy rodzicielskiej) przysługującego drugiemu rodzicowi lub innej uprawnionej osobie. Dotyczy to również sytuacji, gdy dziecko nie wraca do kraju stałego pobytu po uzgodnionym wyjeździe (np. wakacyjnym).

Podstawy prawne

Najważniejszym aktem prawnym jest Konwencja haska z 1980 r. dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę.

Konwencja ta przewiduje:

- obowiązek niezwłocznego powrotu dziecka do państwa jego stałego pobytu,

- współpracę organów państw w celu odnalezienia dziecka i jego powrotu,

- ograniczone możliwości odmowy powrotu (np. w przypadku poważnego zagrożenia dla dziecka).

Sprawdź, które państwa są objęte przepisami konwencji

W państwach Unii Europejskiej (z wyjątkiem Danii) zastosowanie ma również

Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111, które uzupełnia konwencję haską i wzmacnia mechanizmy współpracy między państwami, w tym:

- przyspiesza procedury powrotu dziecka,

- zwiększa rolę sądów państwa stałego pobytu dziecka,

- zapewnia dziecku możliwość bycia wysłuchanym.

Ważne informacje praktyczne:

O uprowadzeniu może być mowa także wtedy, gdy jeden z rodziców wyjedzie z dzieckiem bez zgody drugiego rodzica, który ma prawo do współdecydowania o jego miejscu pobytu. W wielu państwach, w tym w Szwecji, decyzje dotyczące dziecka mogą podlegać również kontroli organów publicznych (np. służb socjalnych). Wyjazd dziecka wbrew decyzji sądu lub bez wymaganej zgody może zostać uznany za uprowadzenie.

Przepisy w Szwecji

W Szwecji kwestie odpowiedzialności rodzicielskiej regulują przepisy Föräldrabalken.

Należy zwrócić uwagę, że:

- co do zasady rodzice wspólnie decydują o istotnych sprawach dziecka, w tym o miejscu jego pobytu,

- wyjazd dziecka za granicę bez zgody drugiego rodzica może być uznany za naruszenie prawa,

- uprowadzenie dziecka może stanowić przestępstwo zgodnie z prawem szwedzkim.

Ważne:

Uprowadzenie dziecka może stanowić przestępstwo zarówno w państwie, z którego dziecko zostało wywiezione, jak i w państwie pobytu. Może to skutkować odpowiedzialnością karną, w tym karą pozbawienia wolności.

Jak uzyskać pomoc?

W przypadku uprowadzenia dziecka za granicę lub jego bezprawnego zatrzymania pomoc można uzyskać: w Ministerstwo Sprawiedliwości RP– które pełni funkcję organu centralnego w Polsce i przyjmuje wnioski o powrót dziecka  (Szczegółowe informacje  znajdziesz tutaj )  oraz w organach centralnych właściwych w państwie pobytu dziecka.

Dnia 20 listopada 2020 r., w rocznicę przyjęcia Konwencji o prawach dziecka 1989 r., odbyła się inauguracja akcji informacyjnej, na temat organizacji systemu opieki nad małoletnimi w wybranych państwach Europy, będącej wspólną inicjatywą Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Rzecznika Praw Dziecka. Inicjatywa ta jest odpowiedzią na potrzeby i oczekiwania polskich rodzin z dziećmi, planujących osiedlić się lub już zamieszkałych poza granicami Polski i wynika z troski o ich prawa.

Strona internetowa www.dziecizagranica.gov.pl stanowi przewodnik ułatwiający i wspomagający poszukiwanie informacji, m.in. na temat modelu edukacji, systemu pomocy socjalnej, opieki społecznej oraz przydatnych danych kontaktowych w państwach Unii Europejskiej oraz Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Islandii i Norwegii. Jej celem jest ułatwienie rodzinom osiedlającym się w danym kraju zapoznania się z podstawowymi przepisami i zasadami regulującymi sytuację dziecka i jego rodziców oraz pomocy, którą mogą zaoferować władze lokalne. Taka wiedza pozwoli na uniknięcie ewentualnych problemów wynikających z nieznajomości uregulowań miejscowych oraz ułatwi odnalezienie kontaktu do właściwych instytucji pomocowych.

Zachęcamy do korzystania ze strony!