Lekooporność drobnoustrojów - globalne wyzwanie zdrowia publicznego
18.11.2026
Oporność drobnoustrojów na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) stanowi jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia publicznego. Dotyczy bakterii, wirusów, grzybów i pasożytów, ograniczając skuteczność leczenia wywoływanych przez nie zakażeń.
Aby zwiększać świadomość tego problemu, 18 listopada obchodzony jest Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach (EAAD, ang. European Antibiotic Awareness Day), natomiast w dniach 18–24 listopada odbywa się Światowy Tydzień Wiedzy o Oporności na Środki Przeciwdrobnoustrojowe (World AMR Awareness Week).
Tematem przewodnim tegorocznej kampanii jest hasło „JEDNO ZDROWIE, JEDNO DZIAŁANIE: ZAPOBIEGAJ AMR JUŻ TERAZ”.
Przyczyny narastania lekooporności
Najważniejszymi przyczynami narastania i rozprzestrzeniania się oporności na leki są:
• nadużywanie i niewłaściwe stosowanie antybiotyków u ludzi;
• przepisywanie antybiotyków w zakażeniach wirusowych, w których są nieskuteczne;
• samodzielne przyjmowanie pozostałych leków i stosowanie ich bez konsultacji z lekarzem;
• przerywanie terapii lub niestosowanie się do zaleceń dotyczących dawkowania;
• wykorzystywanie środków przeciwdrobnoustrojowych w weterynarii, hodowli i rolnictwie.
Pod wpływem leków drobnoustroje mogą rozwijać mechanizmy oporności, m.in. w wyniku mutacji genetycznych. Mogą również przekazywać sobie geny warunkujące oporność. W ten sposób oporne szczepy rozprzestrzeniają się między ludźmi, zwierzętami i środowiskiem.
Leczenie zakażeń wywołanych przez takie drobnoustroje jest coraz trudniejsze. Często wymaga stosowania kilku antybiotyków jednocześnie, a w skrajnych przypadkach dostępne leki okazują się nieskuteczne.
Jakie są konsekwencje oporności na antybiotyki?
Lekooporność niesie poważne skutki zdrowotne, społeczne i ekonomiczne. Powoduje:
• trudniejsze, a niekiedy niemożliwe do wyleczenia zakażenia;
• wzrost ryzyka powikłań i zgonów;
• wydłużenie hospitalizacji i zwiększenie kosztów leczenia;
• większe obciążenie systemu ochrony zdrowia.
Racjonalne stosowanie antybiotyków i zapobieganie zakażeniom
Antybiotyki działają na bakterie, a nie na wirusy, dlatego nie są skuteczne w leczeniu grypy, RSV czy COVID-19. Powinny być stosowane wyłącznie w przypadku uzasadnionego podejrzenia lub potwierdzenia zakażenia bakteryjnego, zgodnie z zaleceniami lekarza.
Pacjenci powinni unikać samoleczenia, przyjmowania pozostałych antybiotyków, dzielenia się lekami oraz samodzielnego modyfikowania czasu i sposobu leczenia. Ważne jest także odpowiedzialne podejmowanie decyzji o antybiotykoterapii przez lekarzy na podstawie stanu pacjenta, diagnostyki i aktualnych wytycznych.
Ograniczanie rozprzestrzeniania się opornych drobnoustrojów wymaga:
• przestrzegania zasad higieny i reżimu sanitarnego;
• wykonywania badań przesiewowych;
• izolowania pacjentów zakażonych wieloopornymi bakteriami;
• racjonalnego stosowania antybiotyków w weterynarii i produkcji żywności.
Znaczenie szczepień i profilaktyki
Szczepienia ochronne odgrywają istotną rolę w ograniczaniu lekooporności. Zapobiegają zakażeniom, zmniejszają ryzyko powikłań bakteryjnych po chorobach wirusowych oraz ograniczają rozprzestrzenianie się patogenów. Dzięki temu zmniejszają również zapotrzebowanie na antybiotykoterapię.
Istotne znaczenie ma zdrowy styl życia, obejmujący prawidłowe odżywianie, aktywność fizyczną, odpowiednią ilość snu, higienę oraz unikanie palenia tytoniu i nadużywania alkoholu.
One Health – wspólna odpowiedzialność
Przeciwdziałanie lekooporności wymaga współpracy wielu sektorów zgodnie z koncepcją „One Health” („Jedno zdrowie”). Zakłada ona, że zdrowie ludzi, zwierząt, roślin i środowiska jest ze sobą ściśle powiązane.
Skuteczna walka z opornością wymaga zatem odpowiedzialnego stosowania leków przeciwdrobnoustrojowych, profilaktyki zakażeń, szczepień oraz współpracy sektora medycznego, weterynaryjnego, rolniczego i instytucji odpowiedzialnych za ochronę środowiska.
Koordynatorem Kampanii EAAD/WAAW w Polsce jest Narodowy Instytut Leków w ramach realizacji Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021- 2026.
Materiały
Wystawa tematycznaWystawa_tematyczna.pdf 11.15MB Plakat (pion)
Plakat_(pion).pdf 0.80MB Plakat (poziom)
Plakat_(poziom).pdf 1.34MB Pakiet prasowy
Pakiet_prasowy.pdf 1.07MB