Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Warszawie

W pierwszym kwartale 2026 r. pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przeprowadzali kontrole w zakresie profilaktyki zdrowotnej uczniów. Szczególną uwagę zwrócili na:

• obciążenie uczniów wybranych losowo szkół podstawowych ciężarem tornistrów szkolnych,
• dostosowanie mebli edukacyjnych do wymagań ergonomii i warunków antropometrycznych uczniów,
• realizację obowiązku zapewnienia uczniom miejsc na pozostawienie podręczników i przyborów szkolnych.

Ile powinien ważyć tornister?

Polskie ustawodawstwo nie reguluje kwestii maksymalnego ciężaru tornistrów szkolnych dzieci i młodzieży, tzn. nie określa, ile kilogramów w plecaku może nosić uczeń na poszczególnych etapach kształcenia. Zgodnie z wytycznymi Głównego Inspektora Sanitarnego przyjmuje się, że ten stosunek nie powinien być większy niż 10-15% masy ciała ucznia. Podczas kontroli inspektorzy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oceniali stosunek masy tornistra do masy ciała ucznia. Za prawidłowe uznano wartości do 15%, natomiast przekroczenie tego poziomu zakwalifikowano jako nieprawidłowość.

Dane liczbowe i wyniki oceny

Podczas dokonywania ocen obciążenia uczniów ciężarem plecaków w wybranych szkołach podstawowych (klasy IV-VIII) woj. mazowieckiego pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawdzili, jaki jest odsetek uczniów, u których stosunek wagi plecaka do ciężaru ciała był najniższy i wyniósł do 10%, jak również tych, u których stosunek ten kształtował się pomiędzy 10 a 15% oraz powyżej 15%. Badania przeprowadzono w 217 (11,6%) placówkach spośród 1 869 znajdujących się w ewidencji. Na terenie województwa mazowieckiego ocenie poddano 19 006 uczniów.

Po analizie danych przesłanych przez powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne stwierdzono, że:
- 11 663 uczniów (61%) posiada tornister, którego waga stanowiła do 10% masy ciała,
- 5 697 uczniów (30%) posiada tornister, którego waga stanowiła 10 – 15% masy ciała,
- 1 646 (9%) posiada tornister, którego waga stanowiła powyżej 15% masy ciała.

Ocenie poddano również liczbę szkół spośród objętych badaniem, w których zapewnia się miejsce na pozostawienie części podręczników i przyborów szkolnych. Badania przeprowadzono w 233 placówkach (12,5%) spośród 1 869 w ewidencji, w których stwierdzono, że:
- 19 szkół (8%) nie zapewniło miejsca na podręczniki i przybory,
- 136 szkół (58%) zapewniło wyłącznie szafki,
- 57 szkół (24%) zapewniło inne miejsce na pozostawienie podręczników i przyborów,
- 32 szkoły (14%) zapewniło szafki oraz inne miejsce na pozostawienie podręczników i przyborów.

Pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oceniali również dostosowanie mebli edukacyjnych do warunków antropometrycznych uczniów w 220 placówkach (11,8%) spośród 1 869 znajdujących się w ewidencji. Ocenie poddano 18 301 stanowisk spośród 47 851 (liczba wszystkich stanowisk w skontrolowanych oddziałach). Nieprawidłowości dotyczyły 1 163 stanowisk (0,6%).

Jak prawidłowo nosić tornister?

- należy wybierać tornistry noszone na obu ramionach, zamiast torby noszonej na jednym ramieniu,
- waga tornistra nie powinna przekraczać od 10 do 15% masy ciała dziecka,
- plecak powinien posiadać ergonomiczną, odpowiednio usztywnioną ściankę przylegającą do pleców,
- jego ciężar powinien być rozłożony symetrycznie,
- cięższe rzeczy powinny być umieszczone na dnie, lżejsze wyżej,
- tornister powinien mieć równe, szerokie szelki, a ich długość powinna umożliwić swobodne wkładanie i zdejmowanie, jednocześnie zapewniając jak najlepsze przyleganie do pleców,
- zalecane jest dodatkowe zapięcie spinające szelki z przodu klatki piersiowej,
- tornister należy nosić na obu ramionach,
- konieczne jest kontrolowanie przez rodziców zawartości tornistra, aby zapobiec zabieraniu przez uczniów zbędnych rzeczy.
(wytyczne Głównego Inspektora Sanitarnego dotyczące obciążenia uczniów tornistrami szkolnymi)

Dlaczego warto dbać o prawidłową wagę i sposób noszenia tornistra?

Nieprawidłowo dobrany, źle dopasowany lub nadmiernie obciążony tornister może powodować nienaturalną, pochyloną do przodu pozycję ciała, a w konsekwencji ucisk narządów wewnętrznych, a także bóle pleców oraz długotrwałe utrwalenie złej pozycji ciała, które prowadzi do wad postawy.

Edukacja i profilaktyka

Edukacja uczniów, rodziców i opiekunów, a także kadry pedagogicznej w zakresie właściwego doboru plecaka i jego wagi jest priorytetowa, gdyż nawyki wykształcone u dzieci i młodzieży będą sprzyjały ich zdrowiu przez całe życie. Lekki plecak oraz właściwe dostosowanie mebli szkolnych do warunków antropometrycznych uczniów są jednymi z najważniejszych czynników, które w znaczący sposób wpływają na prawidłową postawę ciała.