Największe pożary lasów w historii Polski. Potrzebowice - najbardziej dynamiczny, Kuźnia Raciborska - największy. Dziś rocznica wydarzeń 1992 roku
26.08.2026
Sierpień 1992 roku przyniósł dwa największe i najbardziej niszczycielskie pożary lasów w powojennej historii Polski. Choć oba kataklizmy były bezpośrednim skutkiem wielomiesięcznej suszy i ekstremalnych temperatur, różniły się dynamiką rozprzestrzeniania, ukształtowaniem terenu oraz bilansem ofiar.
- Pożar w Potrzebowicach (Miałach), na terenie Puszczy Noteckiej, który wybuchł 10 sierpnia 1992 roku był najbardziej dynamicznym - w ciągu ok. 8 godzin spłonęło ponad 6 tys. ha lasu.
- Dwa tyodnie później, 26 sierpnia 1992 roku, wybuchł pożar w Kuźni Raciborskiej, który ze względu na spaloną powierzchnię (ponad9 tys. ha) był największym w historii powojennej Polski.
Wśród kluczowych różnic operacyjnych i taktycznych warto zauważyć:
-
Czas i tempo rozprzestrzeniania: W Potrzebowicach pożar miał charakter niemal katastrofalnego "wybuchu" powierzchniowego i wierzchołkowego – w niespełna 9 godzin pochłonął blisko 7 tysięcy hektarów monokultury sosnowej, zatrzymując się dopiero na przeszkodach naturalnych, szlakach komunikacyjnych i liniach obrony. W Kuźni Raciborskiej pożar trwał znacznie dłużej, dynamicznie zmieniał kierunki wskutek wiatru i zjawisk termicznych (burza ogniowa), tworząc rozległy, wielokilometrowy front.
-
Warunki gruntowe: Piaski Puszczy Noteckiej ułatwiały poruszanie się ciężkich pojazdów, ale sprzyjały natychmiastowemu wysuszeniu ściółki. Z kolei w okolicach Kuźni Raciborskiej grząski teren i torfowiska unieruchamiały samochody gaśnicze, co doprowadziło do odcięcia ratowników i utraty wielu wozów bojowych w płomieniach.
-
Dziedzictwo i wnioski: Oba pożary obnażyły ówczesne braki w łączności, zaopatrzeniu wodnym na terenach leśnych i koordynacji międzyresortowej. Stały się bezpośrednim impulsem do budowy Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), zreformowania systemu ochrony przeciwpożarowej lasów w Lasach Państwowych (pasy przeciwpożarowe, wieże obserwacyjne z kamerami, punkty czerpania wody) oraz modernizacji floty gaśniczej w Polsce.
W gaszeniu obu pożarów uczestniczyły liczne zastępy strażaków zawodowych i ochotniczych z terenów, które dziś wchodzą w skład województwa wielkopolskiego. Warto pamiętać, że w 1992 roku podział administracyjny Polski wyglądał inaczej – obszar dzisiejszej Wielkopolski obejmował m.in. województwa pilskie, poznańskie i kaliskie, konińskie i leszczyńskie.
Katastrofy w Potrzebowicach i w Kuźni Raciborskiej wydarzyły się w szczególnym momencie. Państwowa Straż Pożarna, po osiągnięciu gotowości (po przeobrażeniu z zawodowej strazy pożarnej, na PSP), funkcjonowała wówczas zaledwie od kilku tygodni (od 1 lipca 1992 roku). Nowo utworzona formacja niemal natychmiast musiała zmierzyć się z działaniami na skalę, której wcześniej w Polsce nie znano. Doświadczenia z Potrzebowic i z Kuźni Raciborskiej przez lata analizowano pod kątem organizacji wielkich akcji ratowniczych, dowodzenia i współdziałania, łączności, zaopatrzenia wodnego, współpracy wielu służb, wykorzystania lotnictwa oraz bezpieczeństwa samych ratowników.
Aby zrozumień skalę tych pożarów i wyzwania ówczesnego systemu ochrony przeciwpożarowej zapraszamy do obejrzenia dwóch materiałów filmowych: nowego filmu o pożarze w Potrzebowicach, zrealizowanego przez Komendę Wojewódzką PSP w Poznaniu oraz materiału archiwalnego udostępnionego przez Komendę Miejską PSP w Kalisz, przedstawiającego udział jednostek ochrony przeciwpożarowej z ówczesnego województwa kaliskiego w walce z pożarem lasu w Kuźni Raciborskiej.
Opracowanie: asp. Martin Halasz, rzecznik prasowy Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego PSP
