Najem Społeczny

Czy po ośmiu godzinach intensywnej pracy osoby reprezentujące 22 z 30 samorządów opuściły Warszawę z gotowymi odpowiedziami dotyczącymi kształtu dokumentu? To raczej wątpliwe. Z pewnością jednak zdobyły wiedzę, gdzie i w jaki sposób tych odpowiedzi szukać. 

Spotkanie odbyło się stacjonarnie w Warszawie, aby uczestnicy i uczestniczki projektu mogli poznać się osobiście oraz wymienić się doświadczeniami, pytaniami, wątpliwościami i obawami związanymi ze społecznymi agencjami najmu. Dlatego pierwsza część wydarzenia miała charakter integracyjny. Choć organizatorzy nie przewidzieli dla niej konkretnego scenariusza, medium w postaci kawy doskonale sprawdziło się w roli moderatora i inicjatora rozmów. 

Uchwała SAN – integracyjne puzzle 

O sile i znaczeniu przerw kawowych przekonaliśmy się już na początku spotkania oraz między kolejnymi blokami programu. Aby, poza kawą, dostarczyć uczestnikom i uczestniczkom dodatkowego paliwa do dyskusji, warsztat został podzielony na dwie części: merytoryczne wprowadzenie poświęcone kryteriom naboru do społecznych agencji najmu oraz wspólną pracę nad stworzeniem modelowych, przykładowych uchwał. 

Taki był również główny cel spotkania. Potrzeba wypracowania praktycznych wskazówek dotyczących konstruowania uchwał była najczęściej zgłaszanym tematem przez osoby odpowiedzialne za wdrażanie SAN w gminach. Jak przygotować uchwałę, aby umożliwiała skuteczne tworzenie i funkcjonowanie społecznych agencji najmu? To pytanie stało się punktem wyjścia do dalszej pracy. 

Kr(ea)teria – między prawem a kreacją 

W części prezentacyjnej, osoby reprezentujące lidera projektu - Krajowy Zasób Nieruchomości - po krótce omówiły kolejne projektowe działania i dalsze, w tym badawcze kroki. Zespół Instytutu Rozwoju Miast i Regionów przedstawił natomiast analizę uchwał przygotowaną na potrzeby Raportu Otwarcia. Na podstawie 14 uchwał funkcjonujących pod koniec 2025 roku oraz dodatkowej, 15, nieobjętej analizą do celów raportu, kryteria zostały podzielone na dwie główne grupy: obowiązkowe - do spełnienia dla wnioskodawców - oraz dodatkowe, opisujące cechy osób ubiegających się o mieszkanie w określonych sytuacjach i powodujące, że takiego wsparcia potrzebują. Następnie uszeregowano je w bardziej szczegółowe kategorie, takie jak sytuacja społeczna, zdrowotna czy ekonomiczna  - prezentacje znajdziesz na końcu niniejszego artykułu. 

Same kryteria nie budziły większych wątpliwości. Były precyzyjne, logiczne i spójne, a ich obecność w obowiązujących uchwałach oznacza, że zostały wcześniej zweryfikowane pod względem prawnym i legislacyjnym przez specjalistów i specjalistki z różnych gmin, przeszły sito konsultacji społecznych i zostały przyjęte przez rady gmin oraz nie zostały zaskarżone w procesie uchwałodawczym. 

Trudności pojawiły się jednak na etapie łączenia poszczególnych kryteriów w spójne dokumenty. Z jednej strony przedstawiciele gmin zwracali uwagę, że niektóre rozwiązania nie odpowiadają specyfice ich lokalnych społeczności. Z drugiej strony, prezentacja kryteriów w oderwaniu od konkretnych uchwał, pogrupowanych jedynie według typologii, mogła sprawiać wrażenie, że wzajemnie się wykluczają. 

Po dekonstrukcji – czas na warsztat 

Różnice w sposobie funkcjonowania gmin uczestniczących w projekcie najlepiej pokazują elastyczność modelu SAN. Tę elastyczność trzeba jednak skutecznie przełożyć na zapisy uchwały. Jak zrobić to dobrze, skoro każda gmina ma własną specyfikę? 

Warsztat został przygotowany tak, aby krok po kroku przeprowadzić uczestników przez proces budowania kryteriów, wskazując jednocześnie potencjalne pułapki i wyzwania. Aby osiągnąć ten cel, osoby biorące udział w zajęciach zostały poproszone o „przeprowadzkę” do jednej z dwóch hipotetycznych gmin. Dzięki temu, zamiast pracować na własnych lokalnych kontekstach, sześć grup warsztatowych mogło skoncentrować się na wspólnym zadaniu: od diagnozy sytuacji, przez wskazanie grup najbardziej potrzebujących wsparcia, po opracowanie kryteriów dopasowanych do ich potrzeb i możliwości oraz sposobów ich weryfikacji. 

Radny, uchwałodawca, aktywista – trzy w jednym!  

Każda z dwóch przykładowych gmin była analizowana przez trzy niezależne grupy. Taki podział został wprowadzony celowo. Po przygotowaniu projektów uchwał, uczestnicy poszczególnych grup zostali podzieleni na dwa zespoły, które rotowały między kolejnymi stolikami. Dzięki temu mogli wcielić się w role znane z lokalnych procesów prawodawczych – radnych oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych uczestniczących w konsultacjach społecznych. 

Każda osoba otrzymała krótki opis swojej roli i perspektywy, z której miała oceniać tworzony dokument. Pozwoliło to spojrzeć na proponowane rozwiązania z różnych punktów widzenia i lepiej zrozumieć wyzwania związane z przygotowaniem uchwały. 

Efekt? 

Warsztaty zakończyły się prezentacją dwóch przykładowych uchwał SAN przygotowanych dla dwóch modelowych gmin. Grupy miały okazję przedyskutować swoje propozycje, skonfrontować je z odmiennymi perspektywami oraz przyjrzeć się ich potencjalnemu wpływowi na mieszkańców i mieszkanki. 

To szczególnie istotne w przypadku SAN, które często mają zachęcać także nowe osoby do osiedlania się w gminie. Choć opracowane dokumenty miały charakter hipotetyczny i powstały na potrzeby fikcyjnych samorządów, ich prototypy były jak najbardziej realne. Co więcej, sam proces ich tworzenia dostarczył doświadczeń, które można wykorzystać w każdej gminie – niezależnie od jej wielkości, lokalnych uwarunkowań czy sytuacji społecznej. 

Co dalej? 

Kolejne warsztaty dla gmin uczestniczących w projekcie odbędą się we wrześniu. Ich tematyka będzie wynikała z potrzeb zgłaszanych przez przedstawicieli samorządów. 

Dla gmin spoza projektu ORNS udostępniamy podstawowe informacje o przeprowadzonym warsztacie oraz prezentację przedstawiającą kryteria wykorzystywane w dotychczas przyjętych uchwałach. 

---

Reprezentujesz gminę, która mogłaby skorzystać z modelu SAN? Uważasz, że podobne warsztaty byłyby przydatne w Twoim środowisku? Daj nam znać. Niezależnie od tego, czy działasz w samorządzie, organizacji pozarządowej, sektorze naukowym czy innym obszarze, postaramy się pomóc i przygotować odpowiedni scenariusz działania.