Lekooporność drobnoustrojów.
Przyczyny narastania i rozprzestrzeniania się oporności to:
- stosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych w rolnictwie oraz w hodowli i leczeniu zwierząt, mimo prawnych ograniczeń w krajach w Unii Europejskiej
- nadużywanie i niewłaściwe stosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych w leczeniu ludzi – zbyt częste przepisywanie antybiotyków w nieuzasadnionych przypadkach (np. w chorobach wirusowych, w stanach zapalnych nieinfekcyjnych),
- samoleczenie – przyjmowanie antybiotyków „na własną rękę” np. pozostałych po poprzednich terapiach i nadużywanie leków przeciwdrobnoustrojowych dostępnych bez recepty
- stosowanie antybiotyków niezgodne z zaleceniami lekarza – przerywanie leczenia lub niewłaściwe odstępy czasu między dawkami.
Drobnoustroje pod wpływem obecnych w środowisku leków podlegają przemianom genetycznym tzw. mutacjom, których celem jest przeżycie mimo ekspozycji na czynnik toksyczny dla nich. Wytworzone mechanizmy oporności przez jeden gatunek bakterii mogą być przekazywane innym gatunkom bakterii w procesie wymiany materiału genetycznego, co najczęściej dzieje się w organizmach zwierząt, ludzi oraz środowisku skażonym odchodami. Zasiedlające organizm bakterie oporne mogą przenosić się na innych ludzi i zwierzęta
W leczeniu tych zakażeń często istnieje konieczność poszukiwania tzw. terapii ratunkowych.
Konsekwencje oporności:
- infekcje stają się trudne lub niemożliwe do wyleczenia i mogą powodować poważne powikłania a nawet śmierć,
- rośnie liczba pacjentów z trudnymi do leczenia infekcjami, co powoduje obciążenie systemu opieki zdrowotnej i zwiększa zapotrzebowanie na opiekę specjalistyczną,
- dłuższe pobyty w szpitalu, wyższe koszty opieki zdrowotnej i mniejsza aktywność z powodu choroby, a nawet przedwczesnej śmierci, mają negatywny wpływ na jednostki, rodziny i całe społeczeństwo.
Racjonalne stosowanie antybiotyków i kontrola zakażeń.
Antybiotyki działają tylko na bakterie – nie leczą infekcji wirusowych takich jak grypa, RSV czy COVID-19. Każdy pacjent powinien stosować antybiotyk wyłącznie w przypadku potwierdzonego lub wysoko prawdopodobnego zakażenia bakteryjnego, zgodnie z zaleceniami lekarza - w odpowiednich dawkach i czasie trwania terapii.
Pacjenci nie powinni:
- sięgać po antybiotyki pozostałe po wcześniejszym leczeniu,
- przerywać kuracji przy pierwszej poprawie,
- dzielić się antybiotykiem z innymi osobami.
Ważna jest również asertywna postawa lekarzy: decyzja o przepisaniu antybiotyku powinna wynikać zanalizy danych klinicznych, wytycznych i dostępnej diagnostyki, a nie z presji pacjenta.
Na ograniczanie oporności mają wpływ wszystkie działania redukujące transmisję drobnoustrojów tj.:
- badania przesiewowe,
- izolacja pacjentów zakażonych wieloopornymi bakteriami,
- przestrzeganie reżimów sanitarnych w placówkach ochrony zdrowia,
- racjonalne stosowanie antybiotyków również u zwierząt gospodarskich i w produkcji żywności.