Świadomy wybór kierunku kształcenia i przyszłej drogi zawodowej przez uczniów jest jednym z niezbędnych elementów skutecznie realizowanej edukacji. Na potrzebę wsparcia uczniów w trafnym wyborze zawodu wskazują także pracodawcy.

Kluczowe rozwiązania z zakresu doradztwa zawodowego w systemie oświaty określa art. 26a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Doradztwem zawodowym są objęci uczniowie wszystkich szkół publicznych i niepublicznych, z wyjątkiem szkół artystycznych, oraz wszyscy wychowankowie publicznych i niepublicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych form wychowania przedszkolnego.

W ustawie określono na czym polega doradztwo zawodowe oraz jakie są jego cele na poszczególnych etapach kształcenia, wyszczególniając: 

• preorientację zawodową dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych form wychowania przedszkolnego, która ma na celu wstępne zapoznanie dzieci z wybranymi zawodami oraz pobudzanie i rozwijanie ich zainteresowań i uzdolnień,
• orientację zawodową dla klas I-VI szkół podstawowych, która ma na celu dalsze zapoznawanie uczniów z wybranymi zawodami, kształtowanie pozytywnych postaw wobec pracy i edukacji oraz pobudzanie, rozpoznawanie i rozwijanie ich zainteresowań i uzdolnień,
• zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego dla klas VII i VIII szkół podstawowych oraz określonych szkół ponadpodstawowych.

Dodatkowo, ustawa wskazuje, że doradztwo zawodowe jest realizowane na:

• zajęciach edukacyjnych wychowania przedszkolnego;
• obowiązkowych zajęciach edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego lub kształcenia w zawodzie;
• zajęciach związanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu prowadzonych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
• zajęciach z wychowawcą.

Za realizację doradztwa zawodowego odpowiedzialni są doradcy zawodowi, a także nauczyciele prowadzący zajęcia edukacyjne z zakresu kształcenia ogólnego, kształcenia zawodowego, wychowawcy klas, jak również specjaliści szkolni: pedagodzy i psycholodzy.

Ponadto w rozporządzeniu z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego określono treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego dla poszczególnych etapów edukacyjnych i typów szkół, sposób realizacji doradztwa zawodowego, a także zadania doradcy zawodowego, uwzględniając rolę doradztwa zawodowego w przygotowaniu uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia.

Treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego, zawarte w załącznikach do rozporządzenia, składają się na spójny proces realizacji doradztwa zawodowego, który powinien zapewnić uczniom wsparcie szkoły w zakresie podejmowania świadomych wyborów edukacyjnych i zawodowych.

Treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego zostały opracowane przez ekspertów z zakresu poradnictwa zawodowego, jak również przedstawicieli szkół i placówek, organów prowadzących, pracodawców i związków zawodowych oraz instytucji rynku pracy w ramach projektu „Efektywne doradztwo edukacyjno-zawodowe dla dzieci, młodzieży i dorosłych” zrealizowanego przez Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie.

Rozporządzenie wskazuje na konieczność opracowania przez szkołę programu realizacji doradztwa zawodowego w danym roku szkolnym, z uwzględnieniem wewnątrzszkolnego systemu doradztwa zawodowego. W celu zapewnienia ciągłości realizacji poszczególnych treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego określonych w załącznikach do rozporządzenia, program realizacji doradztwa zawodowego powinien obejmować wszelkie działania związane z realizacją doradztwa zawodowego w danej szkole z podziałem na poszczególne oddziały oraz określać tematykę działań, w ramach których zostaną zrealizowane poszczególne treści, a także osoby odpowiedzialne za ich realizację. Dodatkowo w programie powinny się znaleźć metody, formy i terminy realizacji poszczególnych działań, z uwzględnieniem udziału rodziców w tych działaniach, w szczególności przez organizację spotkań z rodzicami, osoby odpowiedzialne za realizację poszczególnych działań oraz podmioty, z którymi szkoła współpracuje w tym zakresie, z uwzględnieniem potrzeb uczniów, słuchaczy i  rodziców oraz lokalnych lub regionalnych działań związanych z doradztwem zawodowym.

Przy realizacji doradztwa zawodowego szkoły i przedszkola mogą współpracować z pracodawcami, organizacjami pracodawców, samorządami gospodarczymi lub innymi organizacjami gospodarczymi, stowarzyszeniami lub samorządami zawodowymi. W  ramach tej współpracy mogą w organizować wizyty zawodoznawcze mające na celu poznanie przez dzieci i uczniów środowiska pracy w wybranych zawodach.

Rozporządzenie z 19 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325)

Nowe technologie wspierające proces doradztwa zawodowego

U podstaw świadomych wyborów uczniów leży także odpowiednia informacja dotycząca możliwości kształcenia i zawodów w których prowadzone jest kształcenie w systemie oświaty.

Na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej www.zpe.gov.pl zamieszczane są materiały multimedialne, opracowywane w ramach projektów unijnych, wspierające proces doradztwa zawodowego dla różnych grup wiekowych (filmy, informacje zawodoznawcze oraz materiały VR) prezentujące zawody, w tym zawody szkolnictwa branżowego. Materiały te mogą być wykorzystywane nie tylko przez nauczycieli i specjalistów, ale także przez uczniów i ich rodziców przy podejmowaniu decyzji o wyborze zawodu oraz kierunku dalszego kształcenia.

Powstała również storna internetowa infozawodowe.men.gov.pl, będąca źródłem informacji o zawodach, kształceniu zawodowym oraz materiałów z zakresu doradztwa zawodowego dla dzieci i uczniów na wszystkich etapach edukacyjnych oraz ich rodziców, a także dla osób dorosłych zainteresowanych przekwalifikowaniem się lub podniesieniem kwalifikacji.

Na stronie Infozawodowe zamieszczone są informacje zawodoznawcze, w tym materiały multimedialne prezentujące zawody szkolnictwa branżowego, wykaz szkół prowadzących kształcenie zawodowe oraz kwalifikacyjnych kursów zawodowych organizowanych w całym kraju. Infozawodowe jest także miejscem publikacji aktualności związanych tematycznie z kształceniem zawodowym i doradztwem zawodowym, informacji o inicjatywach i wydarzeniach oświatowych, prognozy zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego, a docelowo także ofert pracodawców i szkół zainteresowanych nawiązaniem współpracy.

20 stycznia 2026 r. zostało podpisane rozporządzenie Ministra Edukacji zmieniające rozporządzenie w sprawie doradztwa zawodowego.

Potrzeba nowelizacji rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego wynikała z konieczności uwzględnienia w procesie doradczym nowych rozwiązań i narzędzi wprowadzonych do systemu oświaty i mających istotny wpływ na realizację doradztwa zawodowego w szkole, a także konieczność dostosowania treści programowych do potrzeb zmieniającego się rynku pracy. Nowelizacja rozporządzenia uwzględnia także postulaty strony społecznej zgłaszane do Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Uwzględnienie nowej infrastruktury instytucjonalnej– branżowe centra umiejętności

W związku z wprowadzeniem do systemu oświaty branżowych centrów umiejętności, których zadaniem jest m.in. wspieranie działań szkół w zakresie doradztwa zawodowego, uwzględniona została szczególna rola tych placówek w realizacji doradztwa zawodowego.

W rozporządzeniu wymienia się wprost branżowe centra umiejętności jako miejsca realizacji doradztwa zawodowego w ramach wizyt zawodoznawczych, gdyż placówki te pełnią szczególną rolę wsparcia merytorycznego i praktycznego, umożliwiając uczniom korzystanie z profesjonalnych zasobów, warsztatów i szkoleń, a nauczycielom – podnoszenie kwalifikacji w zakresie doradztwa.

Wykorzystanie narzędzi analitycznych dotyczących rynku pracy

Rozporządzenie przewiduje uwzględnienie w procesie doradczym narzędzi analitycznych, do których należą:

• prognoza zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego,
• prognozy prowadzane na zlecenie ministra właściwego do spraw pracy,
• wyniki monitoringu karier absolwentów szkół ponadpodstawowych.

Prognoza zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy, ogłaszana w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw oświaty do 1 lutego danego roku, stanowi ważne źródło informacji w kontekście doradztwa zawodowego. Prognoza wskazuje zawody, dla których – ze względu na znaczenie dla rozwoju państwa – jest prognozowane szczególne zapotrzebowanie na pracowników na krajowym rynku pracy, jak również dla których jest prognozowane szczególnie istotne, istotne lub umiarkowane zapotrzebowanie na pracowników w poszczególnych województwach. Może to stanowić ważną przesłankę dla uczniów w wyborze dalszej ścieżki edukacyjnej i przyszłego zawodu.

Z kolei prognozy prowadzone na zlecenie ministra właściwego do spraw pracy opisują tendencje na rynku pracy w kontekście strategii rozwoju państwa i regionów. Przykładem takiego badania jest „Barometr zawodów” publikowany na stronie podmiotowej ministra właściwego do spraw pracy, będący krótkookresową (jednoroczną) prognozą zapotrzebowania na pracowników w wybranych zawodach, realizowaną na poziomie powiatowym. Znajdujące się w tam informacje o aktualnych trendach na rynku pracy, zawodach deficytowych, zrównoważonych i nadwyżkowych na wybranym obszarze, czy też sytuacji w zawodach w danej branży, również mogą pomóc uczniom w wyborze przyszłej ścieżki kariery.

Monitoring karier absolwentów publicznych i niepublicznych szkół ponadpodstawowych dostarcza informacji na temat przebiegu karier absolwentów na potrzeby prowadzenia polityki oświatowej państwa na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, w tym dostosowywania kierunków i treści kształcenia do wymogów rynku pracy oraz przygotowywania uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia. Monitoring stanowi narzędzie komplementarne wobec prognozy zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy. Wiedza na temat przebiegu karier absolwentów, podobnie jak informacje na temat spodziewanego zapotrzebowania na zawody, stanowią istotne wsparcie dla szkół i ich organów prowadzących w dostosowywaniu kierunków i treści kształcenia do wymogów rynku pracy oraz w przygotowywaniu uczniów do podejmowania decyzji edukacyjnych i zawodowych dotyczących wyboru zawodu i kierunku kształcenia.

Rozporządzenie wskazuje na konieczność uwzględniania ww. narzędzi analitycznych przy opracowywaniu na każdy rok szkolny programu realizacji doradztwa zawodowego, Ponadto, doradca zawodowy został zobowiązany do systematycznego analizowania zawartych w nich danych oraz wykorzystywania ich w działaniach doradczych prowadzonych z uczniami i rodzicami.

Dzięki tym narzędziom uczniowie otrzymają informacje o faktycznych możliwościach zatrudnienia i rozwoju kariery w określonych zawodach, co zwiększy trafność podejmowanych przez nich decyzji.

Zwiększenie udziału rodziców w procesie doradczym

Rozporządzenie przewiduje zwiększenie zaangażowania rodziców w działania doradcze prowadzone przez szkołę. Poszerzony został zakres działań doradczych z uwzględnieniem aktywnego udziału rodziców przez dodanie możliwości organizacji warsztatów z rodzicami lub wydarzeń wspierających planowanie ścieżki kariery przez uczniów.

Aktywna współpraca rodziców ze szkołą w zakresie wspierania wyborów edukacyjno-zawodowych dzieci pozwoli na lepsze zrozumienie predyspozycji i potrzeb ucznia oraz na świadome planowanie jego przyszłości. Rodzice stanowią istotne ogniwo w procesie podejmowania decyzji edukacyjnych, dlatego ich zaangażowanie zostaje podniesione do rangi systemowego elementu doradztwa zawodowego.

Zacieśnienie współpracy szkoły z pracodawcami

Do katalogu podmiotów, w których są organizowane wizyty zawodoznawcze mające na celu poznanie przez dzieci i uczniów środowiska pracy w wybranych zawodach, dodano zapis mówiący o organizacji takich wizyt w podmiotach stanowiących potencjalne miejsce zatrudnienia absolwentów, w szczególności u pracodawców.

Znowelizowane rozporządzenie przewiduje także obowiązek angażowania pracodawców przy opracowywaniu programu realizacji doradztwa zawodowego na dany rok szkolny. Dzięki temu treści i formy działań doradczych będą lepiej dostosowane do realnych potrzeb rynku pracy, a uczniowie uzyskają bezpośredni kontakt z przedstawicielami różnych branż i zawodów. Rozwiązania te przyczynią się do zwiększenia atrakcyjności i praktycznego wymiaru działań doradczych.

Wykorzystanie zasobów cyfrowych i nowoczesnych technologii

Rozporządzenie przewiduje wykorzystywanie w procesie doradztwa zawodowego informatycznych narzędzi i zasobów elektronicznych oraz cyfrowych narzędzi komunikacji zamieszczonych na ogólnodostępnych platformach edukacyjnych i stronach internetowych, w tym na administrowanej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej oraz stronie internetowej www.infozawodowe.men.gov.pl.

Doradcy zawodowi zostali zobowiązani do wykorzystania cyfrowych narzędzi doradztwa zawodowego przy realizowaniu przez nich zadań, w tym cyfrowych zasobów zamieszczonych na ogólnodostępnych platformach edukacyjnych i stronach internetowych, ogólnopolskich baz zawodów i platform komunikacji z uczniami oraz ich rodzicami.

Szkoły zostały zobowiązane do zapoznania uczniów i ich rodziców z cyfrowymi narzędziami doradztwa zawodowego, w tym ogólnodostępnymi platformami edukacyjnymi i stronami internetowymi, ogólnopolskimi bazami zawodów, prognozą zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy, prognozami prowadzonymi na zlecenie ministra właściwego do spraw pracy oraz platformami komunikacji z doradcą zawodowym.

Zapewnienie dostępu do informacji na temat ww. wymienionych narzędzi informatycznych i zasobów cyfrowych dotyczy upowszechniania wiedzy na ich temat, np. poprzez zamieszczenie informacji i linków na stronach internetowych lub w Biuletynie Informacji Publicznej szkoły lub placówki.

Dzięki temu nauczyciele, uczniowie i ich rodzice uzyskają wiedzę na temat nowoczesnych narzędzi wspierających planowanie kariery oraz rozwijania kompetencji niezbędnych w gospodarce cyfrowej.

Aktualizacja treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego

Rozporządzenie przewiduje uzupełnienie treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla określonych etapów edukacyjnych i typów szkół, tj. dla:

• klas VII i VIII szkół podstawowych (załącznik nr 3)
• branżowych szkół I stopnia (załącznik nr 4),
• liceów ogólnokształcących (załącznik nr 5),
• techników (załącznik nr 6),
• branżowych szkół II stopnia, szkół policealnych i szkół dla dorosłych (załącznik nr 7).

Treści programowe w tych załącznikach zostają uzupełnione o kompetencje przyszłości, obejmujące umiejętności cyfrowe, tj. korzystanie z nowoczesnych technologii i narzędzi informatycznych w celu pozyskania informacji z zakresu doradztwa zawodowego i planowania ścieżki kariery, a także rozpoznawanie wpływu nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji, na zmiany w zawodach i formach zatrudnienia. Zmiana ta odpowiada na rosnące znaczenie kompetencji cyfrowych w kontekście zatrudnienia.

Ponadto, w załączniku nr 3 do rozporządzenia treści programowe zostały poszerzone o umiejętność porównywania własnych zasobów i preferencji z wymaganiami rynku pracy, oczekiwaniami pracodawców, z uwzględnieniem możliwości pracy zdalnej, elastycznych form zatrudnienia i przedsiębiorczości, analizowania znaczenia i możliwości doświadczania pracy, w tym przez wolontariat, udział w projektach społecznych i praktykach absolwenckich, charakteryzowania wybranych zawodów, uwzględniając kwalifikacje wyodrębnione w zawodach i możliwości ich uzyskiwania, oraz analizowania korzyści i wyzwań związanych z wyborem szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe, w tym możliwości szybszego wejścia na rynek pracy, zdobycia kwalifikacji zawodowych i dalszego kształcenia.

Natomiast, w załącznikach nr 4–7 do rozporządzenia treści programowe zostały poszerzone o umiejętność sporządzania i aktualizowania dokumentów aplikacyjnych, w szczególności CV i listu motywacyjnego, zgodnie z wymaganiami pracodawców, zaprezentowania siebie i swoich kompetencji podczas rozmowy kwalifikacyjnej, w szczególności przez symulację rozmowy kwalifikacyjnej. Zmiana ta odpowiada na rosnące znaczenie kompetencji miękkich w kontekście zatrudnienia.

Dodatkowo, w ww. załącznikach zostały uzupełnione treści programowe o umiejętności związane z analizowaniem i interpretowaniem prognozy zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy i prognoz prowadzonych na zlecenie ministra właściwego do spraw pracy. Zmiana ta wiąże się z umiejętnością wykorzystania narzędzi analitycznych dotyczących rynku pracy, dzięki którym uczniowie otrzymają informacje o faktycznych możliwościach zatrudnienia i rozwoju kariery w określonych zawodach, co zwiększy trafność podejmowanych przez nich decyzji.

Ponadto, dodano treści programowe związane z charakteryzowaniem możliwości nabywania kwalifikacji z zakresu edukacji pozaformalnej w ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, w tym kwalifikacji wolnorynkowych i sektorowych, oraz posługiwaniem się Zintegrowanym Rejestrem Kwalifikacji.

Dostosowanie terminologii do zmian w ustawie o rynku pracy

Rozporządzenie zostało także dostosowane do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia w zakresie terminologii - określenie „instytucje rynku pracy” zostało zastąpione określeniem „publiczne służby zatrudnienia, Ochotnicze Hufce Pracy i agencje zatrudnienia”.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2026 r., z wyjątkiem § 1 pkt 1, który wszedł w życie z dniem następującym pod dniu ogłoszenia, aby zapewnić szybszy dostęp uczniów do realizacji działań doradczych, w szczególności u pracodawców i w branżowych centrach umiejętności.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie doradztwa zawodowego