Mechanizm IPCEI (ang. Important Projects of Common European Interest) to specjalny instrument Unii Europejskiej, który pozwala państwom członkowskim na wspieranie realizacji ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania.

Każdy projekt IPCEI powinien mieć znaczny i trwały wpływ zwiększenia konkurencyjności gospodarki
i rozwój społeczeństwa UE. Poszczególne elementy projektu zintegrowanego IPCEI, na które składają się pojedyncze projekty podmiotów aplikujących o wsparcie, mogą odnosić się do odrębnych elementów łańcucha dostaw, ale muszą wzajemnie się uzupełniać i wnosić istotną wartość dodaną w realizację ważnego europejskiego celu strategicznego, określonego w ramach danego IPCEI.

Zintegrowany projekt stanowi zbiór pojedynczych przedsięwzięć (projektów) funkcjonujących we wspólnej strukturze organizacyjnej, planie działania lub programie, które realizują ten sam cel i są oparte na spójnym, systemowym podejściu.

Projekty IPCEI mogą wspierać następujące rodzaje inicjatyw:

• przełomowe projekty innowacyjne, obejmujące fazę badań, rozwoju i innowacji (BRI) oraz początkową fazę wdrażania przemysłowego (FID);
• projekty infrastrukturalne o istotnym znaczeniu dla UE.

Dzięki IPCEI możliwe jest wspieranie dużych, transgranicznych projektów o kluczowym znaczeniu dla gospodarki UE i jej strategicznej autonomii, które m.in.:

• są innowacyjne i zaawansowane technologicznie;
• generują pozytywne efekty zewnętrzne dla całej UE, nie tylko dla jednego kraju;
• nie mogłyby zostać zrealizowane bez pomocy publicznej – wymagają bardzo dużych nakładów inwestycyjnych;
• zakładają współpracę między partnerami prywatnymi i co najmniej czterema państwami członkowskimi.

Projekty IPCEI finansowane są m.in. z budżetów krajowych, a udzielanie pomocy publicznej możliwe jest w większym zakresie, niż zazwyczaj dopuszczają to unijne przepisy o konkurencji. Każde państwo członkowskie finansuje je we własnym zakresie. Dofinansowanie mogą otrzymać projekty IPCEI, stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. b Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, dla których to Komisja Europejska wydała pozytywną decyzję dopuszczającą udzielenie pomocy.

 

Korzyści z realizacji projektów w ramach IPCEI

• Kraje członkowskie mogą udzielać większego niż zwykle wsparcia finansowego firmom biorącym udział w IPCEI – projekty IPCEI mogą uzyskać pomoc w wysokości do 100% luki finansowej (funding gap) liczonej dla szerokiego zakresu kosztów kwalifikowanych.
• Wnioskodawcy mogą szybciej rozwijać innowacje, których wdrożenie normalnie trwałoby latami.
• Projekty IPCEI tworzą ekosystem firm i instytucji sprzyjający nawiązywaniu międzynarodowej współpracy
• UE wzmacnia swoją konkurencyjność i bezpieczeństwo technologiczne, uniezależniając się od dostawców spoza Europy.

 

Adresaci IPCEI

Mechanizm IPCEI skierowany jest bezpośrednio do dużych, średnich i małych przedsiębiorstw, które prowadza działalność badawczo-rozwojową, inwestycyjną lub produkcyjną w obszarach strategicznych dla UE, ale również do instytutów badawczych, uczelni oraz jednostek naukowych jako partnerów projektów, które mogą uczestniczyć w pracach badawczo-rozwojowych i transferze technologii.

Udział w projektach IPCEI dzieli się na trzy rodzaje (statusy):

1. Uczestnik bezpośredni (Direct participant)

Uczestnik bezpośredni to podmiot realizujący własny projekt głównie we ścisłej współpracy
z innymi bezpośrednimi uczestnikami w ramach partnerstw transgranicznych, mając za zadanie pełne osiągnięcie celów własnego projektu.

Uczestnik bezpośredni ma możliwość realizacji trzech rodzajów projektów, tj.:

• projektu w zakresie działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej (BRI), który musi mieć wyraźnie innowacyjny charakter lub wnosić istotną wartość dodaną w tej dziedzinie w świetle najnowszych osiągnięć w danym sektorze;
• projektu obejmującego pierwsze zastosowanie w przemyśle (FID), który musi umożliwiać rozwijanie nowych produktów bądź usług o wysokiej zawartości badawczej i innowacyjnej lub wprowadzenie całkowicie innowacyjnych procesów produkcyjnych;
• projektu infrastrukturalnego w dziedzinie środowiska, energii, transportu, zdrowia lub cyfrowej, w zakresie, w jakim nie są objęte pkt i oraz ii, muszą:

• albo mieć duże znaczenie dla strategii UE w zakresie środowiska, klimatu, energii (w tym bezpieczeństwa dostaw energii), transportu, zdrowia, przemysłu lub dziedziny cyfrowej,
• albo wnosić znaczny wkład w rynek wewnętrzny, w tym w odniesieniu do tych sektorów, ale bez ograniczania wyłącznie do nich, i mogą być finansowane do czasu uzyskania pełnej operacyjności od momentu powstania.

Bezpośredni uczestnicy IPCEI mogą mieć powiązania z partnerami stowarzyszonymi
i pośrednimi.

Projekt realizowany przez uczestnika bezpośredniego jest dopuszczony do etapu prenotyfikacji, a następnie notyfikacji do Komisji Europejskiej. Pozytywna decyzja Komisji Europejskiej umożliwia końcową ocenę przez państwo członkowskie możliwości uzyskania finansowania ze środków krajowych.  

2. Partner stowarzyszony (Associated partner)

Partner stowarzyszony ma możliwość realizacji projektu badawczo-rozwojowego w zakresie:

• Badań przemysłowych, które oznaczają badania planowane lub badania krytyczne mające na celu zdobycie nowej wiedzy i umiejętności celem opracowania nowych produktów, procesów lub usług lub mające na celu wprowadzenie znaczących ulepszeń do istniejących produktów, procesów lub usług, w tym produktów, procesów lub usług cyfrowych,
  w dowolnej dziedzinie, dowolnej branży lub dowolnym sektorze.
• Eksperymentalnych prac rozwojowych, które oznaczają zdobywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnych aktualnie umiejętności i wiedzy oraz innych stosownych umiejętności i wiedzy w celu opracowania nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług, w tym produktów, procesów lub usług cyfrowych, w dowolnej dziedzinie, dowolnej branży lub dowolnym sektorze.

Partner stowarzyszony nie jest oceniany przez Komisję Europejską w kontekście procesu oceny projektów IPCEI, lecz przez odpowiednie państwo członkowskie. W przeciwieństwie do bezpośredniego uczestnika IPCEI, partner stowarzyszony nie podlega procesowi prenotyfikacji do Komisji Europejskiej do oceny na podstawie zasad IPCEI. Jego wkład w IPCEI może odgrywać ważną rolę uzupełniającą (np. przyczyniając się do realizacji i uzupełniania celów IPCEI).

3. Partner pośredni (Indirect partner)

Partner pośredni to organizacja lub przedsięwzięcie, takie jak organizacja badawcza, środowisko akademickie, MŚP lub duże przedsiębiorstwo, które nie uczestniczy jako bezpośredni uczestnik IPCEI ani nie jest zaangażowane jako partner stowarzyszony w IPCEI, lecz współpracuje z co najmniej jednym bezpośrednim uczestnikiem IPCEI lub partnerem stowarzyszonym w ramach IPCEI.

Zatem partner pośredni nie prowadzi własnego projektu, ale wspiera realizację celów IPCEI poprzez współpracę z co najmniej jednym bezpośrednim uczestnikiem lub partnerem stowarzyszonym w ramach IPCEI. Partner pośredni może być zapraszany do udziału
w działaniach sieciowych z bezpośrednim uczestnikiem i partnerem stowarzyszonym IPCEI.

Projekt realizowany przez partnera pośredniego nie podlega prenotyfikacji do Komisji Europejskiej i nie otrzymuje pomocy finansowej na podstawie Komunikatu IPCEI.

Celem kategorii partnerów stowarzyszonych jak i pośrednich jest umożliwienie zainteresowanym podmiotom – które nie są bezpośrednimi uczestnikami IPCEI – udziału w IPCEI i wzmocnienia ekosystemu IPCEI w Europie.

Więcej informacji na temat rodzajów uczestnictwa oraz podmiotach kwalifikowanych: tutaj.

 

Proces oceny projektów IPCEI

Proces identyfikacji, oceny oraz zatwierdzania projektów realizowanych w ramach mechanizmu IPCEI ma charakter wieloetapowy i obejmuje zarówno działania na poziomie krajowym, jak i unijnym. Jego celem jest wyłonienie projektów o istotnym znaczeniu strategicznym dla Unii Europejskiej, zapewnienie ich spójności systemowej oraz zgodności planowanego wsparcia z przepisami UE dotyczącymi pomocy państwa.

Proces rozpoczyna się od zaproszenia do wyrażenia zainteresowania udziałem w naborze, kierowanego do potencjalnych wnioskodawców. Na tym etapie podmioty składają skrócone wnioski preselekcyjne, które podlegają wstępnej ocenie przez państwo członkowskie. Ocena ta ma na celu identyfikację projektów spełniających podstawowe kryteria IPCEI, w szczególności w zakresie innowacyjności, znaczenia systemowego oraz zgodności z celami danej inicjatywy. Wybrane projekty zapraszane są następnie do złożenia szczegółowych wniosków projektowych, obejmujących pełne portfolio projektu, w tym opis technologii, plan realizacji, powiązania z innymi projektami oraz analizę luki finansowej. Równolegle prowadzone są działania typu matchmaking, polegające na spotkaniach i warsztatach umożliwiających nawiązywanie współpracy pomiędzy projektami z różnych państw członkowskich oraz budowę spójnych europejskich łańcuchów wartości.

Na kolejnym etapie następuje wspólne doprecyzowanie zakresu i celów IPCEI przez państwa członkowskie oraz zaangażowane podmioty, a także przygotowanie struktury projektu, w tym określenie ról poszczególnych Partnerów (w ramach tzw. chapeau oraz udziału wspólnego). Potencjalni bezpośredni Partnerzy IPCEI przygotowują następnie kompletne dokumenty projektowe. Po stronie unijnej proces obejmuje prenotyfikację projektu do Komisji Europejskiej, umożliwiającą wstępną ocenę zgodności projektu z warunkami IPCEI, a następnie formalną notyfikację pomocy publicznej. Komisja Europejska dokonuje oceny projektu pod kątem spełnienia kryteriów określonych w Komunikacie IPCEI, w szczególności w zakresie konieczności i proporcjonalności pomocy publicznej oraz występowania istotnych pozytywnych efektów ubocznych dla Unii Europejskiej.

Proces kończy się wydaniem przez Komisję Europejską decyzji zatwierdzającej pomoc państwa dla IPCEI, po której następuje krajowa decyzja o udzieleniu wsparcia oraz wdrożenie projektu przez instytucje zarządzające i beneficjentów.

 

Finansowanie

Projekty IPCEI finansowane są m.in. z budżetów krajowych, a udzielanie pomocy publicznej możliwe jest w większym zakresie, niż zazwyczaj dopuszczają to unijne przepisy o konkurencji. Każdy kraj członkowski finansuje je we własnym zakresie. Dofinansowanie mogą otrzymać projekty IPCEI, stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. b Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, dla których to Komisja Europejska wydała pozytywną decyzję dopuszczającą udzielenie pomocy publicznej. Każdy projekt musi zawierać uzasadnienie potrzeby finansowania projektu ze środków publicznych – należy wskazać jakie są istotne niedoskonałości lub braki systemowe napotkane w funkcjonowaniu rynku lub wyzwania społeczne, a których nie można rozwiązać w inny sposób (należy pamiętać, że nie chodzi jedynie o korzyści dla pojedynczej firmy, ale o dobrobyt społeczny).

Chociaż nie ma określonej wysokości finansowania, IPCEI mogą pokrywać wyłącznie koszty kwalifikowane proponowanych projektów oraz lukę w ich finansowaniu do poziomu 100%. Maksymalny dozwolony poziom pomocy ustalany jest w odniesieniu do zidentyfikowanej luki finansowej w odniesieniu do kosztów kwalifikowanych. Jeżeli jest to uzasadnione analizą luki finansowej, intensywność pomocy może obejmować wszystkie koszty kwalifikowane. Luka finansowa odnosi się do różnicy między dodatnimi i ujemnymi przepływami pieniężnymi w okresie trwania inwestycji, zdyskontowanych do ich bieżącej wartości na podstawie odpowiedniego współczynnika dyskontowego odzwierciedlającego stopę zwrotu niezbędną dla beneficjenta do realizacji projektu, w szczególności w świetle związanego z nim ryzyka. należy wykazać, iż projekt nie zostałby zrealizowany bez wsparcia państwa, ponieważ wykazuje lukę finansową (od początku prac badawczo-rozwojowych, a także włączając fazę produkcji masowej).

 

Koszty kwalifikowane projektów IPCEI

Koszty kwalifikowane są określone w załączniku o Komunikacie 2021/C 528/02 i obejmują min:

1. Studia wykonalności, w tym wstępne badania techniczne oraz koszty uzyskania pozwoleń niezbędnych do realizacji projektu.
2. Koszty aparatury i sprzętu (w tym instalacji i pojazdów transportowych) w zakresie i przez okres, w jakim są one wykorzystywane na potrzeby projektu. Jeśli aparatura i sprzęt nie są wykorzystywane na potrzeby projektu przez cały okres ich użytkowania, za koszty kwalifikowalne uznaje się tylko koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu obliczone na podstawie dobrych praktyk księgowych.
3. Koszty nabycia (lub budowy) budynków, infrastruktury i gruntów w zakresie i przez okres, w jakim są one wykorzystywane na potrzeby projektu. W przypadku gdy koszty te ustalane są w oparciu o koszty przekazania na zasadach komercyjnych lub faktycznie poniesione koszty kapitałowe, w przeciwieństwie do kosztów amortyzacji, od luki w finansowaniu należy odjąć – ex ante bądź ex post – wartość końcową gruntów, budynków lub infrastruktury.
4. Koszty innych materiałów, zaopatrzenia i podobnych produktów niezbędnych do realizacji projektu.
5. Koszty uzyskania, walidacji i obrony patentów i innych wartości niematerialnych i prawnych. Koszty badań wykonywanych na podstawie umowy, wiedzy i patentów zakupionych lub użytkowanych na podstawie licencji udzielonej przez źródła zewnętrzne w warunkach pełnej konkurencji oraz koszty doradztwa i równorzędnych usług wykorzystywanych wyłącznie na potrzeby projektu.
6. Koszty personelu i administracyjne (w tym koszty pośrednie) poniesione bezpośrednio w związku z działalnością badawczą, rozwojową i innowacyjną (BRI), w tym dotyczącą pierwszego zastosowania w przemyśle, bądź – w przypadku projektów infrastrukturalnych – poniesione w trakcie budowy tej infrastruktury.
7. W przypadku pomocy na rzecz projektu mającego na celu pierwsze zastosowanie w przemyśle – wydatki kapitałowe i operacyjne w zakresie i przez okres wykorzystany na realizację projektu, o ile wspomniane zastosowanie w przemyśle wynika z działalności badawczej, rozwojowej i innowacyjnej (BRI) oraz o ile ono samo zawiera znaczący element BRI, który jest integralną i niezbędną częścią pomyślnej realizacji projektu. Wydatki operacyjne muszą być związane z tym właśnie elementem projektu.
8. W uzasadnionych przypadkach akceptowane mogą być również inne koszty, jeśli są one nierozłącznie powiązane z realizacją projektu, z wyjątkiem kosztów operacyjnych nieobjętych lit. g).

 

Więcej informacji o IPCEI:

• Zbiór informacji o IPCEI
• Projekty IPCEI zostały zdefiniowane w art. 107 ust. 3 lit. b Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w rozdziale dot. reguł konkurencji
• KOMUNIKAT KOMISJI (2021/C 528/02) Kryteria analizy zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy państwa na wspieranie realizacji ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania

 

Informacje o publikacji dokumentu

Materiały zostały opracowane na podstawie materiałów udostępnionych przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii.