Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad

Najstarszym obiektem jest jednonawowy tunel (jedyny o takim przekroju - pozostałe są dwunawowe) na drodze ekspresowej S1 w Lalikach, oddany do użytkowania w 2010 r. W ubiegłym roku udostępniliśmy kierowcom dwa kolejne tunele w ciągu S1 na obwodnicy Węgierskiej Górki, o długości 980 i 820 m. Tytuł najdłuższego tunelu wciąż należy do obiektu w ciągu S2 na warszawskim Ursynowie (z trzema pasami ruchu i rezerwą pod czwarty), który pomiędzy wschodnim i zachodnim portalem liczy 2335 m długości. 

Za kilka lat zdetronizuje go jednak obiekt przechodzący 40 m poniżej lustra Odry. Powstanie on na S6 w ciągu Zachodniej Obwodnicy Szczecina, a jego długość wyniesie aż 5003 m. Warszawski tunel spadnie na trzecie miejsce, ustępując jeszcze obiektowi o długości 2803 m, który przejdzie pod wzgórzem Kamieniec na Pogórzu Dynowskim, na odcinku S19 Jawornik – Lutcza w woj. podkarpackim. Przez długie lata będzie jednak liderem pod względem natężenia ruchu. Tunelowym odcinkiem Południowej Obwodnicy Warszawy, od jego otwarcia w grudniu 2021 r., przejechało już blisko 125,4 mln pojazdów, średnio niemal 85,2 tys. w ciągu doby. 

Pierwszy tunel, w Lalikach na S1 (woj. śląskie), ma długość 678 m i został wydrążony metodą górniczą w technologii NATM (New Austrian Tunnelling Method) w masywie Sobczakowej Grapy. W tej samej technologii powstał tunel na S3 Bolków – Kamienna Góra o długości 2300 m w okolicy Starych Bogaczowic, a także dwa obiekty w ciągu S1 na obejściu Węgierskiej Górki. Krótszy, mierzący ok. 820 m, jest wydrążony w masywie Baraniej Góry, a dłuższy - ok. 980 m – pod Białożyńskim Groniem. 

W dużym skrócie, drążenie tuneli metodą górniczą polega na wierceniu w skale, przez specjalistyczne maszyny, szeregu otworów, do których następnie wprowadzane są materiały wybuchowe. Po ich detonacji rozdrobniona skała jest usuwana, a ściany tunelu stabilizowane. W technologii NATM, czyli „nowej metodzie austriackiej”, tunel drążony jest krótkimi odcinkami, a ściany tunelu wzmacnianie są warstwą betonu natryskowego (torkretu) i kotew skalnych lub żeber stalowych. Metodą górniczą, ale w technologii ADECO-RS (Analysis of Controlled Deformations in Rocks and Soils), czyli kontroli przemieszczeń i odkształceń w skałach i gruncie, która jest rozwinięciem NATM, wykonano tunel na S7 Naprawa – Skomielna Biała (woj. małopolskie). Metoda ta jest wykorzystywana do drążenia w trudnych warunkach geologicznych, a z takimi wykonawcy mieli do czynienia w obiekcie o długości 2058 m przechodzącym przez spękany flisz karpacki pod Luboniem Małym. 

W obu technologiach, po wydrążeniu kolejnego odcinka skał i wstępnym obudowaniu tunelu, wykonywano w jego wnętrzu obudowę zasadniczą. Po ułożeniu hydroizolacji i zbrojenia betonowano kolejne segmenty obudowy, wykorzystując mobilny szalunek. W tunelu na zakopiance jeździmy po betonowej nawierzchni płyty podjezdniowej, pod którą jest przestrzeń technologiczna. Betonowa nawierzchnia jezdni, ułożona na obudowie zasadniczej tunelu i kolejnych warstwach podbudowy, jest w użytkowanych już tunelach na S1 i S3. 

Krótszy tunel na S3 (na wysokości Gostkowa, o długości 320 m) powstał metodą odkrywkową Cut&Cover w wykopie otwartym. Jego fundamenty posadowiono na podłożu skalnym i wykonano dwunawową ramę żelbetową. Konstrukcja tunelu składa się z 27 segmentów, a całość po odpowiednim zaizolowaniu ponownie zasypano. Po terenie nad tunelem mogą przemieszczać się zwierzęta i zapewniono też dojazd do pól. 

Z kolei tunele w ciągu S2 w Warszawie i S52 na obrzeżach Krakowa powstały z wykorzystaniem metody podstropowej. W płytkim wykopie najpierw wykonano ściany szczelinowe sięgające od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów w głąb gruntu, a następnie na nich gruby żelbetowy strop, spod którego następnie wybrano grunt między ścianami szczelinowymi. W kolejnym etapie betonowane było dno tunelu, układane kolejne warstwy konstrukcyjne drogi pod docelową nawierzchnię betonową jezdni i wykańczane ściany tunelu. Tego typu obiekty budowane są na niewielkiej głębokości pod poziomem gruntu. Tunel na Ursynowie musiał jednak zejść pod linię metra, a jeden z tuneli na Północnej Obwodnicy Krakowa, w Zielonkach, przechodzi pod doliną Prądnika. Taką samą metodą budowany jest tunel, o długości 317 m, w ciągu DK79 na obwodnicy Zabierzowa pod Krakowem. W tej technologii powstaną również dwa tunele w ciągu północnego wylotu S7 w Warszawie o długości 1000 i 1122 m. 

Maszyna TBM (ang. Tunnel Boring Machine), którą nazwaliście Karpatka, wydrążyła już pierwszą nawę tunelu w ciągu S19 Rzeszów – Babica o długości 2250 m. Olbrzymia cylindryczna maszyna za pomocą obrotowej głowicy o średnicy 15,2 m pracowała w kłopotliwym fliszu karpackim. Po przejściu na drugą stronę wzgórza Grochowiczna, Karpatka zostanie obrócona i ustawiona na starcie drugiej nawy. Maszyna przejdzie też przegląd, kontrolę i serwis każdego elementu, a uszkodzone części zostaną naprawione. Dodatkowo wykonawca przeprowadzi jeszcze kilka modyfikacji maszyny, które ostatecznie mają usprawnić pracę TBM przy drugiej nawie. Tak jak poprzednio, drążąc przodek tunelu będzie jednocześnie instalowała prefabrykowane betonowe elementy składające się na jego obudowę. 

Mechaniczny kret, z tarczą o średnicy niemal 15 m, wykona z kolei planowany, 5-kilometrowy tunel pod Odrą w ciągu Zachodniej Obwodnicy Szczecina na S6. Maszyna TBM zostanie wykorzystana również do wydrążenia pierwszego z dwóch tuneli na Pogórzu Dynowskim. Chodzi o wspomniany już obiekt o długości 2803 m pod wzgórzem Kamieniec na odcinku Jawornik – Lutcza. W tej samej technologii miał być wykonany tunel na sąsiednim odcinku Lutcza – Domaradz. Jednak wykonawca ostatecznie zdecydował, że 924-metrowej długości tunel pod wzgórzem Hyb drążony będzie metodą górniczą. 

W każdym z funkcjonujących już tuneli nad bezpieczeństwem ich użytkowników czuwają liczne kamery i różnego rodzaju czujniki wchodzące w skład systemu bezpieczeństwa i sterowania tunelem (takie systemy będą też w budowanych i planowanych obiektach). Każdy z tuneli jest oświetlony, wyposażony w system wykrywania i sygnalizacji pożarowej, system punktów alarmowych z telefonami połączonymi z Centrum Zarządzania Tunelem, wyposażonych także w gaśnice i koce przeciwpożarowe. Zapewnione są też przejścia ewakuacyjne do sąsiedniej nawy, a w Lalikach do równoległego tunelu ewakuacyjnego. Wentylację tuneli przy normalnym ruchu zapewnia pęd powietrza wywołany przez poruszające się pojazdy. Ten naturalny obieg może być wspomagany przez mechaniczny, a o jego włączeniu decydują odczyty systemu pomiaru zanieczyszczenia (CO oraz NOx), prędkości przepływu powietrza oraz widoczności. System wentylacji odpowiada również za bezpieczeństwo podczas pożaru, dostarczenie świeżego powietrza i oddymienie tunelu. 

Telewizyjny system dozoru posiada funkcję automatycznego wykrywania określonych zdarzeń, np. pojawienie się pieszego w tunelu, zatrzymanie pojazdu lub jazdę pod prąd. Algorytmy są w stanie identyfikować, monitorować i zgłaszać sytuacje oraz obiekty mogące stanowić potencjalne ryzyko wypadku lub pożaru. W przypadku stwierdzenia naruszenia zasad bezpieczeństwa, np. spowolnionego lub zatrzymanego ruchu pojazdów, jazdy pod prąd lub utraty ładunku przez któregoś z uczestników ruchu czy wykrycia obecności dymu, w tunelu automatycznie uruchamiane są alarmy. Pracownicy Centrum Zarządzania Tunelem mogą wykorzystać system kamer i wideodetekcji do rozpoznania zagrożenia, na podstawie którego podjęta zostanie decyzja o potwierdzeniu alarmu pożarowego, np. w sytuacji, gdy mamy do czynienia z dużą ilością dymu i małą ilością ciepła. 

Na znakach zmiennej treści przed wjazdem do tunelu mogą pojawić się ostrzeżenia o warunkach atmosferycznych, o zatorze, a jeśli cały ruch zostanie zablokowany, kierowcy zobaczą na nich informację o objazdach. W niektórych tunelach funkcjonuje odcinkowy pomiar prędkości podlegający Inspekcji Transportu Drogowego. 

W użytkowaniu (dziewięć o łącznej długości 10,6 km): 

• S7 Lubień - Rabka-Zdrój (woj. małopolskie): 2058 m, 
• S2 Południowa Obwodnica Warszawy (woj. mazowieckie): 2335 m, 
• S1 Szare - Laliki (woj. śląskie): 678 m, 
• S3 Bolków - Kamienna Góra (woj. dolnośląskie): 2300 i 320 m, 
• S52 Północna Obwodnica Krakowa (woj. małopolskie): 653 i 496 m, 
• S1 Przybędza - Milówka (tzw. obejście Węgierskiej Górki, woj. śląskie): 980 i 820 m. 

W realizacji (sześć o łącznej długości blisko 7 km): 

• S19 Rzeszów - Babica (woj. podkarpackie): 2250 m, 
• S19 Jawornik - Domaradz (woj. podkarpackie): 2803 i 924 m, 
• S74 Kielce Zachód - Kielce (woj. świętokrzyskie): 499 i 200 m, 
• DK79 Zabierzów (woj. małopolskie): 317 m. 

W przygotowaniu (trzy o łącznej długości 7,1 km): 

• S6 Zachodnia Obwodnica Szczecina (woj. zachodniopomorskie): 5003 m, 
• S7 Kiełpin - Warszawa (woj. mazowieckie): 1122 i 1000 m.