Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad

• Minister Infrastruktury zdecydował o zwiększeniu poziomu waloryzacji do poziomu 25 proc. To największa jednorazowa podwyżka limitu waloryzacji w historii GDDKiA. 
• Nowa waloryzacja obejmie 67 inwestycji o łącznej długości 855 km. 
• Do 21 firm lub konsorcjów trafi z tego tytułu ok. 2 mld zł. 
• Przed nami jeszcze kolejna tura waloryzacji dla projektantów i nadzorów budowlanych. 

Sprawdziliśmy wskaźniki waloryzacyjne GUS w kontekście najnowszych danych rynkowych. W maju zanotowaliśmy wyraźny spadek cen paliw płynnych. W poprzednim miesiącu wzrosły natomiast ceny wyrobów asfaltowych, a także stali.

Biorąc pod uwagę wskaźniki waloryzacyjne za marzec 2026 r., zarówno dla nawierzchni bitumicznej, jak i betonowej, nastąpił wzrost w porównaniu do lutego 2026 r.  

Od stycznia 2019 r. do marca 2026 r., w oparciu o dostępne dane opublikowane przez GUS, wskaźnik korygujący ceny dla nawierzchni bitumicznej wyniósł 1,3534, natomiast dla nawierzchni betonowej 1,3484.   

Biorąc pod uwagę rynkowe ceny i dane GUS, należy uznać, że wyliczone w oparciu o mechanizm waloryzacyjny wskaźniki, oddają realny obraz zmian cen na rynku. Dane sprzed roku można zobaczyć w komunikacie na naszej stronie internetowej.   

W ramach podwyżki limitu waloryzacji do poziomu 15 proc. podpisaliśmy 98 aneksów z 23 wykonawcami. Większość z nich zawarliśmy w końcówce 2023 r.  

Podpisaliśmy też 78 aneksów do umów na projektowanie oraz 72 aneksy do umów z firmami sprawującymi nadzór nad naszymi inwestycjami.   

Znając potrzeby rynku, jeszcze w 2021 r. rozpoczęliśmy proces polegający na podwyższeniu limitu waloryzacyjnego bądź wprowadzeniu klauzuli waloryzacyjnej do już zawartych umów na bieżące utrzymanie dróg oraz na mniejsze zadania inwestycyjne (poza PBDK oraz PB100). Waloryzacja tych kontraktów jest już w końcowej fazie. Do tej pory do GDDKiA wpłynęło 435 wniosków o waloryzację wynagrodzenia. Podpisaliśmy 361 aneksów waloryzacyjnych (bez zmian względem poprzedniego miesiąca). 

Waloryzacja dotyczy umów, które pierwotnie zostały zawarte na okres dłuższy niż 12 miesięcy, lub termin ich realizacji został przedłużony umownie na okres dłuższy niż 12 miesięcy (przedłużenie nie wynikało z winy wykonawcy), zostały zawarte przed 24 lutego 2022 r. lub po 24 lutego 2022 r., ale oferty w przetargu złożone zostały przed tym terminem. 

Klauzula waloryzacyjna dla robót budowlanych została wprowadzona na kontraktach GDDKiA w listopadzie 2013 r. Wówczas ustanowiony został limit waloryzacji na poziomie 1 proc. wartości Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej (ZKK). Następnie, w drugiej połowie 2017 r., limit waloryzacyjny został zniesiony i taki stan rzeczy utrzymywał się do końca 2018 r. Umowy bez limitu waloryzacji oraz z limitem +/- 1 proc. waloryzowane są w oparciu o wskaźniki cen obiektów drogowych (Wd) oraz wskaźniki cen obiektów mostowych (Wm) publikowane przez GUS. 

W styczniu 2019 r. GDDKiA wprowadziła zupełnie nowy mechanizm oparty o tzw. „koszyk waloryzacyjny”, jednocześnie ustanawiając 5-procentowy limit poziomu waloryzacji. Za zgodą Ministerstwa Infrastruktury w II poł. 2021 r. ogłosiliśmy pięć przetargów z limitem 7-8 proc. W 2022 r. podpisaliśmy aneksy waloryzacyjne łącznie dla 117 inwestycji realizowanych przez 26 wykonawców.  W tym samym roku została podjęta decyzja o podniesieniu do 10 proc. limitu poziomu waloryzacji dla kontraktów, dla których dotąd był on na niższym poziomie. Jak już wspomnieliśmy wcześniej, pod koniec 2023 r., w związku ze wzrostem cen w wyniku agresji Rosji na Ukrainę, podpisaliśmy aneksy z limitem waloryzacji podniesionym do 15 proc. 

W związku z utrzymującymi się skutkami zawirowań gospodarczych spowodowanych działaniami zbrojnymi za naszą wschodnią granicą, na początku czerwca 2026 r. Minister Infrastruktury zdecydował o kolejnym zwiększeniu poziomu waloryzacji kontraktów realizowanych przez GDDKiA. Chodzi o te umowy, w których oferty były składane przed rozpoczęciem rosyjskiego ataku na Ukrainę.    

Limit waloryzacji zwiększamy co do zasady do poziomu 25 proc. Oznacza to wzrost o dodatkowe 10 punktów procentowych. Jest to największa, jednorazowa zmiana limitu waloryzacji w historii naszych umów. 

Od 2022 r. na waloryzację umów przeznaczyliśmy już ponad 5 mld zł. Kolejna waloryzacja obejmie 67 inwestycji o łącznej długości 855 km. Do 21 firm lub konsorcjów trafi z tego tytułu ok. 2 mld zł. Oznacza to, że po podpisaniu obecnych aneksów przekroczymy poziom 7 mld zł. 

W skład „koszyka”, składającego się z głównych elementów cenotwórczych wpływających na ostateczny bilans kosztowy kontraktu, wchodzą ceny produkcyjne: paliwa, cementu, asfaltu, stali, kruszywa oraz średnie wynagrodzenia pracowników branży (wszystkie z ustalonymi stałymi wagami).   

Dodatkowo pod uwagę brany jest indeks zmiany cen towarów i usług konsumpcyjnych - wskaźnik inflacyjny (CPI), który odzwierciedla pozostałe elementy cenotwórcze, które nie zostały wyodrębnione w „koszyku” (np. produkty spożywcze, usługi edukacyjne, usługi hotelowe).   

Mechanizm waloryzacyjny oparty o „koszyk” na bieżąco reaguje na zmiany poszczególnych cen głównych elementów cenotwórczych.   

Tym samym wzrosty czy spadki cen jednego rodzaju asortymentu w danym okresie często bilansowane są spadkami czy wzrostami innych elementów. W przypadku projektów realizowanych w systemie Projektuj i buduj, waloryzacja następuje od wystawienia pierwszego Przejściowego Świadectwa Płatności (PŚP), wystawionego po upływie 6 miesięcy (do grudnia 2022 r. było to 12 miesięcy) od daty rozpoczęcia prac, czyli jeszcze na etapie projektowania. W przypadku systemu Buduj, waloryzacja rozpoczyna się od pierwszego PŚP za roboty, czyli de facto od razu.   

W zależności od aktualnej sytuacji gospodarczej i rynkowej, wskaźnik waloryzacyjny może przyjmować wartości dodatnie, co powoduje zwiększenie wynagrodzenia wykonawcy. Zdarzały się jednak również sytuacje, kiedy wskaźniki waloryzacyjne przyjmowały wartości ujemne. Tym samym następowało zmniejszenie należnego wynagrodzenia wykonawcy.   

Jednym z głównych założeń mechanizmu waloryzacyjnego jest solidarny (50/50) podział ryzyka związanego ze wzrostem/spadkiem kosztów realizacji kontraktów pomiędzy wykonawcę a zamawiającego (GDDKiA). Przyjęto, że 50 proc. wartości kontraktu podlega waloryzacji. Takie podejście ma zapobiec sytuacji niekontrolowanego i nieograniczonego wzrostu kosztów inwestycji drogowych. 

Należy podkreślić, że żadne rozwiązania, w tym mechanizm waloryzacji, nie zwalniają wykonawców z analizy ryzyka i rzetelnej wyceny ofert. Tylko należyta wycena usług gwarantuje stabilną realizację danego kontraktu. Dzięki niej wszystkie prace prowadzone przy inwestycjach zostaną wykonane terminowo i z zachowaniem odpowiedniej jakości.  

Obecnie oferty w wielu ogłaszanych przez GDDKiA przetargach są znacznie niższe od naszych kosztorysów. W przetargu na realizację obwodnicy Milicza w ciągu DK15 z 10 ofert, które otrzymaliśmy, cztery mieściły się w przedziale 58-69 proc. naszych szacunków. W przypadku postępowania na odcinek drogi ekspresowej S11 Turowo - Podgaje cztery z ośmiu ofert zawierały się w granicach 69-74 proc. budżetu GDDKiA. Natomiast w przetargu na fragment S10 Nakło nad Notecią - Bydgoszcz Zachód wpłynęło 11 ofert, z których aż pięć mieściło się w przedziale 59-65 proc. naszego kosztorysu.