Główny Inspektorat
Sanitarny

Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
Zgodnie z art. 1 ustawy organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej powołane zostały do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, w szczególności poprzez sprawowanie nadzoru w celu ochrony zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy do zakresu działania organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie bieżącego nadzoru sanitarnego należy kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczących higieny środowiska, w tym m.in. wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

W odniesieniu do bezpieczeństwa zdrowotnego wody ustawa reguluje kompetencje organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie nadzoru nad jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, kontroli przestrzegania wymagań higienicznych i zdrowotnych, oceny przydatności wody do spożycia oraz działań podejmowanych w przypadku stwierdzenia zagrożeń dla zdrowia.

Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków:
Ustawa określa zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ścieków, w tym m.in. zasady działalności przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych, tworzenia warunków do zapewnienia ciągłości dostaw i odpowiedniej jakości wody oraz niezawodnego odprowadzania i oczyszczania ścieków, a także wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym:
Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy:

• wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz.

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne:

1. Art. 120 – 135 zawierają regulacje dotyczące stref ochronnych ujęć wody ustanawianych w celu zapewnienia odpowiedniej jakości wód ujmowanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz zaopatrzenia zakładów wymagających wody wysokiej jakości, a także ochrony zasobów wodnych
2. Art. 130 zawiera zakazy oraz ograniczenia wykonywania określonych rodzajów robót lub czynności powodujących zmniejszenie przydatności wody na terenie ochrony pośredniej.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi określa:

1. minimalne wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w tym wymagania mikrobiologiczne, chemiczne, wskaźnikowe, dodatkowe wymagania chemiczne, wymagania radiologiczne i istotne do oceny ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym;
2. wykaz parametrów oraz minimalną częstotliwość pobierania próbek do badań jakości wody i wykonywania analiz tych parametrów;
3. metody analizy, w tym metody referencyjne, metody zwalidowane z uwzględnieniem charakterystyk wykonania analiz oraz metody alternatywne;
4. sposób pobierania próbek do badań jakości wody;
5. minimalną częstotliwość, sposób i miejsca poboru próbek do badań jakości wody dla monitorowania wartości parametrycznej bakterii z rodzaju Legionella w ciepłej wodzie użytkowej w wewnętrznych systemach wodociągowych, a także procedury postępowania w zależności od wyników tych badań;
6. terminy przekazywania przez dostawców wody:
   • sprawozdań z badań jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi,
   • informacji o niezgodnościach z wartościami parametrycznymi z badań jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi wykonanych w ramach monitoringu zgodności, przyczynach wystąpienia tych niezgodności oraz o podejmowanych działaniach naprawczych, 
   • wyników monitoringu w obszarze zasilania ujęcia wody wykorzystywanego do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi lub monitoringu wody surowej.
7. terminy przekazywania przez właścicieli lub zarządców obiektów priorytetowych:
   • sprawozdań z badań jakości wody pobranej z wewnętrznego systemu wodociągowego w zakresie monitorowanych wartości parametrycznej bakterii z rodzaju Legionella w ciepłej wodzie użytkowej lub wartości parametrycznej ołowiu,
   • informacji o podejmowanych działaniach mających na celu wyeliminowanie lub zmniejszenie ryzyka niezgodności z wartością parametryczną bakterii z rodzaju Legionella w ciepłej wodzie użytkowej lub wartością parametryczną ołowiu w przypadku.
8. sposób prowadzenia przez dostawców wody monitoringu substancji promieniotwórczych w wodzie oraz minimalną częstotliwość pobierania próbek do badań jakości wody w zakresie substancji promieniotwórczych;
9. sposób postępowania dostawcy wody oraz właściwego państwowego powiatowego lub państwowego granicznego, lub państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, lub wojskowego inspektora sanitarnego właściwego terytorialnie wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej w przypadku niezgodności z wartością parametryczną parametrów wskaźnikowych;
10. sposób postępowania w przypadku wykrycia substancji lub związków objętych listą obserwacyjną, w wodzie surowej ujmowanej przez dostawców wody; 
11. wartości odniesienia dla parametrów operacyjnych mętność i colifagi somatyczne oraz minimalną częstotliwość pobierania próbek do badań jakości wody i wykonywania analizy dla parametru operacyjnego mętność do celów monitoringu operacyjnego.

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 października 2002 r. w sprawie nadania funkcjonariuszom organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego określa:

1. uprawnienie funkcjonariuszy organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego,
2. wykaz wykroczeń, za które funkcjonariusze organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uprawnieni do nakładania grzywien,
3. zasady i sposób wydawania funkcjonariuszom organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej upoważnień do nakładania grzywien.

Zgodnie z § 2 pkt 1 Funkcjonariuszom organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej nadaje się uprawnienia do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia określone w art. 109 – 117 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń,

Stosownie do art. 109 § 1–3 Kodeksu wykroczeń karze grzywny albo karze nagany podlega ten, kto

• zanieczyszcza wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, lub
• dostarcza wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, nie spełniając wymagań określonych w przepisach o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, lub
• nie będąc do tego uprawnionym, dostarcza wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi w myśl przepisów o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków,
• podlega karze grzywny albo karze nagany.

Kto zanieczyszcza wodę służącą do pojenia zwierząt, znajdującą się poza urządzeniami przeznaczonymi do zaopatrywania ludności w wodę, podlega karze grzywny do 1500 złotych albo karze nagany. Tej samej karze podlega, kto umyślnie zanieczyszcza wodę w pływalni, kąpielisku lub w innym obiekcie o podobnym przeznaczeniu lub dostarcza do tych obiektów wodę niespełniającą wymagań określonych w przepisach o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

Dodatkowo, zgodnie z art. 37azb ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, podmiot prowadzący laboratorium wykonujące badania jakości wody do spożycia, który nie wykonuje obowiązków określonych w art. 37ag ust. 3 i 4 albo wykonuje je nieterminowo, podlega karze pieniężnej w wysokości od 100 zł do 10 000 zł, wymierzanej w drodze decyzji przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego.

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, ustawa normuje działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych dziedzinach:

1. zgodnie z art. 61 pkt 1 właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie spełnienia wymagań dotyczących zaopatrzenia w wodę.
2. art. 62 określa rodzaje kontroli okresowych obiektów budowlanych w czasie ich użytkowania, m.in. kontrolę okresową, co najmniej raz w roku, polegającą na sprawdzeniu stanu technicznego elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu.
3. zgodnie z art. 64 ust. 3 protokoły z kontroli obiektu budowlanego, w tym protokoły z kontroli systemu ogrzewania i systemu klimatyzacji, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków, ocena ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym i jej aktualizacja, o których mowa odpowiednio w art. 4i ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, oceny i ekspertyzy dotyczące stanu technicznego tego obiektu, świadectwo charakterystyki energetycznej oraz dokumenty, o których mowa w art. 60 ustawy Prawo budowlane, są dołączone do książki obiektu budowlanego.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie:

1. rozporządzenie ustala warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i związane z nimi urządzenia, ich usytuowanie na działce budowlanej oraz zagospodarowanie działek przeznaczonych pod zabudowę, zapewniające spełnienie wymagań art. 5 i 6 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane,
2. § 45 Budynek z pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi powinien być zaopatrzony co najmniej w wodę do spożycia przez ludzi oraz do celów przeciwpożarowych, jeżeli wymagają tego przepisy odrębne, a odpowiednio do ich przeznaczenia – także na inne cele. W innych budynkach zaopatrzenie w wodę powinno wynikać z ich przeznaczenia i potrzeb ochrony przeciwpożarowej.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych:

1. § 4 ust. 1 w celu właściwego użytkowania budynku należy przeprowadzać kontrole okresowe,
2. § 5. 1. Okresowej kontroli, o której mowa w art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy, podlegają elementy budynku narażone na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania, których uszkodzenia mogą powodować zagrożenie dla:
   • bezpieczeństwa osób,
   • środowiska,
   • konstrukcji budynku,
3. W toku kontroli, o której mowa w ust. 1, szczegółowym sprawdzeniem należy objąć stan techniczny: instalacji centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej,
4. § 6 Zakresem okresowej kontroli, o której mowa w art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy, należy objąć również sprawdzenie stanu sprawności technicznej i wartości użytkowej elementów budynku, o których mowa w § 5, oraz wszystkie pozostałe elementy budynku, a także estetykę budynku i jego otoczenia.
5. § 28 Instalacja ciepłej wody użytkowej powinna, w okresie jej użytkowania, zapewniać możliwość dostarczania wody, o temperaturze określonej odrębnymi przepisami, do punktów czerpalnych, zgodnie z warunkami jej użytkowania założonymi w projekcie,
6. § 29 W okresie użytkowania instalacji ciepłej wody użytkowej należy zapewniać:
   • drożność instalacji i urządzeń, zgodnie z założeniami projektu tej instalacji,
   • utrzymywanie wymaganej temperatury wody ciepłej dostarczanej do lokali, określonej odrębnymi przepisami,
   • realizację planu napraw i wymian oraz robót konserwacyjnych,
   • nadzór nad realizacją robót konserwacyjnych, napraw i wymian oraz nadzór nad wykonawstwem usług związanych z realizacją zaleceń wynikających z okresowych kontroli w lokalach,
   • realizację zaleceń pokontrolnych wydawanych przez upoważnione organy kontroli i nadzoru,
   • w razie uzasadnionej potrzeby – kontrolę stanu technicznego tej instalacji.
7.  § 31 Instalacja wodociągowa powinna w okresie jej użytkowania zapewniać możliwość dostarczania wody do wszystkich punktów czerpalnych w budynku, zgodnie z warunkami jej użytkowania założonymi w projekcie tej instalacji,
8. § 32 W okresie użytkowania instalacji wodociągowej należy zapewniać:
   • drożność instalacji i urządzeń, zgodnie z założeniami projektu tej instalacji,
   • realizację planu napraw i wymian oraz robót konserwacyjnych,
   • nadzór nad realizacją robót konserwacyjnych, napraw i wymian oraz nadzór nad wykonawstwem usług związanych z realizacją zaleceń wynikających z okresowych kontroli w lokalach,
   • realizację zaleceń pokontrolnych wydawanych przez upoważnione organy kontroli i nadzoru,
   • w razie uzasadnionej potrzeby – kontrolę stanu technicznego tej instalacji,
   • utrzymanie wymaganego stanu technicznego urządzeń hydroforowych.

Kto sprawuje nadzór nad jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi?
Nadzór nad jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz organy Wojskowej Inspekcji Sanitarnej na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.