Główny Inspektorat
Sanitarny

Opublikowano nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r., które wprowadza zmiany w przepisach dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Rozporządzenie określa przede wszystkim:

• jakie parametry wody należy badać (zakres badań),
• jak często należy wykonywać badania (częstotliwość),
• kto jest odpowiedzialny za wykonywanie badań (np. dostawcy wody oraz właściwe organy nadzoru sanitarnego).

Rozporządzenie razem z ustawą z dnia 13 marca 2026 r. zmieniającą przepisy dotyczące zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania ścieków (której przepisy obowiązują od 21 maja 2026 r.) stanowią wdrożenie dyrektywy (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. dotyczącej jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Nowe regulacje — zgodnie z przepisami europejskimi — wprowadzają bardziej kompleksowe podejście do bezpieczeństwa wody, oparte na analizie ryzyka i obejmujące cały łańcuch dostarczania wody, czyli m.in.:

• źródło i ujęcie wody,
• uzdatnianie i magazynowanie,
• sieć wodociągową i dystrybucję,
• doprowadzenie wody do odbiorcy i punkt poboru (np. kran u użytkownika).

Dla części nowych wymagań przewidziano okresy przejściowe, aby podmioty odpowiedzialne za dostarczanie wody mogły stopniowo dostosować się do nowych obowiązków (np. wprowadzić dodatkowe badania, procedury i dokumentację).

Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany jakie wprowadzają nowe przepisy w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

• Szerszy zakres wymagań i monitoringu jakości wody

Rozszerzono wymagania dotyczące jakości wody oraz zmieniono zasady prowadzenia monitoringu i kontroli. Wprowadzono również obowiązek tworzenia i aktualizowania danych raportowych, które są przekazywane instytucjom europejskim (Komisji Europejskiej, Europejskiej Agencji Środowiska, ECDC).

• Podejście oparte na ocenie ryzyka

Dostawcy wody mają obowiązek stosować tzw. podejście oparte na ryzyku. Oznacza to ocenę zagrożeń i zarządzanie nimi na każdym etapie dostarczania wody – od ujęcia, przez system zaopatrzenia, aż po instalacje wewnętrzne w budynkach tzw. wewnętrzne systemy wodociągowe.

• Wymagania dotyczące materiałów i chemikaliów

Wprowadzono zasady dotyczące materiałów mających kontakt z wodą. Muszą one spełniać wymagania określone na poziomie Unii Europejskiej, zgodnie z aktami wykonawczymi Komisji Europejskiej przyjmowanymi na podstawie dyrektywy (UE) 2020/2184, w szczególności z europejską listą pozytywną materiałów określaną na podstawie tych aktów wykonawczych.
Dodatkowo określono wymagania dotyczące chemikaliów stosowanych do uzdatniania wody oraz materiałów filtracyjnych, które muszą posiadać odpowiednie atesty.

• Zmiany w zasadach odstępstw od norm jakości

Wprowadzono modyfikację zasad udzielania zgód na odstępstwa od spełniania wymagań jakościowych dla wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi – obecnie mogą być udzielone maksymalnie dwukrotnie (wcześniej dopuszczano trzy takie odstępstwa).

• Nowe wymagania dla laboratoriów

Wprowadzono bardziej szczegółowe wymagania w zakresie systemu jakości badań wody dla laboratoriów wykonujących badania jakości wody do spożycia, wody w kąpieliskach i miejscach okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli.
Badania wody w ramach monitoringu zgodności mogą wykonywać wyłącznie laboratoria spełniające określone standardy i posiadające wpis do ewidencji laboratoriów.

• Wzmocnienie nadzoru sanitarnego

Wprowadzono katalog działań z obszaru prowadzenia przez organy Inspekcji Sanitarnej nadzoru nad jakością wody przeznaczoną do spożycia przez ludzi.

• Ocena ryzyka w budynkach (obiekty priorytetowe)

Wprowadzono obowiązek przeprowadzania oceny ryzyka w wewnętrznych systemach wodociągowych w tzw. obiektach priorytetowych, czyli niemieszkalnych obiektach, w których więcej niż 50 osób dziennie jest narażonych na ryzyko związane z wodą, w tym budynkach użyteczności publicznej lub budynkach przeznaczonych do okresowego pobytu ludzi.
 

Obiekty zaliczane do priorytetowych, podlegające badaniom na obecność bakterii Legionella:

a) obiekty użytkowane przez podmioty wykonujące działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne:

• szpitalne,
• inne niż świadczenia szpitalne, takie jak świadczenia opiekuńcze, pielęgnacyjne, paliatywne, hospicyjne, świadczenia z zakresu opieki długoterminowej, rehabilitacji leczniczej, leczenia uzależnień, psychiatrycznej opieki zdrowotnej oraz lecznictwa uzdrowiskowego

b) obiekty przeznaczone do okresowego pobytu ludzi:

• czynne sezonowo lub związane z turystyką, takie jak hotele, motele, pensjonaty, ośrodki turystyczno-wczasowe lub kempingi,
• zakłady karne lub areszty śledcze,
• domy rencistów,

c) budynki użyteczności publicznej, w których podczas użytkowania wewnętrznych systemów wodociągowych lub związanych z nimi urządzeń jest wytwarzany aerozol wodny.

Obiekty zaliczane do priorytetowych, podlegające badaniom stężenia ołowiu:

a) obiekty użytkowane przez podmioty wykonujące działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne przeznaczone dla kobiet ciężarnych lub dzieci w wieku do lat 6,
b) domy dla matek z małoletnimi dziećmi lub kobiet w ciąży,
c) placówki opiekuńczo-wychowawcze lub placówki oświatowe, w których przebywają dzieci w wieku do lat 6.

• Ustawa z 13 marca 2026 r. zmieniająca przepisy dotyczące zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz odprowadzania ścieków (Dz.U. 2026 r. poz. 605)
• Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – tekst ujednolicony (Dz.U. 2001 nr 72 poz. 7) 

Rozszerzenie zakresu badań wody

Już od 1998 r. przepisy europejskie a za nimi przepisy polskie wprowadziły wymóg badania wody do spożycia w ramach tzw. monitoringu zgodności, w celu sprawdzenia czy woda dostarczana konsumentom jest bezpieczna do picia. Monitoring ten zawierał wykaz parametrów wytypowanych po konsultacjach z przedstawicielami WHO, które są niezbędne do badania wody w celu właśnie sprawdzenia czy woda jest bezpieczna do picia czy nie.

Dyrektywa UE 2020/2184 w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi wprowadziła nowe parametry do tego wykazu celem sprawdzania bezpieczeństwa wody do picia, w oparciu o nowe, wytypowane parametry tj.:

• Kwasy halogenooctowe (HAA) – badany warunkowo – w przypadku stosowania metod dezynfekcji mogących powodować ich powstawanie.

Są to uboczne produkty dezynfekcji wody (np. chlorowania), które mogą powstawać w trakcie chlorowania naturalnie występujących substancji organicznych, np. substancji humusowych. Według wytycznych WHO, ich warunkowe badanie jest kluczowe, ponieważ lepiej odzwierciedlają występowanie w wodzie całkowitego ładunku ubocznych produktów dezynfekcji i aby zminimalizować ich ilość do poziomu, który nadal zapewnia odpowiednią dezynfekcję – celem zrównoważenia ryzyka i korzyści związanych z chlorowaniem[1].

• Mikrocystyna-LR – badany warunkowo – ryzyko zakwitów sinic w źródle wody.
  Jest to toksyna produkowana przez sinice, która może przedostać się do ujęcia wody w trakcie ich sezonowych zakwitów. WHO rekomenduje jej warunkowe oznaczanie, ponieważ wykazuje ona działanie uszkadzające wątrobę[2].

• Bisfenol A – istotny w monitoringu w związku z postępem technicznym i naukowym.
  Jest to związek chemiczny powszechnie stosowany do produkcji tworzyw sztucznych, który może przenikać do środowiska wodnego. WHO zaleciła, aby uznać za wskaźnik odniesienia przy ocenie występowania substancji zaburzających gospodarkę hormonalną oraz skuteczności ich usuwania. Na podstawie opinii Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 2015 r. KE zadecydowała, że zostanie on włączony do wykazu parametrów, z wartością parametryczną dotyczącą zdrowia wynoszącą 2,5 μg/l[3].

• Suma PFAS – istotny w monitoringu w związku z postępem technicznym i naukowym.
  To tak zwane „wieczne chemikalia”, które niezwykle wolno rozkładają się w środowisku i wykazują zdolność do akumulacji w organizmie człowieka. Występują w wodach głównie w wyniku zanieczyszczenia gleby pianami gaśniczymi, zrzutów z przemysłu. Wzbudzają obawy jako potencjalne substancje toksyczne wpływające na reprodukcję człowieka[4].

• Uran – istotny w monitoringu w związku z postępem technicznym i naukowym.
  To pierwiastek o znacznym rozpowszechnianiu w środowisku. Wchodzi w skład niektórych formacji skalnych, uwalniania z hałd hutniczych, spalania węgla i innych paliw oraz stosowania zawierających uran nawozów fosforanowych, który może wymywać się do wód. WHO definiuje dla niego normy zdrowotne głównie ze względu, na fakt, że skutkiem narażenia na ten pierwiastek może być zapalenie nerek[5].

Ponadto do listy badanych parametrów w ramach monitoringu operacyjnego dodano: mętność i colifagi somatyczne. Wprowadzono również minimalną częstotliwość pobierania próbek i wykonywania analizy dla parametru operacyjnego mętność, tak aby szybciej wykrywać pogorszenie jakości wody.

Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w ramach swoich badań prowadzonych w ramach nadzoru nad jakością wody do spożycia, również będą wykonywały badania w pełnym zakresie, który będzie dostosowywany indywidualnie dla każdej strefy dostawy wody. Przez „dostosowywany” należy rozumieć, że w przypadku, gdy mamy strefę zaopatrzenia w wodę, która dostarcza wodę nie poddawaną dezynfekcji związkami chloru – wówczas strefa ta nie będzie musiała wprowadzać do swojego zakresu parametrów kwasów halogenooctowych (HAA) do badań. Podobnie sprawa się ma w przypadku mikrocystyny-LR, parametr ten jak wskazano wyżej jest badany warunkowo w sytuacji ryzyka zakwitów sinic w źródle wody.

Wprowadzenie systematycznego monitoringu tych parametrów ma na celu wczesne wykrywanie potencjalnych zagrożeń, zanim osiągną one poziom skutkujący ryzykiem zdrowotnym dla konsumentów. Tym samym badania te pełnią funkcję prewencyjną i umożliwiają szybkie podejmowanie działań naprawczych, takich jak modyfikacja technologii uzdatniania wody, zmiana źródła ujęcia lub wdrożenie dodatkowych procesów oczyszczania.

Szacunkowy koszt wykonania badań pięciu nowych parametrów jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi wynosi ok. 2000 zł. Wskazana kwota została oszacowana na podstawie wyliczeń laboratoriów Państwowej Inspekcji Sanitarnej dla badań realizowanych w ramach zleceń wewnętrznych PIS, w związku z tym, że organy PIS również dokonują badań wody w ramach sprawowanego nadzoru nad jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Nie prowadzone były analizy kwot badań tych parametrów na rynku usług komercyjnych.

Dla jednej strefy zaopatrzenia wzrost kosztu badania dla nowych parametrów na rok to maksymalnie kwota oscylująca w pozyskanej od laboratoriów PIS wartości. Przy czym 2 z 5 nowych parametrów jest badany warunkowo, czyli w zależności od tego czy spełnia warunek, wskazany przez KE, do badań.

Dla stref zaopatrzenia, które produkują ≤ 100 m³ wody na dobę – częstotliwość pobierania próbek, może być zmniejszona pod warunkiem, że przeprowadzono ocenę ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę. W takich przypadkach wszystkie parametry są monitorowane co najmniej raz na sześć lat.

Tabela przedstawiająca minimalną częstotliwość pobierania próbek i wykonywania analiz (zał. nr 3 do rozporządzenia):

Minimalna częstotliwość pobierania próbek i wykonywania analiz
 

L.p.	Objętość wody dostarczanej lub produkowanej dziennie w strefie zaopatrzenia m3	Parametr grupy B Liczba próbek rocznie
1.		< 10	> 01)
2.	≥ 10	≤ 100	12)
3.	> 100	≤ 1 000	1
4.	> 1 000	≤ 10 000	1 dla pierwszych 1 000 m3/d + 1 na każde dodatkowe 4 500 m3/d i ich część całkowitej objętości
5.	> 10 000	≤ 100 000	3 dla pierwszych 10 000 m3/d + 1 na każde dodatkowe 10 000 m3/d i ich część całkowitej objętości
6.	> 100 000		12 dla pierwszych 100 000 m3/d + 1 na każde dodatkowe 25 000 m3/d i ich część całkowitej objętości

Objaśnienia:

1) Dla dostawców wody, którym nie przyznano odstępstwa, ustalenie częstotliwości zależy odpowiednio od właściwego państwowego powiatowego lub granicznego inspektora sanitarnego lub wojskowego inspektora sanitarnego właściwego terytorialnie wojskowego ośrodka medycyny prewencyjnej jednak nie rzadziej niż raz w roku dla parametrów grupy B.

2) Częstotliwość pobierania próbek, może być zmniejszona pod warunkiem, że przeprowadzono ocenę ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę. W takich przypadkach wszystkie parametry są monitorowane co najmniej raz na sześć lat, a także są monitorowane w przypadkach, gdy do danego systemu zaopatrzenia w wodę jest przyłączane nowe źródło wody lub są wprowadzane zmiany do tego systemu, w wyniku których można spodziewać się potencjalnie niekorzystnego wpływu na jakość wody.

Nowe przepisy zwracają szczególną uwagę na jakość wody w instalacjach znajdujących się w obiektach priorytetowych.
Obowiązkowe będzie monitorowanie m.in. bakterii Legionella w ciepłej wodzie oraz ołowiu. Określono też, jak pobierać próbki i jakie działania podejmować w zależności od wyników.

Jasne zasady postępowania w przypadku nieprawidłowości
Doprecyzowano sposób działania dostawców wody oraz inspekcji sanitarnej w sytuacji, gdy wyniki badań nie spełniają wymagań. Pozwoli to na szybsze i bardziej jednolite reagowanie.

Nowoczesne metody badawcze
Zaktualizowano metody analizy próbek oraz dopuszczono stosowanie metod alternatywnych – pod warunkiem spełnienia określonych standardów jakości.

Nowe podejście do monitorowania substancji promieniotwórczych
Doprecyzowano zasady prowadzenia wstępnego monitoringu substancji promieniotwórczych w wodzie surowej. Istotną zmianą jest odejście od sztywno określonych terminów badań – częstotliwość pomiarów będzie ustalana na podstawie oceny ryzyka związanego z danym ujęciem wody.
W przypadku stosowania uzdatniania wody w celu obniżenia poziomu substancji promieniotwórczych, wprowadzono dodatkowy monitoring kontrolny.

Zmiany w pomiarach trytu
Wprowadzono nowe zasady dotyczące pomiarów stężenia trytu w ujęciach wody wykorzystywanej do spożycia. Podobnie jak w przypadku innych substancji promieniotwórczych, częstotliwość badań będzie uzależniona od oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę, a nie wyłącznie od z góry określonych odstępów czasu.

Postępowanie w przypadku wykrycia nowych rodzajów zanieczyszczeń
Wprowadzono zasady działania dla dostawców wody w sytuacji wykrycia w wodzie surowej tzw. substancji wzbudzających zainteresowanie, czyli takich, które znajdują się na liście obserwacyjnej.
Dotyczy to m.in. pozostałości leków, substancji wpływających na gospodarkę hormonalną oraz mikroplastiku.

Zmiany wartości wybranych substancji w wodzie

Zaktualizowano wartości parametryczne dla:

• antymonu – wartość zwiększona do 10 µg/l,
• boru – wartość zwiększona do 1,5 mg/l,
• chromu – wartość zmniejszona do 25 µg/l (do osiągnięcia najpóźniej do 12.01.2036),
• ołowiu – wartość zmniejszona do 5 μg/l (do osiągnięcia najpóźniej do 12.01.2036),
• selenu – wartość zwiększona do 20 µg/l,
• oraz wprowadzono nowe podejście do chloranów i chlorynów – rozdzielono dotychczasowe oznaczanie łącznej wartości parametrów (jako suma chloranów i chlorynów) na dwa niezależne parametry badane oddzielnie.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. ogłoszone w Dzienniku Ustaw (Dz. U. poz. 748)

Rozporządzenie wejdzie w życie 24 czerwca 2026 r.