W 2025 roku przyjęto rozporządzenie Komisji (UE) 2025/130 z 28 stycznia 2025 r. (Dz.U. L z 29.1.2025) zmieniające rozporządzenie Komisji (WE) 865/2006 (…) w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi. Wiąże się to z istotnymi zmianami dla hodowców okazów gatunków z Załącznika I CITES: aby móc legalnie sprzedawać poza UE wyhodowane zwierzęta tych gatunków, ich hodowla musi zostać zarejestrowana. 

Rejestracja następuje w Sekretariacie CITES i w pierwszym kroku wymaga zgłoszenia hodowli do właściwego organu zarządzającego CITES (w Polsce – Minister Klimatu i Środowiska) wraz z przekazaniem określonych informacji dotyczących zwierząt i miejsca ich przetrzymywania. Celem zmian jest uszczelnienie systemu nadzoru nad obrotem okazami gatunków zagrożonych wyginięciem oraz zwiększenie transparentności ich pochodzenia. Od roku 2027 organ zarządzający nie będzie mógł wystawiać zezwoleń na wywóz ani świadectw powrotnego wywozu dla celów komercyjnych dla okazów gatunków o najwyższym stopniu ochrony pochodzących z innych źródeł niż zarejestrowane hodowle (pochodzenie „D”); dla hodowców będzie to równoznaczne z brakiem możliwości uzyskania po 31 grudnia 2026 r. zezwolenia (re)eksportowego CITES dla okazów z Zał. I w celu ich sprzedaży (kod „T”), innych niż z zarejestrowanych hodowli (pochodzenie „D”) nawet jeżeli osobniki objęte wnioskiem i ich stado hodowlane będzie posiadało w pełni potwierdzone i udokumentowane pochodzenie hodowlane „C”.

Aktualizacja rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 poprzez przyjęcie rozporządzenia Komisji (UE) 2025/130 jest jednym z działań mających na celu implementację zaleceń Stałego Komitetu dla wszystkich krajów Unii Europejskiej.

Zmiany dotyczą hodowców rozmnażających do celów komercyjnych zwierzęta gatunków z Załącznika I CITES i eksportujących je do krajów trzecich tj. poza UE. Nowe regulacje obejmują nie tylko hodowle wielkoformatowe, obowiązek rejestracyjny dotyczy również osób fizycznych, które rozmnażają i eksportują okazy zwierząt z gatunków wymienionych w Załączniku I CITES nawet na niewielką skalę.

Na rynku polskim dotyczy to głównie części ptaków drapieżnych, m.in. sokołów wędrownych (Falco peregrinus) czy białozorów (Falco rusticolus), ale jeśli osoby prowadzące hodowle innych zwierząt wymienionych w Załączniku I CITES biorą pod uwagę komercyjne eksporty, również powinny zarejestrować swoją działalność. Dotyczy to m.in. licznych gatunków papug np. żako kongijskie (Psittacus erithacus), ara marakana (Primolius maracana); żółwi np. żółw egipski (Testudo kleinmanni), żółw promienisty (Astrochelys radiata) oraz innych gadów np. gekon Williamsa (Lygodactylus williamsi).

W przypadku prowadzenia hodowli zwierząt z gatunków wymienionych w Aneksie A do rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97 na potrzeby rynku UE, rejestracja nie jest niezbędna, świadectwa UE zwalniające z zakazu komercyjnego wykorzystywania okazów o pochodzeniu „C” będą wydawane według dotychczasowych zasad. Jeśli hodowca liczy się jednak z chęcią eksportu poza granice UE w przyszłości, powinien rozważyć rejestrację, nawet jeśli obecnie rynek zbytu jego okazów obejmuje wyłącznie kraje UE.

Hodowle gatunków wymienionych w Aneksie A przepisów UE, ale Załączniku II CITES, nie są rejestrowane. 

W celu zarejestrowania hodowli w Sekretariacie Konwencji, osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna za hodowlę będzie zobowiązana złożyć wniosek o rejestrację do organu zarządzającego państwa członkowskiego, w którym znajduje się hodowla. Wniosek powinien być uzupełniony o stosowną dokumentację, potwierdzającą, że hodowla spełnia wszystkie następujące wymogi:

1. stado hodowlane zostało utworzone zgodnie z postanowieniami Konwencji i odpowiednimi przepisami państwa członkowskiego, w którym znajduje się dana hodowla, w sposób niewywierający negatywnego wpływu na przetrwanie danych gatunków żyjących w środowisku naturalnym;
2. okazy wyhodowane w hodowli kwalifikują się jako „urodzone i hodowane w niewoli” zgodnie z art. 54 rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 (dot. aktualnej wersji rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 z dnia 4 maja 2006 r. , zmienionego przez Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/130 z dnia 28 stycznia 2025 r.)
3. podmiot zapewnia stosowanie odpowiedniego i bezpiecznego systemu znakowania w celu jednoznacznej identyfikacji wszystkich stad hodowlanych i okazów będących przedmiotem handlu, zgodnie z art. 66;
4. hodowla wnosi istotny wkład w oparciu o potrzeby w zakresie ochrony danego gatunku.

Procedura rejestracji hodowli obejmuje analizę wniosków przez organ zarządzający w porozumieniu z organem naukowym, przekazanie zatwierdzonego wniosku do Sekretariatu CITES, a po przesłaniu do Sekretariatu - konsultacje złożonych wniosków z innymi Stronami Konwencji. 

Wzór wniosku znajdziecie Państwo poniżej.

UWAGA: Wnioski należy wypełniać w języku ANGIELSKIM.

Aby uniknąć późniejszych komplikacji, warto już teraz przygotować się na zmiany:

• sprawdzić, czy posiadane gatunki podlegają obowiązkowi rejestracji, i zastanowić się, czy będą one sprzedawane poza UE;

W przypadku odpowiedzi twierdzącej:

• uporządkować ewidencję hodowlaną;
• uporządkować dokumenty potwierdzające legalne pochodzenie zwierząt;
• zapoznać się z procedurą zgłoszeniową i przekazać Organowi Zarządzającemu CITES komplet informacji określonych w Załączniku IV do rozporządzenia Komisji (WE) nr 865/2006 niezbędnych do złożenia wniosku w Sekretariacie CITES.

Wielu hodowców z krajów UE już złożyło wnioski o rejestrację. Warto nie odkładać tego na ostatnią chwilę, ponieważ po upływie terminów przejściowych brak rejestracji będzie skutkować problemami w realizacji transakcji z importerami spoza krajów unijnych. Jeżeli planujecie Państwo komercyjne eksporty wyhodowanych zwierząt z gatunków wymienionych w Załączniku I CITES w przyszłym roku, zachęcamy do złożenia wniosków możliwie jak najszybciej – dotychczasowe doświadczenia wskazują, że pełna procedura rejestracji hodowli w Sekretariacie CITES jest czasochłonna.

Choć rejestracja oznacza dodatkowe formalności, warto potraktować ją jako element porządkowania rynku oraz możliwość zwiększenia wiarygodności i zabezpieczenia pozycji własnej działalności w branży na rynku krajowym i międzynarodowym, a wcześniejsze przygotowanie pozwoli uniknąć niepotrzebnych problemów.