Wiceminister kultury Sellin przypomniał, że „2 września 1939 r. swoje funkcjonowanie rozpoczął Zivilgefangenenlager Stutthof, później: Konzentrationslager Stutthof, najdłużej – bo do 9 maja 1945 r. – działający niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i obóz zagłady”. Tego dnia „upamiętniając przybycie do Stutthofu około 150 więźniów już w drugim dniu wojny, pragniemy uczcić ofiary bestialskiej zbrodni niemieckiej, znanej także jako Zbrodni Pomorska, przeprowadzonej na przedstawicielach najbardziej świadomego i patriotycznie nastawionego „żywiołu polskiego” z Pomorza Gdańskiego – ofiarami tej zbrodni byli oddolni budowniczowie II Rzeczypospolitej Polskiej”.

„Dla określenia zaplanowanej jeszcze przed rozpoczęciem przez nazistowskie Niemcy II wojny światowej, eksterminacji Polaków z terenu Pomorza Gdańskiego, goebbelsowska propaganda skonstruowała specjalną nazwę: Entpolonisierung – odpolszczenie – oznaczające w praktyce ludobójstwo. Termin ludobójstwo - genocyd – jest używany za sprawą wybitnego polskiego prawnika pochodzenia żydowskiego Rafała Lemkina i oznacza zbrodnie i działania mające na celu zniszczenie narodu lub grupy etnicznej poprzez likwidację jej podstaw kulturowych, organizacyjnych, a wreszcie fizyczną likwidację populacji. Dla bezprecedensowego bestialstwa, jakiego doświadczyli tu pomorscy Polacy i Żydzi adekwatne jest jednak określenie genocidum atrox – ludobójstwo okrutne” – powiedział podczas uroczystości wiceminister Sellin.

Obóz koncentracyjny Stutthof powstał 2 września 1939 r. na Żuławach Wiślanych, nieopodal miejscowości Sztutowo, która przed II wojną światową wchodziła w skład Wolnego Miasta Gdańska. Był pierwszym obozem założonym poza granicami Niemiec i jednym z ostatnich wyzwolonych w maju 1945 r. przez wojska sowieckie. Początkowo obóz był przeznaczony dla Polaków z Pomorza. Od 1942 r. do obozu zaczęli trafiać Polacy z innych regionów, a także Żydzi i osoby innych narodowości, m.in. Rosjanie, Norwegowie i Węgrzy.

W styczniu 1945 r. Niemcy rozpoczęli pieszą ewakuację ok. połowy z 24 tysięcy przebywających wówczas w KL Stutthof więźniów. Wiele tysięcy z nich zmarło w drodze z powodu mrozu, głodu i wycieńczenia. Marsz ten nazwany został Marszem Śmierci.

Wśród 110 tys. więźniów Stutthofu były osoby pochodzące z 28 krajów. Liczbę ofiar obozu szacuje się na ok. 65 tysięcy, spośród których ok. 28 tys. stanowiły osoby pochodzenia żydowskiego.