Bitwa o Monte Cassino

Walka o zdobycie Monte Cassino rozpoczęła się w styczniu 1944 r. Brali w niej udział żołnierze dziesięciu narodowości z pięciu kontynentów. Bezskutecznie – do czasu ostatniej i tym razem zwycięskiej ofensywy, przeprowadzonej w maju 1944 roku przez polskich żołnierzy. 

Natarcie 2 Korpusu Polskiego na wyznaczone cele rozpoczęło się 11 maja 1944 roku o godz. 23.00 przygotowaniem artyleryjskim. 12 maja do ataku ruszyła 3 Dywizja Strzelców Karpackich oraz 5 Kresowa Dywizja Piechoty. Pierwsze natarcie zakończyło się niepowodzeniem. Dopiero drugi atak, rozpoczęty 17 maja i kontynuowany następnego dnia, przyniósł sukces w postaci opanowania kluczowych celów: wzgórza „593”, Widma oraz San Angelo. Po przełamaniu niemieckich pozycji w rejonie Monte Cassino wydzielone oddziały 2 Korpusu Polskiego kontynuowały natarcie na Piedimonte san Germano, zakończone wyparciem Niemców z pozycji obronnych 25 maja 1944 roku.

Zwycięstwo w bitwie o Monte Cassino zostało okupione olbrzymimi stratami – w walkach zginęło ponad 1 000 żołnierzy, a ok. 3 000 odniosło rany. Poległych pochowano u stóp wzgórz Monte Cassino, na Polskim Cmentarzu Wojennym, gdzie później spoczął także gen. Władysław Anders.

Upamiętnienie polskich żołnierzy

Polski Cmentarz Wojenny znajduje się w tzw. Dolinie Śmierci – rejonie najcięższych walk 3 Dywizji Strzelców Karpackich, które miały miejsce między Monte Cassino a wzgórzem „593”. Został zbudowany w latach 1944-1945 przez żołnierzy-uczestników bitwy. Autorami projektu nekropolii byli architekci – Wacław Hryniewicz i Jerzy Skolimowski. Prace rzeźbiarskie wykonał Michał Paszyn oraz włoski artysta prof. Duilio Cambellotti. Otwarcie cmentarza nastąpiło w 6. rocznicę wybuchu II wojny światowej – 1 września 1945 roku.

Od 2016 r. opiekę nad ponad tysiącem białych krzyży na Monte Cassino sprawuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W latach 2019-2020 pod nadzorem resortu kultury zrealizowane zostały prace konserwatorskie polegające na oczyszczeniu elementów kamiennych i uczytelnieniu liternictwa na mogiłach. Przedmiotem troski są również pomniki 3 Dywizji Strzelców Karpackich oraz 5 Kresowej Dywizji Piechoty położone w masywie Monte Cassino, które także zostały poddane gruntownej renowacji w ramach programu MKiDN „Miejsca pamięci narodowej za granicą”.

Muzeum Pamięci 2 Korpusu Polskiego na Monte Cassino 

Z inicjatywą budowy Muzeum Pamięci 2 Korpusu Polskiego przy Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino wystąpił Mieczysław Rasiej, prezes Związku Polaków we Włoszech. Budowa rozpoczęła się w 2011 roku. Projekt został zrealizowany przy współudziale Ambasady RP w Rzymie. 

Muzeum zostało otwarte 17 maja 2014 roku, w ramach obchodów 70. rocznicy bitwy o Monte Cassino. Autorem projektu był architekt Pietro Rogacień, syn żołnierza 2 Korpusu Polskiego i uczestnika bitwy o Monte Cassino, a także budowniczego cmentarza na Monte Cassino. Strukturę budynku stworzono z kamienia tak, by była w pełni zharmonizowana z otoczeniem i architekturą cmentarza. 

Ekspozycja prezentowana w Muzeum przedstawia historię deportacji Polaków na Syberię, dzieje formowania 2 Korpusu Polskiego, jego przejście przez Bliski Wschód, udział w walkach o wyzwolenie Włoch, a także uchodźstwo w latach powojennych. Autorami scenariusza wystawy są prof. Krystyna Jaworska (córka żołnierza 2 Korpusu Polskiego) oraz Paolo Morawski. Na wystawie znajduje się ponad 120 zdjęć, w większości pochodzących z Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie.