Działania realizowane były przez Instytut Pamięci Narodowej we współpracy z ukraińskim wyspecjalizowanym przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”. W pracach uczestniczyli również przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz członkowie Stowarzyszenia Huta Pieniacka.

Już na początkowym etapie działań zespół archeologów odsłonił zarys fundamentów dawnej kaplicy parafialnej. Świątynia ta była bezpośrednim świadkiem tragicznych wydarzeń z 1944 roku. Jej wymiary oraz lokalizacja były zgodne z zapisami w dawnych księgach parafialnych oraz relacjami ocalałych osób. W bliskim sąsiedztwie kaplicy natrafiono na zbiorową mogiłę. Wczesny etap badań nie pozwala na precyzyjne oszacowanie dokładnej liczby ofiar spoczywających w odkrytych miejscach, jednak skala i rozległość obszaru potwierdzają masowy charakter.

Przebadano łącznie ponad 4000 metrów kwadratowych terenu dawnej wsi za pomocą metod archeologicznych. Szczątki ludzkie zlokalizowano w 25 miejscach na obszarze ponad 200 metrów kwadratowych (w tym mogiła zbiorowa na obszarze 72 metrów kwadratowych i liczne szczątki poza obszarem głównej mogiły).

Po formalnym i merytorycznym podsumowaniu zebranych informacji, Instytut Pamięci Narodowej niezwłocznie złoży do władz ukraińskich wniosek o udzielenie zezwolenia na przeprowadzenie prac ekshumacyjnych.

Tło historyczne i cel badań

Przed wybuchem II wojny światowej Huta Pieniacka była polską wsią, zamieszkiwaną niemal wyłącznie przez Polaków. 28 lutego 1944 roku Ukraińcy służący w 4 Galicyjskim Pułku Policji SS, związanym z 14 Dywizją Grenadierów SS „Galizien”, członkowie Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz lokalnych ukraińskich bojówek, wymordowali w niej ponad 850 osób – kobiet, dzieci i mężczyzn. Miejscowość nigdy nie została odbudowana.