1. Wprowadzenie

Na podstawie art. 133aa ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 426) niniejszym wprowadza się kryteria oceny inwestycji w obszarze kultury, stosowane przez odpowiedzialne podmioty przy analizie zasadności oraz możliwości finansowania lub dofinansowania inwestycji ze środków publicznych.

Sporządzona ocena powinna być rzetelna, opierać się na aktualnych danych, zawierać możliwe do zweryfikowania założenia, wskazywać źródła danych i metodologię wyliczeń.

Celem wprowadzenia kryteriów jest zapewnienie celowości, efektywności i zgodności inwestycji z politykami państwa.

2. Kryteria oceny inwestycji

2.1 Zgodność inwestycji z celami strategicznymi i politykami publicznymi w obszarze kultury

Poziom spójności celów planowanej inwestycji z obowiązującymi strategiami rozwoju oraz politykami państwa i samorządu terytorialnego w zakresie kultury, dziedzictwa narodowego, edukacji, integracji społecznej oraz zrównoważonego rozwoju.

2.2 Celowość objęcia inwestycji finansowaniem lub dofinansowaniem ze środków publicznych

Zasadność zaangażowania środków publicznych na realizację inwestycji, oparta na zdefiniowaniu interesu publicznego oraz analizie zagadnienia wymagającego rozwiązania. Ocena w ramach tego kryterium obejmuje wpływ projektu na rozwój społeczny, kulturalny i gospodarczy, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla społeczności lokalnej, podnoszenia poziomu dostępności kultury, ochrony i rozwoju dziedzictwa kulturowego, a także stopień przeanalizowania alternatywnych sposobów osiągnięcia celu, porównania wariantów realizacji oraz zasadność wyboru proponowanego rozwiązania.

2.3 Ocena finansowa inwestycji

Kompleksowość, rzetelność oraz efektywność ekonomiczna struktury kosztów planowanej inwestycji, obejmująca całkowity okres jej realizacji oraz późniejszej trwałości. W ramach kryterium ocenie podlegają w szczególności:

• Koszty realizacji inwestycji – kompletność, szczegółowość i poprawność kalkulacji kosztów całkowitych na wszystkich etapach procesu inwestycyjnego (od prac projektowych, przez wykonawstwo, po zakończenie i odbiór inwestycji);
• Koszty utrzymania – realizm prognoz finansowych w horyzoncie 10 lat w zakresie kosztów eksploatacji i funkcjonowania obiektu po zakończeniu inwestycji, z uwzględnieniem specyfiki działalności instytucji kultury, planowanego zatrudnienia, kosztów osobowych oraz ewentualnych dodatkowych wynagrodzeń;
• Trwałość finansowa – zdolność jednostki do finansowania działalności statutowej, w tym planowane do uzyskania przychody w wyniku zrealizowanej inwestycji.

2.4 Efektywność inwestycji

Efektywność planowanej inwestycji w ujęciu społeczno-kulturowym, organizacyjnym oraz finansowym, określająca stopień realizacji celów publicznych. W ramach kryterium ocenie podlegają w szczególności:

• Efektywność kulturowa, artystyczna i społeczna – skala i trwałość wpływu inwestycji na rozwój kulturalny, artystyczny i społeczny, a także poziom zwiększenia dostępności oraz jakości usług publicznych w obszarze kultury;
• Efektywność ekonomiczna i organizacyjna – stopień wpływu inwestycji na poprawę funkcjonowania podmiotu oraz optymalizację wykorzystania infrastruktury i zasobów;
• Zgodność z zasadami celowego i oszczędnego wydatkowania środków publicznych – poziom optymalizacji metod i środków służących osiągnięciu założonych rezultatów oraz zdolność do uzyskania najlepszych efektów z planowanych nakładów finansowych;
• Zarządzanie ryzykiem – identyfikacja oraz ocena ryzyk finansowych, organizacyjnych, prawnych i operacyjnych, wraz z oceną planowanych mechanizmów ich ograniczania;
• Trwałość rezultatów inwestycji – zdolność podmiotu do utrzymania efektów projektu w długim okresie, determinowana posiadaniem odpowiednich zasobów organizacyjnych i finansowych umożliwiających stabilne funkcjonowanie oraz rozwój infrastruktury i oferty kulturalnej.

2.5 Możliwość wykorzystania alternatywnych źródeł finansowania lub dofinansowania

Dostępność zewnętrznych mechanizmów finansowych, w tym funduszy Unii Europejskiej, programów międzynarodowych lub innych instrumentów finansowych, a także relacja opłacalności i efektywności ekonomicznej oraz poziomu ryzyka rozwiązań alternatywnych w stosunku do wnioskowanej struktury finansowania.

3. Podsumowanie

Każda inwestycja powinna zostać kompleksowo oceniona pod kątem zgodności z celami polityk publicznych w obszarze kultury i rozwoju społecznego, zasadności wydatkowania środków publicznych oraz trwałości i efektywności planowanych rezultatów. Ocena inwestycji powinna zatem uwzględniać zarówno aspekty finansowe i organizacyjne, jak również długofalowe korzyści społeczne, edukacyjne, kulturowe i artystyczne wynikające z realizacji projektu. Istotne jest w związku z tym zapewnienie racjonalnego i efektywnego wykorzystania środków publicznych, przy jednoczesnym zachowaniu trwałości efektów inwestycji oraz możliwości dalszego rozwoju działalności instytucji kultury. W przypadku inwestycji o większej skali lub znaczeniu strategicznym należy dodatkowo uwzględnić analizę ryzyka, możliwości pozyskania alternatywnych źródeł finansowania, w tym środków europejskich i programów grantowych, a także potencjał współpracy międzyinstytucjonalnej i partnerskiej.

Przygotował: [Anna Janiszewska]
Stanowisko: [Naczelnik Wydziału]
Data: [18.06.2026]