Medale „Gloria Artis” dla wybitnych postaci kultury - kwiecień 2026
30.04.2026
W kwietniu 2026 roku 26 osób odebrało Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Odznaczenie resortu kultury przyznawane jest przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej i działalności kulturalnej, a także za ochronę kultury i dziedzictwa narodowego.
Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
- Halina Machulska – aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, reżyser teatralna. Ukończyła studia na Wydziale Reżyserskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. W 1955 roku zadebiutowała rolą Hanki Dobrzańskiej w spektaklu „Maturzyści” Zdzisława Skowrońskiego w reż. Szymona Szurmieja na deskach Teatru Ziemi Opolskiej w Opolu. Następnie występowała w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Lublinie, Teatrze Nowym w Łodzi oraz Teatrze Polskim w Warszawie. W 1970 roku, wspólnie z mężem Janem Machulskim, założyła ognisko teatralne dla dzieci i młodzieży przy Teatrze Ochoty w Warszawie, które zostało później przekształcone w szkołę działającą przy Polskim Ośrodku Międzynarodowego Stowarzyszenia Teatrów dla Dzieci i Młodzieży (ASSITEJ). Występowała w filmach i serialach, m.in. „Kingsajz”, „Miodowe lata” czy „Matki, żony i kochanki”. Za swoją działalność artystyczną i pedagogiczną otrzymała liczne nagrody i odznaczenia, w tym Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2003).
- Sława Lisiecka – tłumaczka literatury niemieckojęzycznej i wydawczyni. Studiowała filologię germańską na Uniwersytecie Łódzkim. Od 1975 roku zaczęła zajmować się tłumaczeniem. Przełożyła ponad 130 pozycji, m.in. powieści Petera Härtlinga, Thomasa Bernharda, Christopha Ransmayra, Adolfa Muschga, Hermanna Hessego, Uwe Johnsona i Josepha Rotha. We współpracy ze Zdzisławem Jaskułą przełożyła „To rzekł Zaratustra” Friedricha Nietzschego. W 2010 roku w jej przekładzie wyszła „Korespondencja 1925-1975” Hannah Arendt z Martinem Heideggerem. W latach 90. prowadziła oficynę wydawniczą „Kanon”. W 2006 roku za przekład literatury austriackiej otrzymała Austriacką Nagrodę Państwową „Translatio”. W 2011 roku założyła wydawnictwo „Od Do”, wydające książki niskonakładowe. Członkini honorowa Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury oraz Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Laureatka licznych nagród translatorskich, w tym nagrody dla najlepszej polskiej tłumaczki literatury niemieckojęzycznej fundacji Kunststiftung Nordrhein-Westfalen (2012). W 2013 roku została odznaczona Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
- prof. dr. hab. Roman Taborski – teatrolog o wybitnych dokonaniach w dziedzinie historii dramatu i teatru. Absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Łódzkim. Debiutował w 1951 r. rozprawą o twórczości Słowackiego, następnie pracował w Państwowym Instytucie Wydawniczym, a od 1953 r. był związany z Instytutem Badań Literackich PAN. Od 1954 r. prowadził zajęcia na Uniwersytecie Warszawskim. Kierował Zespołem Historii Dramatu, Teatru i Filmu, a później Zespołem Teatrologii w Katedrze Kultury Polskiej UW. W 1975 r. otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1987 r. – profesora zwyczajnego. Był m.in. prodziekanem Wydziału Polonistyki UW, dyrektorem Instytutu Literatury Polskiej, członkiem Senatu UW oraz wielu towarzystw naukowych i redakcji czasopism. W latach 1993-1997 kierował Stacją Naukową PAN w Wiedniu. Do jego najważniejszych osiągnięć naukowych należą znaczące opracowania z zakresu dziejów dramatu i teatru okresu Młodej Polski oraz edycje m.in. pism Stanisława Przybyszewskiego i Jana Augusta Kisielewskiego w serii Biblioteki Narodowej oraz współautorstwo podstawowej antologii „Polska myśl teatralna i filmowa” (1971). W 2002 r. przeszedł na emeryturę, kontynuując działalność naukową w Zakładzie Teatru i Widowisk w Instytucie Kultury Polskiej UW. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1973) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1977).
- Jerzy Wałga – mistrz ślusarstwa narzędziowego. Ostatni rusznikarz w Europie, który z drzewa gruszy wykonuje tzw. cieszynki, czyli strzelby przeznaczone do polowań na ptactwo siedzące. Do 1978 roku pracował w zakładach CELMA w Cieszynie, gdzie rozwijał swoje umiejętności pod okiem mistrzów – Alberta Palicy (mistrz ręcznego grawerstwa w CELMIE i Mennicy Polskiej), Jana Poloka (mistrz ręcznego wykonywania narzędzi) i Eugeniusza Niemca (mistrz w dziedzinie obróbki cieplnej). Następnie otworzył własny warsztat, w którym zajmował się naprawą sprzętu sportowego i rusznikarstwem artystycznym. W warsztacie, oprócz tworzenia cieszynek, poddawał renowacji zabytkową broń, a także inne zabytkowe obiekty dla Muzeum Śląska Cieszyńskiego, Muzeum Těšínska czy Zamku w Grodźcu. W 2012 roku powołał Izbę Cieszyńskich Mistrzów – miejsce, promujące bogactwo i dorobek regionu Śląska Cieszyńskiego oraz Księstwa Cieszyńskiego. Od 2023 roku szkoli nowych adeptów rusznikarstwa artystycznego według tradycyjnej szkoły cieszyńskiej (wpisanego w 2018 roku na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO) w Szkole Rzemiosł działającej przy Zamku Cieszyn. Od wielu lat aktywnie działa w Macierzy Ziemi Cieszyńskiej jako członek Zarządu Głównego oraz Koła Terenowego nr 1. Przez 10 lat pełnił funkcję wiceprezesa do spraw organizacyjno-gospodarczych MZC. Odznaczony, m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi (1985) oraz odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2015).
Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
- Natalia Fedorowa – pedagog tańca klasycznego. Od 2019 roku pracuje w Ogólnokształcącej Szkole Baletowej im. Feliksa Parnella w Łodzi.
- dr hab. Lidia Kataryńczuk-Mania – pedagog, prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego. Zajmuje się problematyką edukacji muzycznej, profilaktyki i terapii muzycznej oraz przygotowania nauczycieli do zawodu. W 2026 roku obchodzi jubileusz 50-lecia pracy zawodowej, naukowej oraz artystycznej.
- Jacek Nowiński – animator i menadżer kultury. W latach 1991-2003 pełnił funkcję dyrektora Centrum Kultury i Współpracy Międzynarodowej „Światowid” (wcześniej Wojewódzki Ośrodek Kultury w Elblągu). Od 2003 r. jest dyrektorem Biblioteki Elbląskiej im. Cypriana Norwida. Zasiada również w Krajowej Radzie Bibliotecznej.
- Maja Ostaszewska – aktorka teatralna i filmowa. Od 2008 roku związana z Nowym Teatrem w Warszawie. Dwukrotna laureatka Orła za pierwszoplanowe role kobiece w filmach „Jack Strong” i „Body/Ciało”.
- Jacek Poniedziałek – aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser teatralny oraz tłumacz. Od 2008 roku związany z Nowym Teatrem w Warszawie.
Odznaczeni Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
- Marek Urbański - aktor teatralny i filmowy. Wystąpił w wielu polskich produkcjach telewizyjnych, w tym serialach. Związany, m.in. z Teatrem Rampa w Warszawie oraz Radiem Łódź, dla którego tworzył własne felietony.
- Konrad Lenkiewicz – filmoznawca i krytyk filmowy. Współtworzył i zakładał olsztyńskie Dyskusyjne Kluby Filmowe. W 1990 roku utworzył Centrum Kultury Filmowej Awangarda 2. Prowadził też Kino Studyjne Awangarda 2 w Olsztynie.
- Tomasz Gęsikowski – aktor teatralny, filmowy, serialowy i dubbingowy. W latach 1994-2001 występował w Teatrze Współczesnym w Warszawie. Współpracował, m.in. z teatrami warszawskimi: Galeria GO, Palladium, Kamienica, a także Teatrem Polskim w Bielsku-Białej.
- Katarzyna Piotrowska – specjalistka w zakresie zarządzania dziedzictwem kulturowym oraz współpracy międzynarodowej. Od lat aktywnie uczestniczy w realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz przygotowywaniu i prowadzeniu procesów wpisów na Listę Światowego Dziedzictwa.
- dr Weronika Grozdew-Kołacińska – badaczka, etnomuzykolożka, animatorka kultury, śpiewaczka i popularyzatorka tradycyjnych kultur muzycznych. Od 2017 roku pełni funkcję kierowniczki Pracowni Etnomuzykologii Instytutu Sztuki PAN. Redaktor naczelna serii „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa. Źródła i materiały”.
- prof. dr hab. Zbigniew Jerzy Przerembski – etnomuzykolog, badacz i popularyzator muzyki tradycyjnej. Jego dorobek naukowy, obejmujący ponad 200 artykułów, liczne monografie oraz prace redakcyjne, stanowi fundament współczesnej wiedzy o muzyce ludowej i kulturowym dziedzictwie Polski.
- Alicja Bolczak – od 60 lat członkini chóru mieszanego „Harmonia-Sygnał” przy Stowarzyszeniu Kulturalnym „Kolejarz”. W 2026 roku chór świętuje jubileusz 80-lecia istnienia.
- Zdzisława Żurakowska-Dziunka – wieloletnia członkini chóru mieszanego „Harmonia-Sygnał” przy Stowarzyszeniu Kulturalnym „Kolejarz”. W 2026 roku chór świętuje jubileusz 80-lecia istnienia.
- Małgorzata Brama – reżyserka filmowa, scenarzystka i kierowniczka produkcji filmowej. Specjalizuje się w filmie historycznym, zwłaszcza dotyczącym okresu II wojny światowej oraz Powstania Warszawskiego, a także w inscenizacjach historycznych i grach miejskich.
- prof. dr hab. Józef Banaszak – biolog (zoolog i ekolog) oraz pisarz. Autor „Dzienników”, w których opisuje środowisko przyrodników, głównie z Bydgoszczy, Poznania i Torunia. Wiceprezes Bydgosko-Toruńskiego Oddziału Związku Literatów Polskich.
- Ryszard Długołęcki – lekarz, publicysta i tłumacz literatury pięknej oraz naukowej. W swoim dorobku ma m.in. przekłady dramatów Williama Shakespeare’a: „Hamlet” (2013), „Makbet” (2018), „Król Lear” (2019), „Ryszard III” (2020) i „Sen nocy letniej” (2022). Członek Bydgosko-Toruńskiego Oddziału Związku Literatów Polskich.
- Wiesław Marcysiak – wykładowca akademicki, tłumacz literatury anglojęzycznej, poeta oraz pieśniarz. Autor ponad 90 przekładów twórców, takich jak: John Barth, Margaret Atwood, Thomas Berger, Meg Wolitzer, Lauren Groff i Rose Tremain. Członek Związku Literatów Polskich w Oddziale Bydgosko-Toruńskim.
- Justyna Polkowska-Malicka – aktorka teatralna. Od prawie 50 lat związana z Teatrem im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie, który w 2026 roku obchodzi jubileusz 80-lecia istnienia.
- Wojciech Kalinowski – aktor filmowy i teatralny. Od 2007 roku związany z Teatrem im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie, który w 2026 roku obchodzi jubileusz 80-lecia istnienia.
- Cezary Nowakowski – pianista i dyrygent chóralny, nauczyciel w szkołach muzycznych. Założyciel i dyrygent chóru „Schola Vocale” z Mrągowa, który w 2026 roku obchodzi 30-lecie działalności. Aktywnie uczestniczy w wydarzeniach muzycznych organizowanych na Warmii i Mazurach.
- Iwona Szaleniec – dyrektorka Muzeum Miejskiego „Saturn” w Czeladzi w latach 2009-2024. Funkcję tę pełniła od momentu otwarcia instytucji, zajmującej się historią regionu, w tym dawnej kopalni „Saturn”.
- Jan Powałka - artysta-plastyk, który w swoim dorobku ma ponad 400 prac olejnych, akwarel, pasteli, rysunków i grafik. Uczestnik ponad 30 wystaw indywidualnych i zbiorowych w kraju i za granicą. Wieloletni pracownik Muzeum Miejskiego „Saturn” w Czeladzi oraz były kierownik Galerii Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Czeladzi.