Starodruki udało się zidentyfikować dzięki zachowanym na kartach oznaczeniom własnościowym Biblioteki Miejskiej w Szczecinie. Opinia przygotowana przez prof. Agnieszkę Borysowską z Książnicy Pomorskiej w Szczecinie pozwoliła na ustalenie proweniencji zabytków i potwierdzenie, że pochodzą one ze zbiorów publicznych.

Poznaj historię odzyskanych starodruków

Trzy odzyskane starodruki należały do zbiorów dawnej Biblioteki Miejskiej w Szczecinie, która po zakończeniu II wojny światowej zaczęła działać jako Książnica Pomorska w Szczecinie.

Pierwszym z dzieł jest słownik bibliograficzny uczonych różnych dyscyplin, opracowany przez niemieckiego polihistora i akademika Christiana Gottlieba Jöchera (1694–1758) we współpracy z jego lipskim profesorem Johannem Burchardem Mencke (1674–1732). Odzyskany egzemplarz to pierwsze, jednotomowe wydanie tego opracowania z 1715 r., które w późniejszych latach życia Jöcher podawał do druku jeszcze kilkukrotnie, wciąż pracując nad rozszerzeniem pierwotnego dzieła. Słownik Jöchera był i nadal jest cenionym kompendium, które chętnie wykorzystywano w bibliotekach jako źródło wiedzy o życiu i dziełach pisarzy epok dawnych. Książka ta została włączona do zbiorów Biblioteki Miejskiej w Szczecinie w 1912 r.

Drugi starodruk to książka o tematyce historyczno-teologicznej z 1571 r. autorstwa Nikolausa Selneckera (1530–1592), niemieckiego teologa luterańskiego związanego z Uniwersytetem w Lipsku. Tom stanowi zestawienie wiedzy na temat soborów kościelnych od czasów najdawniejszych do współczesnych autorowi. Książka należała do zbiorów Zbiorczej Biblioteki Kościelnej w Szczecinie (Gesammt-Kirchen-Bibliothek zu Stettin). Ślady tej przynależności są widoczne do dziś w postaci charakterystycznego dla klocków introligatorskich z tej kolekcji rękopiśmiennego wykazu treści zapisanego na wyklejce przedniej okładki. W zbiorach Książnicy Pomorskiej zachowały się inne egzemplarze o tej samej proweniencji, w których widoczne są takie spisy zawartości wprowadzone w tym samym miejscu tym samym duktem pisma.

Trzecie z odzyskanych dzieł pochodzi z 1573 r. Ma charakter polemiczno-religijny, zawiera krytykę doktryny jezuitów poprzez jej konfrontację z artykułami wiary, napisaną przez niemieckiego satyryka i polemistę protestanckiego Johanna Fischarta (ok. 1546–1590). Książka nosi ślady wcześniejszej przynależności do zbiorów biblioteki przedwojennego Gimnazjum Mariackiego w Szczecinie. Egzemplarz z dziełem Fischarta jeszcze przed II wojną światową dołączył do zbiorów Biblioteki Miejskiej w Szczecinie.

Wszystkie trzy starodruki, które dzięki działaniom podjętym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego udało się odzyskać, zaginęły ze zbiorów bibliotecznych najprawdopodobniej na skutek powojennego szabru.

Działania restytucyjne Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi obecnie 200 spraw restytucyjnych w 22 krajach.

Od 2008 roku zakończono 153 sprawy, w wyniku których do Polski wróciło 919 obiektów z 14 krajów. W 2025 roku do Polski wróciło 101 obiektów w ramach 25 spraw restytucyjnych, a w 2026 roku 36 obiektów w wyniku 16 spraw.