W uroczystości przekazania obrazu uczestniczyły: Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego oraz Agnieszka Lajus, dyrektorka Muzeum Narodowego w Warszawie.

Do zbiorów publicznych wraca dziś jedna z najważniejszych strat wojennych w polskim malarstwie – obraz „Zima. Odwrót Napoleona spod Moskwy” Alfreda Wierusza-Kowalskiego. To kolejny sukces restytucyjny Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – powiedziała Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego. - Restytucja nie jest możliwa bez współpracy wielu osób i instytucji – zarówno po stronie państwa, jak i właścicieli czy posiadaczy dzieł. Obraz odnalazł swoją historię dzięki pani Ewie Tsonis - osobie, która zdecydowała się ją zbadać i przekazać dzieło do publicznych zbiorów. Takie postawy są wciąż rzadkie, ale dzięki temu, że stale mówimy o restytucji - poszukujemy utraconych dzieł i staramy się je odzyskiwać - coraz częściej zgłaszają się do nas osoby, które są w posiadaniu zaginionych obiektów, czując odpowiedzialność za dziedzictwo kulturowe. Dzięki nim nasza historia wraca do domu – dodała.

Poznaj historię obrazu

Odzyskany obraz „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” Alfreda Wierusza-Kowalskiego nawiązuje do porażki Napoleona pod Moskwą w 1812 roku i przedstawia powrót zwyciężonego wodza przez bezlitosną, rosyjską zimę. Dzieło pochodzi z kolekcji Andrzeja Rotwanda, inżyniera, bankowca i właściciela jednej z największych kolekcji dzieł sztuki polskiej w pierwszej połowie XX wieku. Kolekcja założona przez jego ojca, Stanisława Rotwanda, obejmowała dzieła sztuki najwybitniejszych polskich malarzy, m.in. Jana Matejki, Wojciecha Gersona czy Józefa Brandta. 

Obrazy z kolekcji Rotwandów prezentowane były na najważniejszych wystawach organizowanych przez Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Odzyskany obraz „Zima – odwrót Napoleona spod Moskwy” znalazł się na odbywającej się od czerwca do września 1939 roku wystawie „Pierwsze czterdziestolecie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych 1861–1900”, na którą wypożyczono 31 obrazów i rysunków z kolekcji Rotwandów. Z powodu wybuchu wojny wystawa nie została formalnie zakończona, a prezentowane na niej dzieła, wraz z innymi obrazami z warszawskiej Zachęty, na polecenie władz niemieckich zostały przetransportowane do gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie. Zgromadzone tam obiekty były następnie konfiskowane przez okupanta, a także wykorzystywane do dekoracji biur i mieszkań niemieckich urzędników. 

15 października 1940 roku obraz „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” trafił do dekoracji Kasino des Höheren SS und Polizeiführers im GG w Pałacu Blanka przy ul. Senatorskiej w Warszawie. Razem z nim przewieziono tam dwa inne obrazy z kolekcji Andrzeja Rotwanda, znajdujące się w prowadzonej przez resort kultury bazie strat wojennych: „Włoszkę” Anny Bilińskiej- Bohdanowiczowej oraz „Matkę z dziećmi [Scena w lesie]” Kazimierza Alchimowicza. Oba dzieła są nadal poszukiwane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 

Odnalezienie i odzyskanie obrazu

O chęci przekazania obrazu do zbiorów publicznych Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego poinformowała Ewa Tsonis z domu Koryzna, dotychczasowa posiadaczka dzieła, która przy wsparciu Mieczysława Węglewicza ustaliła jego prawdziwą historię. Badania, przeprowadzone we współpracy z ekspertami z Muzeum Narodowego w Warszawie, potwierdziły tożsamość odnalezionego obrazu. Dzieło zachowało się w bardzo dobrym stanie, w swojej oryginalnej oprawie. 

Alfred Wierusz-Kowalski

Jeden z czołowych przedstawicieli realizmu w malarstwie polskim 2. połowy XIX wieku oraz główny przedstawiciel tzw. szkoły monachijskiej. Jego prace były prezentowane i nagradzane na wielu wystawach europejskich. 

Działania restytucyjne Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

W wyniku działań restytucyjnych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Polski powróciło już ponad 920 dóbr kultury. Obecnie prowadzimy ponad 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach.