Na mapie powojennych upamiętnień wciąż są białe plamy. I jedna z nich – niezwykle ważna – właśnie zaczyna być wypełniana. Rząd Niemiec wraz z innymi organami znalazł taką przestrzeń na pomnik upamiętniający polskie ofiary II wojny światowej i niemieckiej okupacji Polski 1939-1945. Miejsce szczególne – bo naznaczone historią. To właśnie tam, w dawnej Operze Krolla, Adolf Hitler uzasadniał agresję na Polskę 1 września 1939 roku – mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego. – To, że jesteśmy dziś tutaj, nie wydarzyło się przypadkiem. To efekt lat pracy, rozmów, napięć, apeli, debat – także tych prowadzonych na forum Bundestagu. To efekt odwagi wielu środowisk, które nie godziły się na milczenie. I za tę konsekwencję, za ten wysiłek – trzeba dziś wyrazić wdzięczność – dodała.

Rozpoczęcie konkursu projektowego stanowi pierwszy krok w kierunku urzeczywistnienia tego pomnika, tak ważnego dla przeszłości i przyszłości. Wzniesienie tego pomnika jest jednym z najważniejszych projektów polityki pamięci w Niemczech. Ponad 80 lat po zakończeniu II wojny światowej wreszcie nadajemy trwałą, widoczną formę upamiętnieniu milionów ofiar niemieckiej wojny napastniczej przeciwko Polsce oraz następującej po niej okupacji. Około pięciu milionów ludzi w Polsce straciło życie. Byli oni ofiarami narodowego socjalizmu, którego celem była zagłada i zatarcie polskiej tożsamości. Fakt, że obecnie podejmujemy działania na rzecz stworzenia tego pomnika, ma pokazać Polsce, że traktujemy naszą historyczną odpowiedzialność poważnie – mówił Wolfram Weimer, minister stanu ds. kultury i mediów w Niemczech.

Konkurs na projekt pomnika upamiętniającego polskie ofiary II wojny światowej

Międzynarodowy konkurs na projekt pomnika został ogłoszony przez Rząd Federalny Niemiec 31 marca 2026 roku. Pomnik, zlokalizowany w sercu niemieckiej stolicy, niedaleko Urzędu Kanclerskiego oraz Bundestagu, ma stać się miejscem pamięci o ofiarach zbrodni nazistowskich w Polsce. Będzie on poświęcony pamięci polskich obywateli, którzy w czasach niemieckiej okupacji w latach 1939-1945 byli wykorzystywani i mordowani, m.in. w obozach koncentracyjnych. Na konkurs oraz realizację zwycięskiego projektu przeznaczono łącznie 5 milionów euro ze środków federalnych.

Architekci, artyści oraz grupy artystyczne chęć udziału w konkursie mogą zgłaszać do 6 maja. Do drugiego etapu konkursu zaproszonych zostanie 25 uczestników, którzy w oparciu o wypracowane podczas konferencji założenia, przygotują autorskie projekty pomnika.

Konkurs jest prowadzony przez Federalny Urząd ds. Budownictwa i Planowania Regionalnego (BBR).

Konferencja poświęcona wypracowaniu założeń do konkursu

Odbywająca się w dniach 29-30 kwietnia br. konferencja ma pomóc w merytorycznym przygotowaniu konkursu poprzez zebranie doświadczeń ekspertów z różnych krajów, dysponujących wiedzą i doświadczeniem w realizacji podobnych projektów.

W ramach trzech paneli dyskusyjnych poruszone zostaną takie zagadnienia, jak:

• rozwój kultury pamięci w Niemczech i w Polsce po 1989 roku,
• pomniki upamiętniające II wojnę światową na terenie Niemiec, Polski i całej Europy,
• docelowe grupy odbiorców pomników, centrów dokumentacyjnych i wystaw muzealnych towarzyszących założeniom upamiętniającym.

W ramach czwartego panelu zebrane zostaną konkluzje z dotychczasowych dyskusji, które posłużą w przygotowaniu założeń do konkursu na projekt pomnika.

Konferencję zorganizowała Fundacja Pomnika Pomordowanych Żydów Europy we współpracy z berlińskim ośrodkiem badań historycznych Polskiej Akademii Nauk.

Dowiedz się więcej

• Szczegółowe informacje o konkursie na projekt pomnika w języku niemieckim i polskim:

• Tymczasowy pomnik polskich ofiar II wojny światowej i niemieckiej okupacji: