Uroczystość otwarcia zmodernizowanej siedziby Archiwum Państwowego w Katowicach odbyła się 10 czerwca br. W wydarzeniu uczestniczyli m.in.: Marek Krawczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marek Wójcik, wojewoda śląski, Marcin Krupa, prezydent Katowic, dr Paweł Pietrzyk, naczelny dyrektor Archiwów Państwowych oraz Sławomira Krupa, dyrektorka Archiwum Państwowego w Katowicach.

Archiwa są fundamentem pamięci państwa i społeczeństwa. Inwestycja w Katowicach jest wyrazem świadomej polityki kulturalnej – troski o zachowanie dziedzictwa oraz jego udostępnianie obywatelom. Tworzymy miejsce nowoczesne, otwarte i trwałe, które będzie służyć zarówno badaczom, jak i wszystkim, którzy chcą rozumieć historię – mówił Marek Krawczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego podczas uroczystości otwarcia zmodernizowanej siedziby Archiwum Państwowego w Katowicach.

Nowe oblicze Archiwum Państwowego w Katowicach – zmodernizowana siedziba i cztery wyjątkowe wystawy

Inwestycja była realizowana od lutego 2024 roku. Prace prowadzono w wymagających warunkach czynnie funkcjonującego archiwum, co wymagało szczególnej organizacji i koordynacji działań. W kwietniu 2025 roku uroczyście wmurowano kapsułę czasu, zaś zimą zakończono montaż specjalistycznego wyposażenia. Roboty budowlane zakończyły się 23 marca 2026 roku, a miesiąc później kompleks został formalnie przekazany do użytkowania.

W wyniku inwestycji powstały trzy zupełnie nowe budynki, w tym dwa zaawansowane technologicznie magazyny archiwalne o łącznej powierzchni użytkowej 3 253 m² oraz nowoczesny budynek konferencyjno-wystawienniczy o powierzchni 1 490 m². Dodatkowo trzy istniejące budynki o numerach: 1, 9 i 10 zostały przebudowane i połączone z nowo powstałą częścią za pomocą zaawansowanego systemu łączników. Gwarantuje on bezkolizyjny i całkowicie chroniony przed wpływem czynników atmosferycznych transport cennych archiwaliów pomiędzy magazynami, a pracowniami naukowymi. W strukturze wejściowej budynku numer 1 zaprojektowano dwukondygnacyjny hol z nowoczesną elewacją. Nowa przestrzeń zapewnia rezerwę magazynową zdolną przyjąć po 2026 roku aż 20 tys. metrów bieżących akt.

Nowoczesne przestrzenie wystawiennicze nowego budynku numer 2 oraz reprezentacyjnego holu głównego pozwoliły na jednoczesną prezentację czterech unikalnych ekspozycji, które będzie można oglądać do końca wakacji:

• „Dzieje i konserwacja rękopiśmiennej mapy wolnego stanowego państwa pszczyńskiego IXNOOPΘOΓPAΦIA PLESNIACA Andreasa Hindenberga z 1636 roku” – wystawa prezentująca najcenniejszy zabytek kartograficzny przechowywany w zasobach Archiwum Państwowego w Katowicach – wielkoformatową mapę dawnych terenów pszczyńskich, stanowiących niemal jedną piątą obecnej powierzchni województwa śląskiego.
• „Archiwum w regionie. Region w Archiwum. Archiwum Państwowe w Katowicach w latach 1932–2026” – wystawa poświęcona dziejom instytucji, która stała się pierwszą profesjonalną placówką publiczną powołaną do systematycznego gromadzenia, opisywania i udostępniania materiałów historycznych na Śląsku.
• „Życie w cieniu huty. Dzieci, ołów i przemysłowe Szopienice w latach 70. XX wieku” – zadaniem ekspozycji jest zderzenie fikcji literackiej i filmowej zawartej w serialu pt. „Ołowiane dzieci” na platformie Netflix z prawdą źródłową, ukrytą w dokumentach zachowanych w katowickich magazynach.
• „Skarby z byfyja – od Gieschego do Porcelany Bogucice” – wystawa ukazuje historię oraz unikalne wyroby słynnej katowickiej fabryki porcelany. Oparto ją na bogatych materiałach archiwalnych, w tym planach budowlanych zakładu z lat 20. XX wieku oraz unikalnych fotografiach pracowniczych.

Weź udział w Dniach Otwartych Archiwum Państwowego w Katowicach

Zwieńczeniem wielkiego święta śląskiej kultury będą Dni Otwarte Archiwum Państwowego w Katowicach, organizowane w dniach 12 i 13 czerwca w ramach Międzynarodowego Tygodnia Archiwów. Bogaty program obejmuje wydarzenia zarówno dla profesjonalnych badaczy i pasjonatów, jak również rodzin z dziećmi. W nowoczesnej auli w budynku numer 2 odbędą się pokazy premierowego filmu dokumentalnego pt. „Czas na nowe... Archiwum Państwowe w Katowicach”, odsłaniającego kulisy budowy i prezentującego strefy na co dzień niedostępne dla publiczności. Zaplanowano również cykle wykładów, m.in. o tajnikach kształtowania narodowego zasobu archiwalnego, poszukiwaniach przodków w śląskich źródłach metrykalnych, zabezpieczaniu domowych archiwów, jak również kryminalnych zagadkach międzywojennego Zagłębia Dąbrowskiego oraz unikalnych materiałach archiwalnych dziejów Fabryki Porcelany w Bogucicach. Zorganizowane zostaną też wycieczki z przewodnikiem po nowo otwartym kompleksie.

Goście będą również mogli bezpłatnie korzystać z atrakcji towarzyszących, zlokalizowanych w salach warsztatowych budynku numer 2. Jedną z nich będzie prezentacja autorskiej gry edukacyjnej „James Archiwista z licencją na brakowanie”, w której uczestnicy wcielą się w rolę ekspertów decydujących o losach historycznych pism. Zaplanowano również praktyczne warsztaty genealogiczne pod hasłem „Jak odnaleźć przodka”, zaawansowane warsztaty z tradycyjnej kaligrafii oraz specjalne zajęcia edukacyjne dla najmłodszych pt. „Przygoda w Archiwum – Wspólnie tworzymy historię”. Na pasjonatów wiedzy czeka konkurs z nagrodami dotyczący historii i współczesności katowickiej placówki.

Dowiedz się więcej

» Zapoznaj się z harmonogramem Dni Otwartych w Archiwum Państwowym w Katowicach (12-13 czerwca): https://katowice.ap.gov.pl/ap/tekst/midzynarodowy-dzie-archiwow-2026

» Obejrzyj film dokumentalny prezentujący nowe Archiwum Państwowe w Katowicach: https://www.youtube.com/watch?v=XwlSBF1LCbs