Konferencję poprzedziło złożenie kwiatów pod pomnikiem Jana Zamoyskiego na dawnym dziedzińcu honorowym Pałacu Zamoyskich w Zamościu.

Zamość to nie są pojedyncze obiekty, dlatego musimy traktować miasto jako całość, w której równie ważne są relacje przestrzenne, panoramy czy przedpola widokowe. Nowe inwestycje w infrastrukturę techniczną czy zabudowę miasta wpływają na jego integralność. W związku z tym potrzebujemy pełnej wiedzy i otwartości w procesie planowania – mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego podczas otwarcia konferencji. – Projekty dotyczące przyszłości Pałacu Zamoyskich muszą być przedmiotem szerokiej debaty. Tylko w ten sposób możemy uniknąć błędów, które w przypadku tak wyjątkowego miejsca byłyby nieodwracalne. Ważny jest też głos mieszkańców – dodała. 

Panel ekspercki „Nowe życie Pałacu – funkcje i wizje” 

Pałac Zamoyskich w Zamościu jest jednym z najcenniejszych obiektów dziedzictwa kulturowego w Polsce. Przez cały XVII wiek należał do najważniejszych rezydencji magnackich Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w której kolejni Ordynaci Zamojscy podejmowali decyzje ważne dla dziejów państwa. 

Obecna forma Pałacu Zamoyskich jest wynikiem późniejszych przekształceń, zwłaszcza przebudowy z lat 1806-1841, kiedy utracił znaczną część późnobarokowego wystroju i został podporządkowany funkcjom wojskowym. Dotychczasowe badania architektoniczne i archeologiczne pokazują jednak, że pod warstwami tynków i powierzchnią gruntu zachowały się niezwykle cenne relikty wcześniejszych faz założenia: polichromie, fundamenty muru bastejowego z bramą, ślady fosy, pozostałości barokowego ogrodzenia dziedzińca honorowego oraz fundamenty monumentalnych schodów wachlarzowych.

Niezbędne działania ratunkowe i przyszłe funkcje Pałacu Zamoyskich jako nowoczesnej przestrzeni edukacyjno-kulturalnej zostały omówione podczas panelu eksperckiego „Nowe życie Pałacu – funkcje i wizje”. Panel poprowadził dr Dominik Szulc, kierownik Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Lublinie. Uczestnikami panelu byli: Rafał Zwolak, prezydent Zamościa; Dariusz Kopciowski, lubelski wojewódzki konserwator zabytków oraz dr Andrzej Siwek – zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie, pracownik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Następnie odbyła się dyskusja z udziałem publiczności. 

Konferencję zwieńczył koncert Orkiestry Symfonicznej im. Karola Namysłowskiego.

Zamość – wspólne dziedzictwo Rzeczypospolitej 

14 grudnia 1992 roku Stare Miasto w Zamościu zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako unikatowy przykład renesansowego „miasta idealnego”. Składa się ono z dwóch odrębnych części: rezydencjonalnej na zachodzie (Pałac Zamoyskich) oraz miejskiej na wschodzie, skupionej wokół trzech placów: Rynku Wielkiego, Solnego i Wodnego. Całość otoczona jest pierścieniem fortyfikacji (od końca XVI do XIX w.).

Od 2023 roku miasto Zamość w ramach programu „Ochrona zabytków” otrzymało łączenie prawie 4 mln zł. Środki te przeznaczone były m.in. na renowację Katedry pw. Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła, Kościoła św. Mikołaja, Kościoła św. Katarzyny oraz na prace budowlano-konserwatorskie przy Bramie Lwowskiej Starej (koniec XVI w.). Dotacje udzielone w 2026 roku przeznaczone są na renowację kopuły nawy głównej w Kościele św. Mikołaja w Zamościu (279 000 zł) oraz prace konserwatorskie i restauratorskie wybranych kamienic mieszczańskich przy ul. Staszica (1 920 000 zł).