W wernisażu wystawy, który odbył się 21 października br., wzięli udział: Maciej Wróbel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Robert Piaskowski, dyrektor Narodowego Centrum Kultury oraz Ewa Witkowska, kuratorka wystawy.

Tegoroczna, jubileuszowa wystawa z serii „Utracone/Odzyskane” pokazuje oblicza kobiet i jest kolejnym dowodem na to, jak ważna jest dla nas restytucja dzieł sztuki. To trudna i żmudna praca urzędników Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Obecnie prowadzimy ponad 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach. Udało nam się odzyskać już ponad 900 dzieł sztuki – powiedział Maciej Wróbel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego otwierając wystawę w Kordegardzie. – Podsumowaniem tego, co udało się do zrobić na przestrzeni ostatnich lat, będzie wrześniowa wystawa na Zamku Królewskim w Warszawie. Pokażemy na niej najważniejsze i najcenniejsze odzyskane dzieła sztuki – dodał.

Portrety z niezwykłą historią

Tegoroczna odsłona cyklu poświęcona jest wizerunkom kobiet obecnym w sztuce od XVII do XX wieku. Na wystawie można zobaczyć portrety arystokratek, przedstawienia matek i dzieci, świętych, alegorie oraz sceny ukazujące kobiety w codziennych rolach. Wśród prezentowanych dzieł są m.in. XVII-wieczna „Madonna z Dzieciątkiem”, odnaleziona po latach na aukcji w Tokio, „Dama z wachlarzem”, która wróciła do Pałacu w Wilanowie dzięki uczciwości berlińskiego małżeństwa czy „Dziewczynka z kanarkiem” Leopolda Loefflera.

Z muzeów całej Polski do Kordegardy

Wyjątkowość wystawy polega nie tylko na prezentowanych obiektach, ale także na ich zestawieniu. Dzieła zgromadzone na wystawie na co dzień znajdują się w kolekcjach najważniejszych polskich muzeów i instytucji kultury: na Wawelu, w Pałacu w Wilanowie, we wrocławskim Ossolineum, w Muzeach Narodowych w Warszawie i Wrocławiu, w Muzeum Śląskim czy w Łazienkach Królewskich.

Historie, które spotkały się w Kordegardzie

Każde z prezentowanych dzieł wróciło do Polski inną drogą. Oto kilka z historii, które tworzą wystawę „Utracone / Odzyskane. Oblicza kobiet”.

• „Madonna z Dzieciątkiem”, Alessandro Turchi (?) (1578-1649) I poł. XVII wieku, olej na płótnie

Odzyskana w 2023 roku | Zakład Narodowy im. Ossolińskich

Przez dziesięciolecia pozostawała poza granicami Polski po wywiezieniu z pałacu Lubomirskich w Przeworsku podczas II wojny światowej. Po latach została rozpoznana przez ekspertów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na aukcji w Tokio. W 2023 roku wróciła do kraju, stając się jednym z najbardziej spektakularnych sukcesów restytucyjnych ostatnich lat.

• „Dama z wachlarzem”, autor nieznany, XIX wiek, chromolitografia z podmalowaniem Odzyskana w 2023 roku | Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Przez blisko osiemdziesiąt lat uznawano ją za wojenną stratę kolekcji wilanowskiej. Jej powrót był możliwy dzięki berlińskiemu małżeństwu, które odkryło na odwrocie obrazu ślady potwierdzające jego pochodzenie i zdecydowało o bezwarunkowym zwrocie dzieła Polsce.

• „Lato”, Bertha Wegmann (1847-1926), przed 1906 rokiem, olej na płótnie

Odzyskane w 2025 roku | Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Ten pełen światła kobiecy portret przez lata pozostawał poza Polską po nielegalnym wywiezieniu po II wojnie światowej. Dzieło pojawiało się na zagranicznym rynku sztuki, a jego odzyskanie było efektem wieloletnich działań restytucyjnych zakończonych sukcesem w 2025 roku.

• „Wiejska dziewczyna w żółtej chuście (Góralka)”, Leon Wyczółkowski (1852-1936), 1900, pastel na papierze

Odzyskana w 2021 roku | Zamek Królewski na Wawelu

Pastel należał do kolekcji Leona Pinińskiego i znajdował się na Wawelu jeszcze przed wojną. Po ponad osiemdziesięciu latach od zaginięcia wrócił do królewskiej kolekcji, stając się jednym z najbardziej symbolicznych powrotów ostatnich lat.

• „Personifikacja Wiary”, ok. 1615-1616, alabaster polichromowany i złocony

Odzyskana w 2024 roku | Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Przez dziesięciolecia znana była jedynie z archiwalnych fotografii. Gdy na rynku sztuki pojawiła się manierystyczna rzeźba, szczegółowe badania pozwoliły rozpoznać w niej zaginiony element historycznego epitafium z kościoła św. Marii Magdaleny we Wrocławiu.

Oprowadzania po wystawie – poznaj program

• 23.10.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie kuratorskie: Historie dzieł prezentowanych na wystawie (Ewa Witkowska)

„Aplika z głową Meduzy”

Król Stanisław August Poniatowski i jego kolekcja w Łazienkach Królewskich w Warszawie. O odzyskiwaniu utraconych dzieł sztuki z Łazienek i ich powrocie do Polski (Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz)

• 6.11.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie z cyklu „Dwugłos”: Restytucja dzieł sztuki

Rozmowa o odzyskiwaniu zaginionych obiektów na przykładzie dzieł prezentowanych na wystawie (Ewa Witkowska, Agata Modzelewska)

• 13.11.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie kuratorskie: Historie dzieł prezentowanych na wystawie (Ewa Witkowska)

„Portret kobiety” - Leon Wyczółkowski

Historia obrazu Wyczółkowskiego. Artysta, dzieje obiektu, jego utraty i odnalezienia, inne utracone obrazy Leona Wyczółkowskiego (Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz)

• 20.11.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie z cyklu „Dwugłos” - „Madonna z Dzieciątkiem”

Historia dzieła i jego odzyskania (Ewa Witkowska i Elżbieta Przyłuska)

• 27.11.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie kuratorskie: Historie dzieł prezentowanych na wystawie (Ewa Witkowska)

„Personifikacja Wiary”

Historia rzeźby i procesu jej odzyskania (Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz)

• 4.12.2026, godz. 17:00: Oprowadzanie kuratorskie: Najciekawsze historie restytucji dzieł sztuki z ostatnich lat (Ewa Witkowska)