Uroczystość podpisania umowy dotyczącej wdrażania Programu „Kultura” odbyła się 4 lutego br. w Muzeum Historii Polski w Warszawie podczas konferencji „Fundusze Norweskie i EOG 4.0. Start!”. W wydarzeniu uczestniczył Marek Krawczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Z niecierpliwością czekaliśmy na podpisanie umowy ws. Programu „Kultura” i już teraz intensywnie pracujemy nad jego wdrażaniem. W styczniu zorganizowaliśmy seminarium poświęcone nawiązywaniu partnerstw, na którym gościliśmy ok. 200 przedstawicieli różnych organizacji i instytucji z Polski, Norwegii i Islandii. 2 lutego uruchomiliśmy nabór na wizyty studyjne, które mają ułatwić spotkania potencjalnych partnerów projektów, nawiązanie współpracy, wymianę doświadczeń i wspólną pracę nad projektami. W kwietniu 2026 roku organizujemy konferencję otwierającą Program „Kultura”, połączoną z kolejnym wydarzeniem wspierającym tworzenie partnerstw. Rozpoczęcie konkursów planujemy na koniec II lub początek III kwartału tego roku, co gwarantuje, że pierwsze projekty realizowane ze środków nowej edycji rozpoczną się w 2027 roku – mówił wiceminister Marek Krawczyk podczas panelu dyskusyjnego. – Jestem przekonany, że dzięki zaangażowaniu instytucji kultury, organizacji pozarządowych, samorządów i partnerów międzynarodowych Program „Kultura” stanie się realnym impulsem rozwojowym – opartym na współpracy, zaufaniu i wspólnych wartościach – dodał.

Poznaj cele i priorytety IV edycji Programu „Kultura”

Program „Kultura” został przygotowany w dialogu i ścisłej współpracy z partnerami z Norwegii i Islandii: Norweską Radą Sztuki, Norweskim Dyrektoriatem ds. Dziedzictwa Kulturowego oraz Islandzkim Centrum Badań. Jego celem jest zwiększenie uczestnictwa w kulturze, wspieranie różnorodności w sztuce i kulturze oraz troska o lokalne dziedzictwo.

Czwarta edycja programu koncentruje się na wsparciu inicjatyw realizowanych w mniejszych i średnich miastach, lokalnych instytucjach kultury oraz na reagowaniu na aktualne wyzwania związane z dostępnością kultury, kryzysem wartości, zmianami klimatu, a także potrzebą budowania spójności społecznej i odporności wspólnot.

Sprawdź, jakie działania otrzymają wsparcie

W IV edycji Funduszy Norweskich i EOG w ramach Programu „Kultura” wsparciem zostaną objęte dwa działania:

• Działanie I: Dziedzictwo kulturowe i lokalne wspólnoty

W ramach tego działania przewidziano wsparcie dla renowacji i adaptacji obiektów zabytkowych na nowoczesne, dostępne i wielofunkcyjne instytucje kultury. Co najmniej 25% budżetu każdego projektu musi zostać przeznaczone na działania miękkie, obejmujące m.in. zachowanie i promocję niematerialnego dziedzictwa, ochronę i promocję tradycyjnych praktyk oraz ginących zawodów, pracę z lokalnymi społecznościami oraz budowanie partnerstw.

Projekty w tym działaniu będą realizowane w miastach liczących poniżej 500 tys. mieszkańców. O dofinansowanie mogą ubiegać się jednostki samorządu terytorialnego, samorządowe instytucje kultury oraz organizacje pozarządowe prowadzące działalność w sektorze kultury.

Kwota dofinansowania wyniesie od 1 mln do 3,5 mln euro i może stanowić maksymalnie 85% kosztów projektu.

Otwarcie pierwszego i jedynego konkursu o łącznej wartości ponad 64 mln euro planowane jest na II lub III kwartał br. Nabór będzie trwał 5 miesięcy.

• Działanie II: Lokalna scena artystyczna i profesjonalizacja sektora

Drugie działanie obejmuje zarówno projekty związane z organizacją festiwali, koncertów, wystaw i spotkań, jak również nowe działania dotyczące profesjonalizacji sektora kultury, w tym konferencje branżowe, szkolenia, rezydencje artystyczne oraz rozwój kompetencji, w tym kompetencji cyfrowych. Projekty będą realizowane z obowiązkowym udziałem partnerów z Norwegii, Islandii lub Liechtensteinu.

Istotną zmianą w porównaniu z wcześniejszymi edycjami programów jest zwiększone wsparcie dla organizacji pozarządowych, dla których zagwarantowano co najmniej 30% środków. Wkład własny NGO w tym działaniu wyniesie jedynie 5%.

Beneficjentami drugiego działania mogą być jednostki samorządu terytorialnego, publiczne instytucje kultury, organizacje pozarządowe, małe i średnie przedsiębiorstwa działające w sektorze kultury oraz szkoły i uczelnie artystyczne.

Dofinansowania projektów wyniesie od 100 tys. do 500 tys. euro. Zaplanowano trzy nabory wniosków na łączną kwotę ponad 16 mln euro. Pierwszy nabór planowany jest na czerwiec br., kolejne dwa w latach 2027 i 2028.

Predefiniowane projekty o znaczeniu strategicznym

Integralną częścią programu są cztery predefiniowane projekty o charakterze strategicznym i długofalowym:

1. „Polskie Stolice Kultury 2026-2028” – projekt pokazujący kulturę jako oś rozwoju społeczno-gospodarczego trzech miast – polskich finalistów konkursu o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury: Bielska - Białej, Katowic i Kołobrzegu. Budżet projektu, realizowanego przez Narodowe Centrum Kultury przy zaangażowaniu Norweskiej Rady Sztuki, Norweskiego Forum Kulturalnego (NOCU) oraz 3 norweskich miast: Stavanger, Voss oraz Kristiansund, wynosi 3 mln euro.
2. Projekt dotyczący opieki nad żydowskim dziedzictwem kulturowym, z budżetem ponad 11 mln euro, jest realizowany przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN i siedem instytucji partnerskich z Norwegii i Polski. Łączy edukację, dostęp do rzetelnej wiedzy historycznej i przeciwdziałanie uprzedzeniom. Jest kontynuacją współpracy realizowanej w poprzedniej edycji między instytucjami z Polski i Norwegii zaangażowanymi w tę tematykę.
3. „HeritoLab – Centrum Profilaktyki Konserwatorskiej” – pilotażowy projekt o wartości 1,8 mln euro, realizowany przez Narodowy Instytut Dziedzictwa we współpracy z Norweskim Dyrektoriatem ds. Dziedzictwa Kulturowego. Jego celem jest popularyzacja systemu monitoringu i konserwacji zapobiegawczej wśród właścicieli i użytkowników obiektów zabytkowych, a także organów odpowiedzialnych za ochronę dziedzictwa kulturowego. 
4. „Biblioteka dla lokalnych społeczności” – projekt realizowany przez Bibliotekę Narodową w partnerstwie z Biblioteką Narodową w Oslo oraz Narodową Uniwersytecką Biblioteką Islandii. Celem projektu, którego budżet wynosi 2 mln euro, jest stworzenie w wybranych w konkursie bibliotekach 16 regionalnych centrów wiedzy, dialogu, edukacji obywatelskiej i odporności na dezinformację.

Fundusze Norweskie i EOG

Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweski Mechanizm Finansowy to bezzwrotna forma pomocy przyznawana przez Norwegię, Islandię i Liechtenstein 15 państwom Unii Europejskiej, tj. Polsce, Litwie, Łotwie, Estonii, Czechom, Słowacji, Rumunii, Bułgarii, Węgrom, Portugalii, Grecji, Słowenii, Chorwacji, Malcie i Cyprowi (we wcześniejszych edycjach wsparcie obejmowało także Hiszpanię).

Od lat realizują dwa wyraźnie określone cele, tj.: zmniejszenie różnic ekonomicznych i społecznych w obrębie Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz wzmacnianie stosunków dwustronnych pomiędzy państwami-darczyńcami a państwem-beneficjentem.

Partnerami Programu z państw-darczyńców są: Norweski Dyrektoriat ds. Kultury (ACN), Norweski Dyrektoriat ds. Dziedzictwa Kulturowego (RA) i Islandzkie Centrum Badań (Rannís).

Dowiedz się więcej:

» Rozpoczęcie naboru wniosków na wizyty studyjne w ramach programu „Kultura”

» 106 mln zł na kulturę z Funduszy Europejskich i EOG na lata 2021-2028