Ustawa zapewni artystkom i artystom oraz pracownikom sektora kultury i sektora kreatywnego ciągłość ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, niezależnie od ich chwilowej zdolności do opłacenia pełnej składki.

Państwo, które chce dbać o godność codziennego życia, o wychowanie dzieci, o ciągłość wspólnoty i społeczne zaufanie, musi mieć sprawny sektor kultury – tak samo jak musi mieć sprawne szkoły czy samorządy. A jednak, mimo tej oczywistości, przez ponad trzy dekady Polska nie potrafiła stworzyć systemowych ram bezpieczeństwa dla ludzi kultury.(…) Przytłaczająca większość artystów nie osiąga dochodów, które dają realne poczucie bezpieczeństwa społecznego ani finansowego. Co więcej, co dziesiąty artysta w ogóle nie ma ubezpieczenia społecznego ani zdrowotnego. Bez niego nie ma dostępu do publicznych świadczeń zdrowotnych, zasiłków chorobowych czy ochrony macierzyńskiej, a luki w składkach przekładają się później na niższe emerytury lub ich brak. To nie są abstrakcyjne statystyki – to konkretne losy ludzi, którzy żyją w niepewności, często bez zabezpieczenia na starość i bez podstawowej ochrony zdrowotnej.(…) Odpowiedzią na wieloletnie zaniedbania jest przygotowany przez obecny rząd projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny. Projekt, który po raz pierwszy proponuje rozwiązanie systemowe, a nie doraźne czy tymczasowe. Nie jest to wyłącznie rozwiązanie techniczne. To jest decyzja państwa, które mówi: rozumiemy specyfikę pracy twórczej i uznajemy ją za pełnoprawną formę pracy, wymagającą adekwatnych narzędzi ochrony – mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego podczas wystąpienia w Sejmie RP. – Rozmowa wokół tej ustawy nie jest rozmową wyłącznie o artystach, lecz o tym, czy państwo polskie potrafi rozumieć kulturę nie jako koszt, lecz jako zasób strategiczny. Polskie państwo ma obowiązek wspierać artystów i twórców w sposób systemowy, bo są oni nie tylko częścią gospodarki o wysokiej wartości dodanej, ale przede wszystkim nośnikiem naszej tożsamości, naszej „soft power”. Działalność polskich artystów i twórców jest też w oczywisty sposób ważnym elementem infrastruktury naszego kulturowego bezpieczeństwa – podkreśliła ministra Marta Cienkowska.

Polscy artyści są dla nas ważni

Projekt ustawy jest pierwszą w historii realną propozycją systemowego uregulowania sytuacji artystów zawodowych, których specyfika pracy i związane z nią niestabilne i nieregularne dochody pozbawiają możliwości regularnego płacenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.  

Poprzednie próby legislacyjne nie zakończyły się procedowaniem ustawy. Projekt złożony w Sejmie w 2023 roku spotkał się z wieloma zastrzeżeniami – zarówno co do samej metodologii liczenia skutków finansowych, jak i proponowanych rozwiązań prawnych – i nie przeszedł etapu uzgodnień.

Obecny projekt, przygotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Ministerstwem Finansów i Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, został poddany konsultacjom publicznym oraz uzgodnieniom międzyresortowym. Projekt zawiera realną ocenę skutków regulacji, także pod względem finansowym, i stwarza artystom realną możliwość wejścia do systemu ubezpieczeń społecznych, uwzględniając specyfikę pracy twórczej oraz niestabilność dochodów w tym sektorze.

Jaki jest cel ustawy?

Środowisko artystyczne w Polsce liczy szacunkowo około 60 tysięcy osób wykonujących zawodowo działalność artystyczną m.in. w obszarach muzyki, sztuk wizualnych, performatywnych, teatru, filmu, literatury, tańca oraz twórczości audiowizualnej i ludowej. Charakter pracy artysty wiąże się z nieregularnością dochodów.

Około 69% artystów osiąga przychody poniżej średniej krajowej, a 30% – poniżej minimalnego wynagrodzenia. Jedynie 8,3% pracuje na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, natomiast 15,3% pozostaje poza jakimkolwiek tytułem ubezpieczeniowym.

Celem ustawy jest:

• włączenie artystów zawodowych do systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych,
• poprawa stabilności zawodowej artystów poprzez mechanizm gwarantowanych dopłat do składek,
• wsparcie rozwoju i podnoszenia kompetencji artystycznych.

Poznaj główne założenia ustawy

Projekt ustawy zakłada m.in.:

• wprowadzenie mechanizmu gwarantującego stałe ubezpieczenie społeczne i zdrowotne dla artystów zawodowych, niezależnie od okresowych wahań dochodów;
• dopłaty do składek dla artystów o najniższych dochodach – do poziomu wynikającego z minimalnego wynagrodzenia za pracę, w sytuacji gdy ich dochody nie pozwalają na samodzielne opłacenie składek;
• finansowanie dopłat z budżetu państwa, przekazywanych bezgotówkowo i automatycznie bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bez wliczania ich do dochodu i bez opodatkowania;
• wprowadzenie statusu artysty zawodowego, przyznawanego osobom wykonującym działalność artystyczną w sposób profesjonalny i stały, posiadającym udokumentowany dorobek oraz osiągającym dochody z działalności artystycznej;
• czasowy charakter statusu – przyznawany na okres 3 lat, z możliwością przedłużenia do 5 lat po co najmniej 9 latach ciągłej aktywności artystycznej;
• transparentną procedurę oceny wniosków, opiniowanych przez Komisję Opiniującą, z decyzją podejmowaną przez dyrektora Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej;
• dopłaty przyznawane na 12 miesięcy, z możliwością ponownego składania wniosków dla artystów, których dochody w trzech ostatnich latach nie przekroczyły 125% dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia;
• możliwość zawieszenia statusu artysty zawodowego na wniosek artysty na okres od 1 do 36 miesięcy.

Zapewniamy systemowe wsparcie artystów i wzmacniamy rolę kultury

Projekt ustawy stanowi pierwszy krok ku normalizacji statusu artysty w Polsce poprzez włączenie tysięcy twórców do systemu zabezpieczenia społecznego. W ten sposób jednocześnie wzmacnia rolę kultury jako istotnego elementu infrastruktury społecznej – obok systemów ochrony zdrowia i edukacji.

Inicjatywy legislacyjne Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego potwierdzają, że artyści mają prawo do takiej samej ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego jak inni uczestnicy życia społecznego. Działalność artystyczna odgrywa istotną rolę w kształtowaniu tożsamości narodowej, wrażliwości społecznej oraz ma realny wpływ na życie społeczne, gospodarkę kultury i funkcjonowanie państwa demokratycznego.