Dzień wcześniej, 29 marca br., wydarzenie zainaugurowała wizyta uczestników konferencji w ZAG Gallery we Lwowie.

„Kultura pod ostrzałem: odporność i odbudowa w Ukrainie”

W ramach modułu pn. „Kultura pod ostrzałem: odporność i odbudowa w Ukrainie” analizowano stan sektora kultury w Ukrainie w obliczu trwającej wojny. Uczestnicy zapoznali się z osiągnięciami Ukrainy w zakresie podtrzymywania kreatywności, bezpieczeństwa i ciągłości kulturowej w czasie konfliktu. Dyskusja skupiła się na wnioskach płynących z dotychczasowej współpracy oraz na tym, jak doświadczenia Ukrainy wpłynęły i wzbogaciły międzynarodowe podejścia i praktyki w zakresie ochrony kultury w czasach kryzysu.

Wydarzenia z 24 marca, kiedy rosyjski dron uderzył w budynek na terenie klasztoru Bernardynów – wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – pokazują, jak bardzo potrzebne są tego typu spotkania. W zniszczonym obiekcie mieści się Państwowe Archiwum Historyczne, przechowujące aż 12 kilometrów dokumentacji, obejmującej ponad 800 zespołów archiwalnych sięgających początku XIII wieku. Nasze instytucje – przede wszystkim Instytut Polonika oraz Archiwum Państwowe – od lat wspierają archiwum: digitalizują zbiory, zabezpieczają budynek i dbają o właściwe warunki przechowywania tych bezcennych dokumentów. Dziś widzimy wyraźnie, że te działania muszą zostać zintensyfikowane - mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego podczas modułu „Kultura pod ostrzałem: odporność i odbudowa w Ukrainie”. - Mam nadzieję, że dzisiejsze spotkanie przyniesie nam wiele cennych i praktycznych wniosków. Wymiana wiedzy i dobrych praktyk pozwala wzajemnie się uzupełniać, a przez to działać jeszcze skuteczniej. Wierzę, że ta dyskusja stanie się dla nas wszystkich inspiracją, a już w czerwcu spotkamy się ponownie podczas Konferencji Odbudowy Ukrainy w Gdańsku – dodała.

Ministra Marta Cienkowska przypomniała, że Polska współpracuje z Ukrainą w zakresie ochrony i promocji jej dziedzictwa kulturowego od początku wybuchu wojny.

Zaangażowanie Polski w ochronę dziedzictwa kulturowego Ukrainy obejmuje wszystkie dziedziny i wzbogaca zarówno kulturę polską, jak i europejską. Polskie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego już teraz - nauczone doświadczeniami Ukrainy - wykonuje ogrom pracy związanej z bezpieczeństwem dóbr kultury. Właśnie dlatego powstał nowy Departament Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego, który zajmuje się wdrażaniem i weryfikowaniem procesów związanych z bezpieczeństwem w polskich instytucjach kultury. Bardzo intensywnie pracuje także nad kwestią digitalizacji dóbr kultury. Nasze wsparcie dla Ukrainy jest stabilne i ciągłe – w 2026 roku polski wkład w program pomocy doraźnej UNESCO przekracza 200 tys. euro. Instytut Polonika, we współpracy z polskim Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, planuje sfinansować 41 projektów na Ukrainie na łączną kwotę 2 mln euro. Wsparcie suwerenności kulturowej Ukrainy jest niezbędne dla stabilności regionu. Kraj silny kulturowo jest lepiej przygotowany do przeciwstawiania się wrogim wpływom i utrzymania niepodległości, co bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo Europy Środkowej – wskazała ministra Marta Cienkowska. - Musimy pamiętać, że kultura ukraińska to nie tylko dziedzictwo Ukrainy – to nasze wspólne, ludzkie dziedzictwo i nasza wspólna odpowiedzialność – dodała.

Polska Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreśliła również, że kulturę należy chronić także poprzez nakładanie sankcji na promocję kultury agresora. W związku z tym poinformowała, że wraz z innymi ministrami podpisała list protestacyjny przeciwko potencjalnemu powrotowi Rosji na Biennale w Wenecji.

W module wzięły udział: Tetiana Bereżna - wicepremier ds. polityki humanitarnej, ministra kultury Ukrainy; Mari-Leena Talvitie - ministra nauki i kultury Finlandii; Agnese Lāce - ministra kultury Łotwy; Vaida Aleknavičienė - ministra kultury Litwy; Nina Obuljen Koržinek - ministra kultury i mediów Chorwacji; Parisa Liljestrand – ministra kultury Szwecji, Krista Pikkat - dyrektorka ds. kultury i sytuacji nadzwyczajnych w sektorze kultury (CLT/CEM) UNESCO oraz Yevheniia Kravchuk - zastępczyni przewodniczącego Komisji Rady Najwyższej ds. Polityki Humanitarnej i Informacyjnej.

II Ukraińska Konferencja „Współpraca na rzecz odporności”

II Ukraińska Konferencja „Współpraca na rzecz odporności” jest kontynuacją międzynarodowego dialogu na rzecz ochrony i odbudowy ukraińskiego dziedzictwa kulturowego, zainicjowanego w lutym 2025 roku w Użhorodzie.

Wystąpienia powitalne do uczestników wydarzenia w formie online skierowali: Julia Swyrydenko, premier Ukrainy oraz Glenn Micallef, komisarz UE ds. sprawiedliwości międzypokoleniowej, młodzieży, kultury i sportu.

Drugi moduł pn. „Sojusz na rzecz odporności kultury (Culture Resilience Alliance)” objął prezentację koncepcji Sojuszu, który w sposób skoordynowany i systemowy wspiera odbudowę Ukrainy. Rozmawiano m.in. o możliwościach, jakie platforma ta stwarza dla budowania efektywnej współpracy oraz szczegółach dotyczących przystąpienia do Sojuszu. Dyskusji poddano również Inicjatywę Team Europe na rzecz dziedzictwa kulturowego na Ukrainie, Inicjatywę Equipment for Culture (E4C) oraz Platformę Culture for Recovery (CuRe).

W ostatnim, trzecim module, pn. „Fundusz Dziedzictwa Kulturowego Ukrainy (UCHF): Zasoby, Partnerstwa i odbudowa” omówiono międzynarodową inicjatywę wielostronną, której celem jest ochrona i odbudowa ukraińskiego dziedzictwa kulturowego zniszczonego w wyniku wojny. Przedstawione zostały w nim modele pracy, zespół UCHF oraz partnerstwa międzynarodowe. Zaprezentowano też wkłady od nowo przyłączonych partnerów oraz perspektywy dalszego powiększania i funkcjonowania Funduszu, w tym potencjalne projekty do finansowania.