Prezentujemy dziś niezwykle cenny zabytkowy obiekt, który wraca do Polski. XV-wieczny manuskrypt z dziełami św. Augustyna został skradziony z Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu pod koniec lat 80. XX wieku. Dzięki zaangażowaniu wielu osób i zrozumieniu wagi tej sprawy, możemy dziś cieszyć się z jego powrotu – mówiła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego podczas uroczystości przekazania odzyskanego zabytku. – Dzisiejsza uroczystość podkreśla znaczenie międzynarodowej współpracy w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zwalczania nielegalnego handlu dziełami sztuki i rękopisami. Dziękuję Galerii Les Enluminures za przekazanie tak cennego obiektu, za współpracę i zrozumienie dla sprawy. Dziękuję również pracownikom Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, którzy natrafili na trop zaginionego manuskryptu – dodała.

Poznaj historię manuskryptu

Manuskrypt pochodzi z lat 1471-1475. Pierwotnie należał do zbiorów kościoła św. Piotra i Pawła w Legnicy. Został spisany na papierze z licznymi zdobieniami i barwnymi inicjałami.

Po zakończeniu II wojny światowej, wraz z innymi zbiorami bibliotecznymi Dolnego Śląska, trafił do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu. Jednym ze spisanych w rękopisie dzieł są „Wyznania” (Confessions) św. Augustyna, które przedstawiają żywot samego świętego i jego doświadczenia duchowe. Niekiedy „Wyznania” wskazywane są jako przykład pierwszej znanej autobiografii świata zachodniego.

Skradziony we Wrocławiu, odnaleziony w Paryżu

Manuskrypt z dziełami św. Augustyna zatytułowany „Augustinus, Aurelius. Confessions. De baptismo contra Donatistas. De libero arbitrio voluntatis. De divinatione demonum. De diversis quaestionibus ad Simplicianum”, został nabyty przez galerię Les Enluminures na aukcji w 2024 roku. Wówczas, pomimo dokładnej analizy proweniencyjnej, nie było możliwe ustalenie jego dokładnego pochodzenia. Badania utrudniał również brak informacji o kradzieży rękopisu w literaturze tematycznej. Powodem był między innymi fakt, że w czasie kradzieży została wycięta tylko część manuskryptu – dwa z siedmiu jego dzieł pozostawiono na miejscu, a ślady kradzieży zostały dokładnie zatarte. Pozostawiona część rękopisu miała zmylić pracowników Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu.

Na trop rękopisu na początku 2025 r. natrafił ekspert Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu p. Antoine Haaker. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej zwróciło się wówczas do paryskiej galerii Les Enluminures, jak tylko nowe ustalenia poddały w wątpliwość legalne pochodzenie oferowanego do sprzedaży manuskryptu. Szeroko zakrojone badania przeprowadzone przez dr Antoine Haakera, przy aktywnej współpracy galerii Les Enluminures z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ostatecznie pozwoliły potwierdzić, że odnaleziony rękopis został skradziony z wrocławskich zbiorów bibliotecznych.

Przekazanie przez galerię Les Enluminures manuskryptu z działami św. Augustyna, podkreśla znaczenie współpracy międzynarodowej w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego i zwalczania nielegalnego handlu dziełami sztuki i rękopisami. Bliska współpraca i zrozumienie pracowników galerii Les Enluminures przyczyniły się do powrotu utraconego dobra do macierzystych zbiorów.

Działania restytucyjne MKiDN

W 2025 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zakończyło 25 postępowań restytucyjnych. Obecnie prowadzimy prawie 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach.

Od 2008 roku odzyskanych zostało 886 pojedynczych dóbr kultury.