Podczas wizyty w Rydze ministra Marta Cienkowska odwiedziła również Narodowe Muzeum Historii Łotwy oraz Narodowe Muzeum Literatury i Muzyki Łotwy. Obejrzała też operę „Aida” Giuseppe Verdiego w Łotewskiej Operze Narodowej.

Jednomyślność w sprawie Rosji

Na początku spotkania podkreślono znaczenie wspólnej inicjatywy państw regionu Morza Bałtyckiego dotyczącej sprzeciwu wobec potencjalnego powrotu Rosji na Venice Biennale.

Chciałabym podziękować ministrze kultury Łotwy za inicjatywę przygotowania listu protestacyjnego dotyczącego ewentualnego powrotu Rosji na Biennale w Wenecji. Podpisałam ten list natychmiast i z satysfakcją odnotowałam, że w ciągu kilku dni uzyskał on poparcie aż 22 państw – powiedziała Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego. – Nasze kraje stoją przed bardzo podobnymi wyzwaniami, dlatego powinniśmy jak najściślej współpracować na szczeblu regionalnym. Tylko dzięki silnej koordynacji regionalnej i wzajemnemu wsparciu możemy skutecznie na nie reagować - dodała.

Ministra Marta Cienkowska zpowiedziała, że w dniach 25-26 czerwca 2026 r. w Amber Expo w Gdańsku odbędzie się Ukraine Recovery Conference (URC) – najważniejsze międzynarodowe wydarzenie poświęcone odbudowie Ukrainy, które zgromadzi ok. 2 000 uczestników.

Bezpieczeństwo kultury i ochrona dziedzictwa w sytuacji kryzysowej

Ważnym tematem spotkania były kwestie związane z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa kultury i ochrony dziedzictwa na wypadek sytuacji kryzysowych. Podkreślono, że wszystkie państwa regionu mierzą się z podobnymi wyzwaniami, dlatego kluczowe znaczenie ma bliska współpraca regionalna, wymiana doświadczeń oraz koordynacja działań między krajami.

Wskazano, że skuteczna ochrona dziedzictwa kulturowego w sytuacjach kryzysowych wymaga wcześniejszego określenia priorytetów oraz przygotowania konkretnych procedur ochrony zbiorów. Jednym z ważnych elementów takiego systemu są tzw. „safe havens” – bezpieczne miejsca przechowywania dóbr kultury w sytuacjach zagrożenia, które muszą zapewniać odpowiednie warunki konserwatorskie, zabezpieczenia infrastrukturalne oraz wysoki poziom ochrony fizycznej i cyfrowej.

Polska określa krajowy priorytet w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego w sytuacjach kryzysowych w oparciu o wcześniejszą świadomą i udokumentowaną ocenę zbiorów. Punktem wyjścia jest identyfikacja obiektów o największym znaczeniu historycznym, artystycznym, naukowym i symbolicznym, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym, a następnie przypisanie ich do konkretnych grup priorytetowych. Ocena ta stanowi podstawę do planowania działań ochronnych i ewakuacyjnych – mówiła ministra Marta Cienkowska.

W trakcie dyskusji podkreślono także rosnące znaczenie ochrony dziedzictwa cyfrowego, które należy dziś traktować jako element infrastruktury krytycznej państwa. Utrata dostępu do zasobów cyfrowych – archiwów, baz danych czy kolekcji audiowizualnych – oznaczałaby nie tylko straty materialne, ale również zakłócenie ciągłości działania instytucji kultury.

Dlatego szczególnie ważne jest rozwijanie rozproszonych systemów przechowywania danych, bezpiecznych rozwiązań chmurowych oraz transgranicznych kopii zapasowych. Jedną z rozważanych przez Łotwę, Estonię, Litwę i Polskę inicjatyw jest stworzenie regionalnej, bałtycko-polskiej „linii obrony dziedzictwa cyfrowego”, opartej na współpracy państw regionu i wzajemnym zabezpieczaniu najważniejszych zasobów cyfrowych.

Odporność społeczna jako fundament bezpieczeństwa kultury

Na zakończenie spotkania podkreślono, że regularna wymiana informacji i doświadczeń pozwala wzmacniać odporność instytucji kultury oraz budować skuteczny system ochrony dziedzictwa w sytuacjach kryzysowych. Jednocześnie jest najtańszą i najskuteczniejszą polisą bezpieczeństwa.

Doświadczenia państw bałtyckich pokazują, że odporność kultury zaczyna się na poziomie wspólnoty. Aby ją wzmocnić, warto rozważyć powołanie polsko-bałtyckiego programu współpracy obejmującego program rezydencyjny dla liderów kultury lokalnej oraz wspólnej grupy roboczej ds. odporności społecznej kultury z udziałem ekspertów ds. bezpieczeństwa kultury, komunikacji strategicznej i edukacji obywatelskiej. Program mógłby być realizowany rotacyjnie w Polsce i pozostałych państwach bałtyckich, z udziałem przedstawicieli ministerstw, samorządów i praktyków kultury.

Podsumowując podkreślono jak ważne są spotkania, które pozwalają państwom regionu nie tylko dzielić się doświadczeniami i wzmacniać współpracę, ale także wspólnie budować system bezpieczeństwa dla dziedzictwa kulturowego.