• dziennik anonimowego Żyda warszawskiego ukrywającego się po stronie „aryjskiej” z lat 1939 – 1945

Trzy zeszyty szkolne zapisane odręcznie po polsku przez niewymienionego z nazwiska Żyda, który przeżył wojnę w Warszawie. Wspomnienia zostały spisane po wojnie. Stanowią bardzo rzadki przykład szczegółowej relacji realiów miasta i dzielnicy pod okupacją.

• pamiętnik funkcjonariusza żydowskiej policji w getcie lwowskim z 1949 r.

Rękopis w języku polskim, liczący 37 stron, sporządzony w Bydgoszczy w dniach 27–31 grudnia 1949 r. Według katalogu autor był komendantem lub funkcjonariuszem żydowskiej policji w getcie lwowskim. Po wojnie został oskarżony o zbrodnie w obozie i aresztowany. W relacji przedstawia swoją wersję wydarzeń oraz opisuje warunki panujące w getcie.

• korespondencja rodziny Markowicz z Wieruszowa - zbiór 85 kart pocztowych z lat 1941 - 1943

Zbiór obejmuje korespondencję w jidysz rodziców z dziećmi - Ickiem, Mordką i Haną - oraz między rodzeństwem, rozdzielonym przez pracę przymusową w różnych obozach. Liczne karty wysłane były do obozów pracy dla Żydów zatrudnionych przy budowie autostrady Berlin - Poznań. Wśród miejsc wymienione zostały m.in. Lautawerk koło Calau, Mogilno, Kahlfelde oraz obóz zbiorowy Poznań-Wschód. Korespondencja dokumentuje przenoszenie więźniów i wykorzystywanie ich do pracy. Główna część pochodzi z okresu od 8 września 1941 r. do 3 listopada 1942 r. Dwie dodatkowe karty z 1943 r. wysłali krewni do getta łódzkiego. Do zbioru dołączone jest opracowanie dotyczące budowy autostrady i warunków życia robotników przymusowych.

• karta osobowa Gestapo Mojżesza Seperowicza z Mławy z 1942 r.

Oryginalna karta Gestapo dotycząca Mojżesza Seperowicza, mieszkańca Mławy, wyznania mojżeszowego. Wpis zarzuca mu „bezczelne zachowanie” podczas egzekucji 15 Żydów w getcie 4 czerwca 1942 r. Odnotowano wniosek o „specjalne potraktowanie”, będące nazistowskim określeniem zabójstwa, oraz wykonanie egzekucji 15 czerwca 1942 r. w getcie mławskim. Na karcie znajduje się krzyż napisany czerwoną kredką.

• zaświadczenie z 1942 r. o zwolnieniu czterech członków rodziny Wien z transportu deportacyjnego

Zaświadczenie z 8 czerwca 1942 r. dla czterech członków z rodziny Wien - Rywka, Jocheta, Bruchta i Ch. Moses - dotyczące transportów oznaczonych „XXV…” i „XLII…”. Potwierdza ich zwolnienie z „wysiedlenia”, czyli deportacji. Na dokumencie znajduje się pieczęć komisji wysiedleńczej i podpis wykonany czerwonym ołówkiem. W katalogu dokument określony został jako ratujący życie.

• karta pocztowa A. Horowicza z Koprzywnicy – zapytanie o żonę przebywającą w getcie z 1941 r.

Karta pocztowa ze znakiem opłaty 12 groszy, nadana 10 lipca 1941 r. przez Sandomierz, z dwuwierszowym stemplem poczty wiejskiej w Koprzywnicy. Pismo jest skierowane do Przełożonego Starszeństwa Żydów w Łodzi. A. Horowicz pyta o żonę, od której od dawna nie dostał korespondencji. Wyraża nadzieje, że Gmina spełni jego prośbę, za co w liście dziękuje. Urzędnik informuje go, że żona „mieszka na miejscu, jest zdrowa i przebywa z dziećmi”. Na stronie adresowej znajduje się czerwony stempel „V”, którego według katalogu nie wolno było stosować na korespondencji Żydów. Getto w Koprzywnicy zostało utworzone 11 grudnia 1941 r.

• zespół projektów i dokumentacji dotyczącej emisji pieniądza getta łódzkiego z lat 1940 – 1942

Zespół obejmuje pismo do wydziału aprowizacji i gospodarki z 12 lipca 1940 r. wraz z oryginalnymi, niewprowadzonymi do obiegu projektami bonów 10- i 20-fenigowych, wykonanymi ołówkiem i kredkami na cienkim papierze. Ponadto w zespole znajduje się szczegółowy projekt obu stron monety 10-fenigowej z podpisem grawera, trzy kartonowe plansze drukarni i wytwórni stempli z fotografiami lub kopiami obu stron bonów 1-i 5-markowych, strony przedniej bonu 20-markowego i odwrotnej 50-markowego, a także projekt prostokątnego medalu ku czci Chaima Rumkowskiego, przełożonego Starszeństwa Żydów w okupowanej Łodzi. Plansze zostały opatrzone pieczęciami administracji żydowskiej oraz drukarni i wytwórni stempli getta.

Do zespołu dołączone jest też pismo łódzkiego oddziału Banku Rzeszy z 18 kwietnia 1941 r. o wysłaniu kompletu pieniądza do muzeum banku w Berlinie, polecona koperta bankowa oraz opracowanie dotyczące emisji pieniądza getta.

• zawiadomienie o paczkach świątecznych od więźnia Auschwitz nr 56 z 1940 r.

Drukowana karta informacyjna dotycząca dozwolonej zawartości paczek bożonarodzeniowych i terminu ich przesyłania. Nadawca zapisany w katalogu jako „Sworzen Johann”, nr więźniarski 56, więzień pierwszego transportu. Karta została wysłana z Auschwitz 17 grudnia 1940 r. do Krakowa z opłatą 3 fenigów. Na jej przedniej stronie znajduje się wyciąg z regulaminu obozowego, oznaczenie cenzury i parafa kontrolującego.

• rękopis Arthura Liebehenschela, byłego komendanta Auschwitz, przygotowany przed procesem w 1947 r.

W 1946 r. Arthur Liebehenschel został zatrzymany przez Amerykanów w Austrii, a następnie wydany Polsce i osadzony w krakowskim więzieniu Montelupich. Podczas przygotowań do procesu sporządził rękopis. Dokument jest opatrzony własnoręcznym podpisem. Zawiera też kartę tytułową z nazwiskiem i numerem celi 115. Autor zaznaczył, że zapiski odpowiadają jego wyjaśnieniom z 9 maja 1947 r., i prosił o pozostawienie ich do wykorzystania przez obrońcę podczas procesu. Materiał wcześniej nieznany i niepublikowany. Dołączono do niego opracowanie dotyczące działalności Liebehenschela. Były komendant Auschwitz został skazany na śmierć przez Najwyższy Trybunał Narodowy. Wyrok wykonano 24 stycznia 1948 r.

• listownik formularzowy Jerzego Giergielewicza z 1943 r.

Listownik Jerzego Giergielewicza o nr 9939 z 28 września 1943 r. zawiera wyciąg z regulaminu obozowego. Formularz został wysłany do Warszawy. Świadczy o tym znajdujący się wewnątrz fioletowy trzywierszowy stempel cenzury oraz okrągły stempel placówki cenzury pocztowej na stronie adresowej.

• karta formularzowa Zofii Maciejewskiej z 1941 r.

Karta formularzowa dla więźniów objętych tzw. aresztem ochronnym z oznaczeniem „Fort VII - Poznań 15”. Wysłana 4 grudnia 1941 r. przez Zofię Maciejewską z celi 24 do siostry w Poznaniu. Karta zawiera wyciąg z regulaminu oraz parafę cenzora. Została nadana bez opłaty. Stanowi niezwykle ważny dokument, ponieważ korespondencja kobiet więzionych w Forcie VII jest niemal nieznana.

• listownik Teofila Bogusławskiego z 1944 r.

Uniwersalny drukowany listownik z wyciągiem z regulaminu obozowego, wysłany 14 września 1944 r. przez Teofila Bogusławskiego, więźnia nr 23879, ze Stutthofu do Bydgoszczy. Wewnątrz znajduje się duży, trzywierszowy stempel ramkowy cenzury obozu Stutthof.

• karta pocztowa Viktora Scherera do Lozanny z 1942 r.

Zagraniczna karta pocztowa ze znakiem opłaty 30 groszy, wysłana 20 czerwca 1942 r. przez Viktora Scherera z Warszawy do Lozanny. Na stronie adresowej znajduje się mały, czerwony dwuwierszowy stempel Rady Żydowskiej w Warszawie oraz niemiecka cenzura wojskowa.

• karta Jana Perkowskiego do matki z 1942 r.

Karta więźnia Jana Perkowskiego do matki, wysłana 23 stycznia 1942 r. w obrocie miejscowym. Adres nadawcy obejmuje skrytkę pocztową 1315. Na stronie adresowej znajduje się czerwony dwuwierszowy stempel więzienia przy ul. Dzielnej 24/26.

• telegram oficera Umińskiego ze Starobielska do żony w Bydgoszczy z 1940 r.

Telegram wysłany 4 kwietnia 1940 r. z obozu w Starobielsku do Bydgoszczy. Zawiera wiadomość: „Listy otrzymane, pomoc niemożliwa…”. Stworzony jako niemiecki formularz telegramowy z oznaczeniami cenzury i adnotacją kontroli Głównego Urzędu Telegraficznego w Berlinie. Dokument jest związany z losem polskich jeńców przetrzymywanych przez NKWD i zbrodnią katyńską.

• polecona karta więźniarki Bianki Feinstein do Szwajcarii z 1944 r.

Nietypowe wykorzystanie szwajcarskiej karty odpowiedzi ze znakiem opłaty 20 rappenów, opłaconej dodatkowo holenderskim znaczkiem 10 centów. Oba znaki opłaty nieskasowane. Karta została wysłana przez więźniarkę Biankę Feinstein z adresem „Obóz Westerbork, Hooghalen Oost”, z nalepką polecenia urzędu Assen, do Ascony w szwajcarskim kantonie Ticino. Na stronie adresowej znajduje się duży okrągły stempel żydowskiej cenzury obozowej. Obszerna treść dotyczy oczekiwanych dokumentów i pomocy konsularnej. Na odwrocie widoczny jest znak kontroli tranzytowej niemieckiej cenzury wojskowej „Ac”.

• karta więźniarki Dorote Corovie do Pragi z 1941 r.

Zwykła karta pocztowa ze znakiem opłaty 60 halerzy, wysłana 14 czerwca 1941 r. przez więźniarkę Dorote Corovie z Małej Twierdzy do Pragi. Zawiera czerwony dwuwierszowy stempel „Żywność nie jest przyjmowana” oraz parafę cenzora. W treści znajduje się prośba: „…przyślij mi wszystko, co możesz”.