Utracone / Odzyskane. Z kolekcji warszawskich
29 czerwca - 28 lipca 2024 / Kuratorka: Ewa Witkowska / Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
W osiemdziesiątą rocznicę powstania warszawskiego zaprezentowano wybrane obiekty utracone w czasie II wojny światowej z warszawskich kolekcji publicznych i prywatnych, a odzyskane dzięki działaniom restytucyjnym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W przedwojennej Warszawie znajdowało się wiele wspaniałych kolekcji, m.in. Muzeum Narodowego, Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, Państwowego Muzeum Zoologicznego, a także liczne kolekcje prywatne. Część z tych zbiorów przepadła bezpowrotnie w zrujnowanych i spalonych budynkach. Ogromna liczba dzieł została wywieziona przez Niemców do składnic na terenie Dolnego Śląska, w głębi Rzeszy czy w Austrii. Były one plądrowane jeszcze w trakcie działań wojennych. Dzieła sztuki pozostawione przez wycofujące się wojska niemieckie były rozkradane i wywożone do ZSRR przez tzw. trofiejne brygady, czyli wyspecjalizowane jednostki Armii Czerwonej. Żołnierze wojsk alianckich również niejednokrotnie przywłaszczali sobie obiekty ze składnic jako swoiste pamiątki. Zdarzały się też przypadki zwykłej kradzieży, dokonywanej choćby przez okolicznych mieszkańców. Po upadku powstania warszawskiego łupem złodziei i szabrowników padło wiele cennych obiektów pozostawionych w gmachu Muzeum Narodowego czy tych cudem ocalałych w opuszczonych i zbombardowanych budynkach stolicy. Uciekający mieszkańcy nierzadko zabierali z ruin pozostawione bez opieki i niszczejące dzieła sztuki. Bardzo wielu zabytków z przedwojennych kolekcji warszawskich nie uda się już odzyskać. Tych, które przetrwały wojenną zawieruchę, ale nadal nie wróciły do macierzystych zbiorów, codziennie poszukują pracownicy resortu kultury.