Prace poszukiwawcze zostały przeprowadzone w dniach 3-5 sierpnia br. przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz zespół Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Sportu Saksonii-Anhalt oraz w porozumieniu z komendantem poligonu wojskowego.

Odnaleziony cmentarz 119 polskich żołnierzy

Po zakończeniu II wojny światowej teren obozu jenieckiego – Stalagu XI A Altengrabow – był wykorzystywany jako radziecki poligon wojskowy aż do 1994 roku. Po wycofaniu wojsk radzieckich ślady cmentarza jenieckiego nie były już widoczne, a jego położenie pozostawało nieznane. Cmentarz uznawano za zniszczony lub zaginiony. Próba jego odnalezienia, podjęta w 2006 roku z inicjatywy lokalnych historyków, zakończyła się niepowodzeniem.

Formalną podstawą prac w Altengrabow była Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o grobach ofiar wojen i przemocy totalitarnej z 8 grudnia 2003 r., za realizację której odpowiada Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Poszukiwania poprzedzone badaniami archiwalnymi

Prace terenowe zostały poprzedzone badaniami w archiwach polskich, brytyjskich, amerykańskich, niemieckich, włoskich, holenderskich i belgijskich, których celem było odnalezienie materiałów dotyczących cmentarza i zmarłych jeńców. Wsparcia udzieliły polskie instytucje: Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Opolu-Łambinowicach, Krajowe Biuro Informacji i Poszukiwań Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża, Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Archiwum Akt Nowych. Potencjalną lokalizację cmentarza typowano na podstawie archiwalnych planów i szkiców pozyskanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Landesarchiv Sachsen-Anhalt oraz zdjęć lotniczych z 1945 roku z National Collection of Aerial Photography w Edynburgu.

Historia obozu jenieckiego Stalag XI A

W czasie II wojny światowej na terenie poligonu wojskowego Altengrabow funkcjonował obóz jeniecki Stalag XI A. Pierwszymi jeńcami byli polscy żołnierze i internowani cywile, którzy przybyli do obozu już we wrześniu 1939 roku. W październiku 1944 roku do Stalagu trafili powstańcy warszawscy, w tym ranni i chorzy ze szpitali powstańczych. W latach 1940-1945 w obozie osadzano także Belgów, Holendrów, Francuzów, Jugosłowian, Brytyjczyków, Amerykanów, Włochów oraz jeńców sowieckich.

Zmarli byli chowani na przyobozowym cmentarzu jenieckim (Standortfriedhof), z wyjątkiem jeńców sowieckich, których grzebano na dwóch osobnych cmentarzach. Od 1944 roku część zmarłych jeńców włoskich chowano na terenie tzw. Westfriedhof. Stalag XI A został wyzwolony przez wojska amerykańskie 3 maja 1945 r.

W latach 1947-1950 z terenu cmentarza ekshumowano żołnierzy francuskich, amerykańskich, brytyjskich, holenderskich, belgijskich oraz jeńców sowieckich. W 1994 roku na Westfriedhof odnaleziono szczątki żołnierzy włoskich, które następnie przeniesiono do Włoch. Na terenie Standortfriedhof pozostały groby jeńców polskich, jugosłowiańskich oraz części jeńców włoskich.