Państwowy Instytut Medyczny MSWiA

Nieswoiste zapalenia jelit to przewlekłe choroby autoimmunologiczne, które mogą znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjentów - zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Do tej grupy należą m.in. choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego, których objawy bywają zmienne, niespecyficzne i często wymagają szerokiej diagnostyki. Pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi w Polsce wciąż zbyt często latami szukają diagnozy, krążąc między specjalistami, zanim ktoś połączy pozornie niepowiązane objawy – jak np. zapalenie oka i bóle stawów. A w tych chorobach czas ma kluczowe znaczenie: wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia mogą spowolnić postęp choroby i poprawić jakość życia. Eksperci podkreślają, że pacjenci potrzebują nie tylko szybkiej diagnostyki, ale przede wszystkim skoordynowanej opieki różnych specjalistów. W Polsce diagnoza i leczenie chorób autoimmunologicznych to nadal jeden z największych, nierozwiązanych problemów systemowych. Są to przewlekłe schorzenia, w których układ odpornościowy błędnie atakuje zdrowe komórki organizmu, prowadząc do stanów zapalnych i uszkodzenia narządów. Do chorób autoimmunologicznych zaliczamy również Hashimoto, cukrzycę typu 1, RZS i stwardnienie rozsiane. Znanych jest ponad 80 takich chorób.

Według szacunków w Polsce na nieswoiste choroby jelit choruje 100-150 tys. osób. Na chorobę Leśniowskiego-Crohna zapadają dzieci, młodzi dorośli. Drugi szczyt zachorowalności przypada na 50. lub 60. rok życia, ale tych chorych jest zdecydowanie mniej niż młodszych.

Leki zmieniające życie pacjentów

Jeszcze niedawno podstawą leczenia wielu chorób zapalnych były terapie sterydowe. To leki skuteczne w stanach nagłych i ciężkich zaostrzeniach, ratujące zdrowie, a czasem życie, ale nieprzeznaczone do długotrwałego stosowania z powodu działań niepożądanych.

Dziś zaś medycyna dysponuje terapiami celowanymi i biologicznymi, które potrafią całkowicie zmienić codzienne funkcjonowanie pacjenta, doprowadzić do trwałej remisji choroby. W chorobie Leśniowskiego-Crohna i we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego coraz większą rolę odgrywają terapie ukierunkowane na szlak interleukiny 23 (IL-23) – cytokiny biorącej udział w podtrzymywaniu przewlekłego stanu zapalnego. Leki blokujące IL-23 pomagają wygaszać proces zapalny i osiągać remisję u wielu pacjentów.

- Choruję od ponad 15 lat, otrzymałam dość szybko leczenie biologiczne, bo mój stan był bardzo zły. Już nie chodziłam, a w tej chwili jeżdżę na nartach. Dobrze dobrane leki dają pacjentowi możliwość normalnej pracy, życia społecznego - wylicza Małgorzata Ufnal. - Znam bardzo wiele pacjentek, które są szczęśliwymi mamami. Dostępność do leków biologicznych i szybka diagnoza dają ogromne oszczędności w skali kraju – podkreśla pacjentka.

Lekarze i organizacje pacjenckie podkreślają dziś przede wszystkim potrzebę bardziej skoordynowanej, interdyscyplinarnej opieki nad pacjentami z chorobami autoimmunologicznymi, ponieważ objawy często dotyczą wielu narządów i wymagają współpracy różnych specjalistów. Zwracają uwagę, że szybsza diagnostyka, sprawna ścieżka leczenia i dostęp do konsultacji w jednym ośrodku mogłyby znacząco odciążyć pacjentów, którzy często długo szukają właściwego rozpoznania. Z perspektywy szpitala szczególnie ważne jest rozwijanie modeli opieki kompleksowej, w których pacjent nie jest traktowany przez pryzmat pojedynczego objawu, ale jako osoba wymagająca całościowego podejścia.

Wciąż zbyt mało wiemy na temat przyczyn chorób autoimmunologicznych. Pacjenci cierpiący na nieswoiste choroby zapalne jelit, często ignorują pierwsze niepokojące sygnały, m.in. częste wypróżnienia i krew w stolcu. Do lekarza trafiają za późno. Ale też nie wszyscy lekarze potrafią rozpoznać zagrożenie, mówią, że to hemoroidy. Podobnie bywa w przypadku chorób reumatoidalnych.

Sygnały, których nie warto lekceważyć

Objawy nieswoistych chorób jelit:

Nieswoiste choroby jelit przebiegają z naprzemiennymi okresami zaostrzeń i remisji.

Objawy chorób reumatycznych:

Nieleczone choroby reumatoidalne wiążą się z ryzykiem niepełnosprawności i znacznego spadku jakości życia.