Główny Inspektorat
Sanitarny

Legionelloza jest chorobą zakaźną układu oddechowego wywoływaną przez bakterie z rodzaju Legionella sp. Drobnoustroje te mogą rozwijać się i przeżywać w wodzie o temperaturze od około 20°C do 50°C. Naturalnym rezerwuarem bakterii są zbiorniki wodne. Mogą one jednak występować również w sztucznych systemach wodnych, takich jak instalacje wodociągowe, prysznice, urządzenia kąpielowe, myjnie, klimatyzatory czy urządzenia medyczne.

Ze względu na powszechne występowanie bakterii w środowisku oraz możliwość namnażania się w instalacjach wodnych legionelloza stanowi istotne wyzwanie dla zdrowia publicznego.

Choć bakterie Legionella sp. są powszechnie obecne w środowisku wodnym, ryzyko zachorowania można skutecznie ograniczać dzięki właściwemu utrzymaniu instalacji wodnych i systematycznemu nadzorowi nad jakością wody. Dlatego Państwowa Inspekcja Sanitarna prowadzi działania kontrolne i nadzorcze dotyczące bezpieczeństwa instalacji wodnych, szczególnie w obiektach użyteczności publicznej, placówkach ochrony zdrowia czy budynkach zamieszkania zbiorowego. Regularna konserwacja, dezynfekcja oraz monitorowanie parametrów instalacji to podstawowe działania zapobiegające namnażaniu się bakterii i zmniejszające ryzyko występowania zakażeń.

Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez wdychanie aerozolu wodnego zawierającego bakterie Legionella sp. Aerozol może powstawać między innymi podczas korzystania z pryszniców, wanien z hydromasażem, fontann czy urządzeń klimatyzacyjnych.

Możliwe jest również zakażenie w wyniku zachłyśnięcia się skażoną wodą. Dotychczas nie potwierdzono przenoszenia bakterii Legionella sp. z człowieka na człowieka. Oznacza to, że choroba nie rozprzestrzenia się poprzez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną.

Okres inkubacji choroby wynosi od 2 do 10 dni. Pierwsze objawy są często nieswoiste i mogą przypominać infekcję grypową. Najczęściej obserwuje się:

• wysoką gorączkę,
• bóle mięśni,
• ból głowy,
• suchy kaszel,
• duszność i inne objawy zapalenia płuc.

Dodatkowo mogą pojawiać się objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak:

• bóle brzucha,
• nudności i wymioty,
• biegunka.

U części chorych występują również zaburzenia świadomości oraz inne objawy neurologiczne.

Postać płucna

Najbardziej znaną postacią legionellozy jest choroba legionistów, czyli ciężkie zapalenie płuc wywołane przez bakterie Legionella sp. Bez odpowiedniego leczenia może prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, przewlekle chorych oraz z obniżoną odpornością.

Postać łagodna – gorączka Pontiac

Łagodniejsza postać zakażenia, określana jako gorączka Pontiac, przebiega bez zapalenia płuc. Charakteryzuje się:

• nagłym wzrostem temperatury ciała,
• bólem głowy,
• bólami mięśni,
• dreszczami,
• objawami zakażenia górnych dróg oddechowych.

Zwykle ma charakter samoograniczający się i ustępuje bez poważniejszych następstw.

Postać ciężka

W najcięższych przypadkach zakażenie może prowadzić do rozwoju sepsy lub zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC), stanowiących bezpośrednie zagrożenie życia.

Legionelloza jest chorobą, którą w większości przypadków można skutecznie leczyć za pomocą odpowiednio dobranych antybiotyków. Wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie terapii znacząco zwiększają szanse na pełne wyzdrowienie.

Największe ryzyko ciężkiego przebiegu i zgonu dotyczy osób starszych, pacjentów z osłabionym układem odpornościowym oraz osób cierpiących na choroby przewlekłe.

Profilaktyka jest najskuteczniejszą metodą ograniczania ryzyka legionellozy. Odpowiednie projektowanie, eksploatacja i konserwacja instalacji wodnych oraz regularna kontrola jakości wody pozwalają skutecznie zapobiegać namnażaniu się bakterii Legionella sp. Działania profilaktyczne obejmują przede wszystkim:

• regularne czyszczenie i dezynfekcję zbiorników wodnych,
• okresowe badania jakości wody w sieciach wodociągowych,
• kontrolę i konserwację urządzeń klimatyzacyjnych,
• monitoring urządzeń sanitarnych i kąpielowych,
• nadzór nad instalacjami wodnymi w placówkach ochrony zdrowia.

Działania nadzorcze prowadzone przez Państwową Inspekcję Sanitarną oraz odpowiedzialne zarządzanie infrastrukturą wodną mają istotne znaczenie dla bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców. Wspólne działania pozwalają ograniczyć namnażanie się bakterii Legionella sp. i zmniejszyć ryzyko występowania ognisk zachorowań.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB, „Legioneloza”