Deregulacja

Sposób realizacji: Wprowadziliśmy mechanizm redukcji przeregulowania.

Jak było?

System prawny w Polsce cechuje się dużą złożonością i przeregulowaniem, szczególnie w obszarze prawa gospodarczego. Każdy rok przynosi tysiące nowych przepisów, co zwiększa koszty zgodności, utrudnia przedsiębiorcom planowanie działalności i powoduje niepewność prawną. Nie istniał formalny mechanizm dyscyplinujący prawodawcę w zakresie ograniczania nadprodukcji prawa.

Na czym polega zmiana?

Przyjęto podejście systemowe, koncentrujące się na realnych obciążeniach administracyjnych. Nowelizacja ustawy - Prawo przedsiębiorców wprowadza zasadę równoważenia obowiązków administracyjnych („1 za 1”), zobowiązując projektodawców do ograniczania istniejących obciążeń przy wprowadzaniu nowych. Zasada ta została trwale włączona do procesu legislacyjnego, w tym do oceny skutków regulacji. Rozwiązanie to stanowi formę realizacji postulatów deregulacyjnych w sposób zgodny z Konstytucją RP, prawem UE oraz praktyką państw OECD, przesuwając akcent z liczby przepisów na redukcję faktycznych kosztów ponoszonych przez przedsiębiorców. Po wdrożeniu metodyki pomiaru i ocenie efektów możliwe będzie dalsze wzmacnianie działań deregulacyjnych.

Sposób realizacji: Uprościliśmy obowiązki sprawozdawcze operatorów pocztowych, zwalniając z raportowania podmioty o przychodach poniżej 400 tys. zł rocznie.

Jak było?

Sprawozdania do Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej były składane przez wszystkich operatorów pocztowych w formie papierowej, niezależnie od skali prowadzonej działalności, w tym również przez podmioty faktycznie niewykonujące usług pocztowych lub osiągające minimalne przychody.

Na czym polega zmiana?

Zwolniliśmy około 80% operatorów pocztowych (generujących przychody roczne poniżej 400 tys. zł) z obowiązku składania sprawozdania do Prezesa UKE, zastępując je oświadczeniem o niepodleganiu temu obowiązkowi.

Wprowadziliśmy również elektroniczną formę sprawozdań zamiast papierowej. Przyjęterozwiązania będą obowiązywały za rok sprawozdawczy 2025 i obniżą koszty operacyjne operatorów oraz ograniczą obciążenia administracyjne, przy zachowaniu skutecznego nadzoru regulatora.

Przykład z życia:

Jesteś małym operatorem pocztowym działającym lokalnie - obsługujesz głównie przesyłki dla firm i mieszkańców regionu i generujesz przychody roczne poniżej 400 tys. zł. Przed deregulacyjną zmianą musiałeś przekazywać szczegółowe raporty do UKE, obejmujące wiele danych operacyjnych, co wymagało dodatkowej pracy administracyjnej. Od 2026 roku nie musisz składać sprawozdań do Prezesa UKE z działalności za 2025 rok a jedynie oświadczenie, którego wzór znajdziesz w rozporządzeniu MAP z dnia 26 stycznia 2026 r. w sprawie wzoru formularza służącego do przedkładania Prezesowi UKE sprawozdania z działalności pocztowej oraz wzorów oświadczeń.

Sposób realizacji: Zniesliśmy obowiązek dostarczania przez obywateli danych, które są dostępne w rejestrach publicznych.

Jak było?

Obywatele i przedsiębiorcy musieli dostarczać dane, które były już dostępne w rejestrach publicznych i mogły być samodzielnie sprawdzane przez urzędy. Prowadziło to do powielania obowiązków, zbędnej biurokracji oraz wydłużania procedur administracyjnych, a także generowało dodatkowe koszty po stronie obywateli i firm.

Na czym polega zmiana?

Umożliwiono urzędom oraz bankom samodzielny dostęp do danych zgromadzonych w publicznych rejestrach, w tym m.in. w KRS, rejestrze PESEL oraz księgach wieczystych. W efekcie wyeliminowano obowiązek żądania od obywateli dokumentów i informacji, które są już dostępne w rejestrach publicznych, ograniczając zbędną biurokrację i przyspieszając procedury.

Przykład z życia:

Zakładasz firmę i składasz wniosek w urzędzie albo w banku. Dotychczas musiałeś dostarczać odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, dane z rejestru PESEL albo dokumenty z ksiąg wieczystych, mimo że instytucje te mogły je samodzielnie sprawdzić. Traciłeś czas na kompletowanie dokumentów i ponosiłeś dodatkowe koszty. Po zmianie urząd lub bank samodzielnie pobiera potrzebne dane z publicznych rejestrów. Nie musisz już dostarczać dokumentów, które państwo już posiada, a sprawa jest załatwiana szybciej i prościej.

Sposób realizacji: Ułatwiamy inwestycje w obszarze infrastruktury telekomunikacyjnej.

Jak było?

Operatorzy telekomunikacyjni spotykali się z - niezgodną z oczywistą intencją ustawodawcy (w tym potwierdzoną nowelizacją z 2019 r.) - praktyką, polegającą na kwestionowaniu przez niektóre organy nadzoru budowlanego oraz sądy możliwości realizacji instalacji antenowych konstrukcji wsporczych lub instalacji radiokomunikacyjnych na istniejących obiektach budowlanych.

Na czym polega zmiana?

Doprecyzowano przepisy dotyczące „instalowania” instalacji radiokomunikacyjnych na istniejących obiektach budowlanych: wprost wskazano, że chodzi o urządzenia takie jak m.in. stacje bazowe, wraz z urządzeniami radiowymi, zasilającymi, osprzętem oraz antenowymi konstrukcjami wsporczymi, oraz określono próg wysokości (większej niż 3 m i nie większej niż 12 m) w tym trybie.

Równolegle uchylono obowiązek dołączania do wniosku o pozwolenie na budowę oświadczenia projektanta dotyczącego instalacji radiokomunikacyjnych. Dodatkowo wprowadzono ułatwienie dla niewielkich kontenerów telekomunikacyjnych do 35 m² (w tym do 3 m wysokości) - bez pozwolenia, na zgłoszenie.

Przykład z życia:

Jesteś operatorem i modernizujesz istniejącą stację bazową na dachu budynku (np. dodajesz kolejną antenę i osprzęt). Wcześniej mogłeś trafić na spór, czy to w ogóle mieści się w „instalowaniu”, co prowadziło do wydłużenia procedur. Po zmianie przepisów zakres „instalacji radiokomunikacyjnych” jest doprecyzowany wprost w przepisie, co ogranicza pole do kwestionowania trybu realizacji takich prac.

Sposób realizacji: Wprowadziliśmy możliwość rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść podatnika w postępowaniach podatkowych wszczętych z urzędu.

Jak było?

W postępowaniach podatkowych wszczętych z urzędu (np. przy określaniu zobowiązania) organy musiały wyjaśnić stan faktyczny, ale brak było przepisu nakazującego rozstrzygać niedające się usunąć wątpliwości faktyczne na korzyść podatnika. Zasada in dubio pro tributario obowiązywała tylko dla wątpliwości prawnych (art. 2a Ordynacji podatkowej).

Na czym polega zmiana?

Wprowadzono zasadę rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości faktycznych na korzyść podatnika w postępowaniach podatkowych wszczętych z urzędu. Zasada ta nie ma zastosowania, gdy w postępowaniu uczestniczą strony o sprzecznych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy innych osób, przepisy wymagają wykazania określonych faktów przez stronę lub sprzeciwia się temu ważny interes publiczny, w tym istotny interes państwa.

Przykład z życia:

Prowadziłeś działalność gospodarczą w zakresie naprawy samochodów. W związku z postępującymi problemami z kręgosłupem zostałeś zmuszony do zmiany zawodu na pracownika ochrony fizycznej. W wolnym czasie w ramach pomocy sąsiedzkiej naprawiasz samochody, kosiarki. W zamian za usługi nie otrzymujesz wynagrodzenia ale dostajesz od sąsiadów towary np. jajka, warzywa, ciasto lub inne usługi, np. hydrauliczne, budowlane, pożyczenie samochodu. Zostajesz objęty kontrolą podatkową a organ ma wątpliwości, czy uznać, że prowadzisz niezarejestrowaną działalność gospodarczą, oszacować twój przychód i określić zobowiązanie podatkowe. Mimo przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, które zostaną rozstrzygnięte na Twoją korzyść. (por. wyrok WSA w Gdańsku z 19.01.2016 r. I SA/Gd 1348/15). Jest to skrócony przykład z "Praktycznego poradnika Rzecznika Praw Obywatelskich o zasadzie rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika".

Sposób realizacji: Zaproponowaliśmy rozwiązania, dzięki którym projekty ustaw podatkowych zawierające niekorzystne rozwiązania dla podatników i innych podmiotów prawa podatkowego będą musiały zawierać co najmniej 6-miesięczne vacatio legis, co zapewni stabilność prawa podatkowego.

Jak było?

Nie zapewniano należytej ochrony podatników oraz innych podmiotów prawa podatkowego przed nagłymi zmianami przepisów ustaw podatkowych. Co mogło prowadzić do destabilizacji działalności firm i utrudniało planowanie finansowe.

Na czym polega zmiana?

Wprowadzono wymóg, aby projekty ustaw podatkowych oraz projekty ustaw zmieniające ustawy podatkowe zapewniały co najmniej 6-miesięczny vacatio legis, jeśli zawierają rozwiązania niekorzystne dla podatników i innych podmiotów prawa podatkowego. Ma to na celu zwiększenie stabilności prawa podatkowego oraz zapewnienie odpowiedniego czasu na dostosowanie się do nowych przepisów.

Przykład z życia:

Prowadzisz firmę produkcyjną i z co najmniej półrocznym wyprzedzeniem dowiadujesz się o planowanej zmianie zasad opodatkowania świadczonych usług. Dzięki obowiązkowemu 6-miesięcznemu okresowi przejściowemu możesz w sposób spokojny i zaplanowany dostosować umowy, ceny oraz budżet przedsiębiorstwa do nowych przepisów. Pozwala Ci to uniknąć nagłych strat finansowych oraz zwiększa poczucie stabilności i zaufania do systemu podatkowego.

Sposób realizacji: Uelastyczniamy umowy na polisę OC. Każda osoba kupująca samochód może samodzielnie wybrać datę wypowiedzenia umowy.

Jak było?

Dotychczas art. 31 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych nie dawał zakładom ubezpieczeń możliwości uwzględnienia wniosku nabywcy pojazdu o rozwiązanie umowy ubezpieczenia OC w wybranym przez niego terminie. Przepis narzucał sztywny moment zakończenia umowy, co ograniczało elastyczność zarówno po stronie ubezpieczycieli, jak i nabywców pojazdów.

Na czym polega zmiana?

Umożliwiono nabywcom pojazdów samodzielny wybór daty wypowiedzenia umowy OC zawartej przez poprzedniego właściciela. Uelastyczniono zasady ubezpieczenia, co ułatwiło płynne przejście do nowej, korzystniejszej oferty bez komplikacji w okresie przejściowym. Rozwiązanie objęło umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz obowiązkowego ubezpieczenia budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych, z wyłączeniem możliwości wskazania daty wstecznej.

Przykład z życia:

Kupujesz samochód osobowy wraz z polisą OC zawartą jeszcze przez poprzedniego właściciela, a do końca umowy pozostały 3 miesiące. Obecna polisa nie jest dla Ciebie korzystna. Po zmianach deregulacyjnych masz prawo wypowiedzieć polisę OC zawartą przez poprzedniego właściciela i wybrać ofertę lepiej dopasowaną do Twoich potrzeb. Wcześniej nie mógłbyś wypowiedzieć takiej polisy przed upływem jej ważności.

Sposób realizacji: Umożliwiamy Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu gromadzenie numerów REGON i PESEL przedsiębiorców, co pozwoli na dokładniejszą ocenę ryzyka i niższe składki dla rzetelnych kierowców.

Jak było?

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny gromadzi dane wykorzystywane przez zakłady ubezpieczeń do oceny ryzyka ubezpieczeniowego. W ustawie pojawiają się wątpliwości dotyczące potrzeby pobierania numerów PESEL, szczególnie w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. Choć przepisy przewidują możliwość pozyskania numeru PESEL lub REGON, w świetle przepisów o ochronie danych osobowych nie oznacza to automatycznie „niezbędności” przetwarzania PESEL-u, gdy zakłady ubezpieczeń mogą korzystać z REGON-u. Uzyskanie numeru PESEL umożliwia m.in. identyfikację kierowców, którzy w przeszłości spowodowali liczne szkody komunikacyjne.

Na czym polega zmiana?

Ustawa będzie umożliwiać Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu gromadzenie w rejestrze umów ubezpieczenia zarówno numeru REGON, jak i numeru PESEL osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. Z tych danych korzystać będą zakłady ubezpieczeń przy dokonywaniu oceny ryzyka ubezpieczeniowego. W efekcie wejścia w życie ustawy możliwe będzie przeprowadzenie bardziej rzetelnej oceny ryzyka ubezpieczeniowego, co pozwoli obniżyć składki kierowcom-przedsiębiorcom przestrzegającym przepisów.

Przykład z życia:

Prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą i ubezpieczasz firmowy samochód. Dotychczas zakład ubezpieczeń miał ograniczone możliwości identyfikacji Twojej historii szkodowej, bo w rejestrach często posługiwano się wyłącznie numerem REGON, a wykorzystywanie numeru PESEL budziło wątpliwości prawne. W efekcie Twoja składka mogła być liczona „na zapas”, bez pełnego rozróżnienia między rzetelnymi kierowcami a tymi, którzy wielokrotnie powodowali szkody. Po zmianie Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny może gromadzić zarówno numer REGON, jak i PESEL przedsiębiorcy. Dzięki temu ubezpieczyciel dokładniej ocenia Twoje rzeczywiste ryzyko. Jeżeli jeździsz zgodnie z przepisami i masz dobrą historię ubezpieczeniową, przekłada się to na niższą składkę, zamiast uśrednionej ceny dla wszystkich.

Sposób realizacji: Uprościliśmy procedury składania oświadczeń w postępowaniach dotyczących wniosków o środki unijne, ograniczając je wyłącznie do potwierdzania niezbędnych faktów lub stanów, stosownie do etapu sprawy.

Jak było?

W procesie ubiegania się o dofinansowanie z funduszy unijnych wymagano przedkładania licznych dokumentów i zaświadczeń potwierdzających dane, które często były już dostępnew rejestrach publicznych. Procedura była czasochłonna, generowała obciążenia dla podmiotów składających wnioski oraz instytucji oceniających, a także wydłużała proces przyznawania środków.

Na czym polega zmiana?

Wskazano, że oświadczenia składane przy wnioskach o środki unijne powinny służyć wyłącznie potwierdzaniu stanu prawnego lub faktycznego. Podkreślono, że składanie oświadczeń powinno uwzględniać ekonomikę postępowania i być wymagane jedynie wtedy, gdy potwierdzenie określonego faktu lub stanu jest niezbędne do oceny projektu lub przyznania dofinansowania, stosownie do etapu postępowania. Należy podkreślić, że właściwe instytucje nie mogą żądać żadnych zaświadczeń ani dokumentów jeżeli mogą je potwierdzić w jeden ze sposobów wskazanych w art. 47 ustawy wdrożeniowej. Instytucje Zarządzające powinny akceptować oświadczenia zawsze kiedy nie ograniczają tego przepisy UE.

Sposób realizacji: Ułatwiliśmy przerejestrowanie samochodu, znosząc obowiązek każdorazowej legalizacji tablic rejestracyjnych przy przerejestrowaniu pojazdu.

Jak jest obecnie?

Dotychczas właściciele pojazdów, którzy chcieli zachować dotychczasowy numer rejestracyjny przy przerejestrowaniu pojazdu, musieli ponownie legalizować tablice rejestracyjne. Wiązało się to z koniecznością ich demontażu, przedstawienia w urzędzie oraz ponownego montażu, co generowało dodatkowe koszty i zbędne utrudnienia administracyjne.

Na czym polega zmiana?

Zniesiono obowiązek legalizacji tablic rejestracyjnych w przypadku zachowania dotychczasowego numeru rejestracyjnego po nabyciu pojazdu. Weryfikację stanu tablic przeniesiono na stacje kontroli pojazdów w ramach okresowych badań technicznych. Rozwiązanie to przyspieszyło proces przerejestrowania pojazdu oraz ograniczyło kolejki w wydziałach komunikacji.

Przykład z życia:

Kupujesz zarejestrowany samochód w Polsce na podstawie umowy kupna-sprzedaży i jako nowy właściciel idziesz do urzędu, aby go zarejestrować. Zgodnie z nowymi przepisami deregulacyjnymi nie musisz już przedstawiać do legalizacji tablic rejestracyjnych, jeżeli chcesz zachować dotychczasowe tablice rejestracyjne. Składasz jedynie oświadczenie, że tablice są utrzymane w należytym stanie, czytelne a umieszczony na nich znak legalizacyjny nie jest uszkodzony. Ich stan zostanie sprawdzony przy corocznym badaniu technicznym pojazdu. Dzięki temu rejestracja przebiega szybciej, a kolejki w wydziale komunikacji są krótsze. Wcześniej musiałbyś demontować tablice, okazywać je w urzędzie, ponownie je montować i ponosić dodatkowe koszty, co wydłużało i komplikowało całą procedurę

Sposób realizacji: Uprościmy procedury uzyskania zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków poprzez wprowadzenie trybu zgłoszeń niektórych działań przy zabytkach oraz jednej decyzji pozwalającej na usuwanie drzew i krzewów z terenów zieleni wpisanych do rejestru.

Jak jest obecnie?

Wszystkie działania przy zabytkach, nawet te o ograniczonym wpływie na substancję zabytkową, wymagały pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Procedury były długotrwałe (do kilku miesięcy), mimo że odsetek wniosków załatwianych odmownie w sprawach drobnych wynosi jedynie 6%. Natomiast usuwanie drzew lub krzewów z terenów wpisanych do rejestru zabytków jako formy zaprojektowanej zieleni, wymagało uzyskania dwóch odrębnych decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków - pozwolenia na podstawie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zezwolenia na podstawie ustawy o ochronie przyrody.

Na czym polega zmiana?

Wprowadzono tryb zgłoszenia wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków dla wybranych działań przy zabytkach wpisanych do rejestru, takich jak: roboty budowlane w otoczeniu zabytku, trwałe przeniesienie zabytku ruchomego wpisanego do rejestru, z naruszeniem ustalonego tradycją wystroju wnętrza, w którym zabytek ten się znajduje, zmiana przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru lub sposobu korzystania z tego zabytku; umieszczenie na zabytku wpisanym do rejestru: urządzeń technicznych, tablic reklamowych lub urządzeń reklamowych oraz napisów, podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru, z wyłączeniem działań polegających na usuwaniu drzew lub krzewów z nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków, lecz niebędącej parkiem, ogrodem lub inną formą zaprojektowanej zieleni.

Przykład z życia:

Wspólnota zarządza kamienicą wpisaną do rejestru zabytków. W związku planem umieszczenia tablicy reklamowej - wspólnota nie musi już występować o decyzję konserwatorską, gdyż po zmianach deregulacyjnych drobne prace wymagają już tylko zgłoszenia robót, krótkiego opisu zakresu prac oraz oświadczenia, że prace mają charakter odtworzeniowy. Skraca to istotnie czas na wykonanie działania przez wspólnotę.

Sposób realizacji: Zmieniliśmy przepisy, aby poprawić warunki inwestowania w nieruchomości zabytkowe. Zwiększyliśmy przejrzystość i elastyczność procedur. Ułatwiliśmy prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich oraz badań przy zabytkach wpisanych do rejestru.

Jak jest obecnie?

Nie było możliwości przenoszenia pozwoleń konserwatorskich na inny podmiot ani prowadzenia prac, robót budowlanych, badań czy działań zabezpieczających przy obiektach i na obszarach objętych postępowaniem o wpis do rejestru zabytków. Termin ważności pozwolenia konserwatorskiego był określany w rozporządzeniu, a nie w ustawie.

Na czym polega zmiana?

Planowana jest zmiana art. 10a ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez:

• uchylenie zawartego w nim zakazu w określonych przypadkach,
• wprowadzenie, w określonych przypadkach, możliwości wydawania przez wojewódzkiego konserwatora zabytków pozwoleń na działania przy obiekcie lub na obszarze objętym postępowaniem o wpis do rejestru zabytków lub zgłoszenia takich działań.

Wprowadzona zostanie instytucja przeniesienia pozwolenia wydanego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków na inny podmiot. Termin ważności pozwolenia zostanie określony w ustawie.

Przykład z życia:

Jesteś właścicielem willi, co do której toczy się postępowanie o wpis do rejestru zabytków. Dach willi jest w bardzo złym stanie technicznym. Obecnie, do zakończenia postępowania w sprawie wpisu willi do rejestru nie możesz przystąpić do naprawy dachu. Po wejściu w życie planowanych zmian, będziesz mógł uzyskać pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków na naprawę dachu i przystąpić do robót budowlanych, pomimo, iż postępowanie w sprawie wpisu willi do rejestru zabytków jest w toku

Sposób realizacji: Wprowadziliśmy instytucję milczącego załatwienia sprawy, która rozwiąże problem przedłużających się postępowań administracyjnych w wybranych obszarach.

Jak jest obecnie?

Dotychczas przedsiębiorcy musieli czekać na wydanie formalnej decyzji przez organ administracyjny m.in. przy wpisie znaku identyfikacyjnego producenta butelek miarowych do rejestru Głównego Urzędu Miar, przy pozwoleniach na prowadzenie badań środków ochrony roślin przez podmioty upoważnione przez GIORiN (przeciętnie powyżej miesiąca oczekiwania, w złożonych przypadkach powyżej 2 miesięcy) oraz przy zgodach Prezesa RARS na zawarcie umów o zapasy paliwowe, gdzie przepisy nie określały jasno formy udzielania zgody.

Na czym polega zmiana?

Ustawa wprowadziła mechanizm milczącego załatwienia sprawy w trzech konkretnych obszarach. Wpis znaku identyfikacyjnego producenta butelek miarowych jest uznany za dokonany automatycznie po 14 dniach braku reakcji Prezesa GUM. Pozwolenia na prowadzenie badań środków ochrony roślin przez upoważnione podmioty będą uznane za wydane milcząco po 30 dniach braku decyzji Ministra Rolnictwa.

W przypadku umów o zapasy paliwowe wprowadzono system sprzeciwu - brak wniesienia Prezesa RARS w ciągu 14 dni oznacza wyrażenie zgody na zawarcie umowy.

Sposób realizacji: Zwiększyliśmy transparentność ustalanych przez gminę zasad określania postanowień umów urbanistycznych, zawieranych podczas procedury sporządzania Zintegrowanych Planów Inwestycyjnych (ZPI).

Jak było?

Dotychczas zastosowane rozwiązania mogły budzić wątpliwości w zakresie zapewnienia proporcjonalności i równości traktowania inwestorów oraz transparentności procesu zawierania umów urbanistycznych w ramach procedury sporządzania ZPI.

Na czym polega zmiana?

Projektowane przepisy umożliwią radzie gminy ustalenie, w drodze uchwały (stanowiącej akt prawa miejscowego), wytycznych dotyczących umów urbanistycznych zawieranych w procedurze sporządzania ZPI. Ma to na celu wprowadzenie jasnych i przewidywalnych dla obu stron regulacji dotyczących zakresu zobowiązań między gminą a inwestorem. Przyjęcie ogólnych zasad określania postanowień umów urbanistycznych spowoduje, że będą one znane już na samympoczątku negocjacji, dziękiczemu inwestorzy nie będą zaskakiwani na późniejszym etapie. Ustalenie jasnychzasad dotyczących umów urbanistycznych skróci czas trwanianegocjacji między gminą a inwestorem.

Sposób realizacji: Umożliwiliśmy organom administracji publicznej wydawanie decyzji hybrydowych - doręczanie decyzji w postaci papierowej przy jednoczesnym przekazywaniu załączników na trwałym nośniku.

Jak było?

Dotychczas nie było możliwości doręczenia przez organ załączników w innej postaci niż została doręczona decyzja. W przypadku doręczenia decyzji w postaci papierowej załączniki do niej również musiały zostać doręczone w postaci papierowej. Było to szczególnie kłopotliwe w sytuacji dużej ilości załączników lub załączników wielkoformatowych. Brak doręczenia załączników na piśmie mógł być uznawany za uchybienie mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Na czym polega zmiana?

Wprowadzona została możliwość wydawania przez organy tzw. decyzji hybrydowych. W przypadku gdy decyzja administracyjna wydana w postaci papierowej ma zawierać wiele załączników, za zgodą strony, załączniki mogą być przekazane na trwałym nośniku informacji zamiast w formie papierowej.

Przykład z życia:

Prowadzisz działalność gospodarczą i uczestniczysz w postępowaniu administracyjnym dotyczącym pozwolenia na realizację inwestycji. Wcześniej musiałeś odebrać wraz z papierową decyzją wszystkie załączniki również w formie papierowej, nawet jeśli obejmowały setki stron dokumentacji lub mapy wielkoformatowe.

Sposób realizacji: Doprecyzowaliśmy przepisy dotyczące mediacji administracyjnej oraz wprowadziliśmy dodatkowe mechanizmy zachęcające do jej stosowania.

Jak było?

Mimo wielu zalet mediacji,nie stała się ona powszechnym narzędziem w sprawach administracyjnych. Strony miały niewielką wiedzę o mediacji w postępowaniu administracyjnym i jej zaletach. Brak było wystarczających przepisów precyzujących zakres spraw, w których może być prowadzona mediacja administracyjna, oraz właściwych zawiadomień i pouczeń o możliwości skorzystania z tego rozwiązania.

Na czym polega zmiana?

Wprowadzono:

• katalog spraw, które co do zasady mogą być załatwiane w drodze mediacji,
• obowiązek badania przez organy, czy w danej sprawie warto skorzystać z mediacji,
• obowiązek powiadomienia strony nie tylko o zasadach mediacji, ale także o jej korzyściach, m.in. szybkiej możliwości wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego oraz sprawnego ustalenia, jak zakończyć sprawę.

Przykład z życia:

Składasz wnioseko pozwolenie na budowę małegowarsztatu, ale organodmawia z powodu niejasności dotyczących planu zagospodarowania przestrzennego. Po zmianie przepisów organ ma obowiązek poinformować Cię o możliwości mediacji i zachęcić do jej podjęcia. W trakcie mediacji wspólnie z urzędnikiem ustalacie rozwiązanie np. korektęprojektu zgodną z planem miejscowym, dzięki czemu sprawa kończy się w kilka tygodni zamiast po kilkuletnim sporze sądowym.

Sposób realizacji: Umożliwiliśmy złożenie oświadczenia o zawodowym charakterze umowy, co wyeliminuje wątpliwości dotyczące charakteru umowy zawieranej przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą i zwiększy pewność prawną w obrocie gospodarczym.

Jak było?

Dotychczas przedsiębiorca nie miał pewności co do charakteru umowy zawieranej z kontrahentem będącym osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, a w konsekwencji, co do posiadania przez niego ochrony konsumenckiej. Zależało to od okoliczności sprawy oraz wykładni sądu, przy czym ani wpis do CEIDG, ani faktura z numerem NIP nie rozstrzygały jednoznacznie czy zawarta umowa ma dla danego kontrahenta charakter zawodowy, czy też takiego charakteru nie posiada. Taka niepewność prowadziła do zwiększenia ryzyka masowych postępowań sądowych, w szczególności w obrocie konsumenckim, jak również do wydłużenia postępowania dowodowego w tych sprawach, co znacząco wpływało na obciążenie sądów.

Na czym polega zmiana?

Wprowadzono możliwość złożenia przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą dobrowolnego oświadczenia o tym, że umowa ma dla niego charakter zawodowy albo takiego charakteru nie posiada. Złożenie takiego oświadczenia będzie jednoznacznie przesądzało, czy osoba ta może - w odniesieniu do tej konkretnej umowy - korzystać z ochrony konsumenckiej, wyeliminuje wątpliwości interpretacyjne, jednoznacznie określi obowiązki informacyjne drugiej strony oraz zwiększało pewność prawną w obrocie gospodarczym.

Przykład z życia:

Prowadzisz sklep internetowy z narzędziami i sprzedajesz wiertarkę osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą. Przy składaniu zamówienia klient składa oświadczenie, że zakup nie ma dla niego charakteru zawodowego, więc jest traktowany jak konsument. Dzięki jasnym przepisom od razu wiesz, jakie prawa mu przysługują (np. prawo do zwrotu), i unikasz późniejszego sporu o to, czy reklamację należy rozpatrywać z zastosowaniem przepisów dotyczących ochrony konsumentów.

Sposób realizacji: Wydłużyliśmy okres na złożenie oświadczenia o powrocie do poprzedniego nazwiska.

Jak było?

Dotychczas małżonek po rozwodzie, chcąc powrócić do nazwiska sprzed małżeństwa, musiał złożyć oświadczenie przed kierownikiem USC lub konsulem w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Termin ten nie podlegał przywróceniu ani przedłużeniu, a po jego upływie złożenie oświadczenia nie było już możliwe.

Na czym polega zmiana?

Rozwiedzeni małżonkowie mają teraz rok na złożenie oświadczenia o powrocie do poprzedniego nazwiska.

Przykład z życia:

Zostajesz nowym pełnomocnikiem spółki, która prowadzi sprawę o zapłatę przed Sądem Rejonowym. Po zmianie przepisów składając do akt pełnomocnictwo, nie musisz już dołączać aktualnego odpisu z Krajowy Rejestr Sądowy potwierdzającego Twoje umocowanie. Sąd sprawdza je samodzielnie.

Sposób realizacji: Wprowadzamy nowelizację przepisów, dzięki której za pośrednictwem notariusza, przy użyciu systemu teleinformatycznego, będzie można złożyć wniosek o wpis w księdze wieczystej w celu ujawnienia przejścia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, prawa własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości wskutek dziedziczenia, stwierdzonego aktem poświadczenia dziedziczenia.

Jak jest?

Notariusz sporządzający akty poświadczenia dziedziczenia zawiadamia sąd prowadzący księgę wieczystą o każdej zmianie właściciela nieruchomości, dla której założona jest księga wieczysta. Sąd z urzędu dokonuje wpisu ostrzeżenia, że stan prawny nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Następnie wysyła spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnemu zawiadomienie o wpisie ostrzeżenia, pouczając o obowiązku złożenia wniosku o ujawnienie prawa własności w terminie miesiąca od daty doręczenia. Spadkobierca lub zapisobierca windykacyjny składa następnie wniosek w postaci papierowej o wpis w księdze wieczystej w celu ujawnienia przejścia prawa własności nieruchomości wskutek dziedziczenia, od którego musi uiścić opłatę sądową.

Na czym polega zmiana?

Nowelizacja przepisów umożliwi spadkobiercom i zapisobiercom windykacyjnym składanie wniosków o wpis do księgi wieczystej w celu ujawnienia przejścia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, prawa własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości wskutek dziedziczenia, stwierdzonego aktem poświadczenia dziedziczenia, za pośrednictwem notariuszy, przy użyciu systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe. Jeśli wniosek zostanie złożony tego samego dnia, w którym sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia, notariusz nie będzie musiał zawiadamiać sądu o zmianie właściciela nieruchomości.

Przykład z życia:

Dziedziczysz mieszkanie i u notariusza sporządzany jest akt poświadczenia dziedziczenia. Dotychczas notariusz zawiadamiał sąd wieczystoksięgowy, sąd wpisywał ostrzeżenie w księdze wieczystej, a Ty otrzymywałeś zawiadomienie z pouczeniem i musiałeś sam złożyć wniosek w postaci papierowej o wpis prawa własności w księdze wieczystej. Cała procedura była wieloetapowa, czasochłonna i wymagała dodatkowych formalności. Po zmianie, na Twoje żądanie notariusz wypełni za Ciebie wniosek o wpis prawa własności w księdze wieczystej i wstępnie zweryfikuje dokumenty stanowiące podstawę wpisu, a także pobierze należną od Ciebie opłatę sądową od wniosku i przekaże ją do sądu. Jeśli stanie się to tego samego dnia, co sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia, notariusz nie zawiadomi sądu, a sąd nie wpisze w księdze wieczystej ostrzeżenia. W efekcie szybciej i bez dodatkowych wizyt ujawniasz swoje prawo własności w księdze wieczystej.

Sposób realizacji: Ujednoliciliśmy przepisy o doręczeniach między kodeksem postępowania administracyjnego a ordynacją podatkową.

Jak było?

Występowały różnice w rozwiązaniach dotyczących doręczeń między Kodeksem postępowania administracyjnego a Ordynacją podatkową. KPA nie regulowała kwestii doręczeń gdy siedziba osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie istniała lub z innego powodu nie była możliwa do ustalenia.

Na czym polega zmiana?

Ujednolicono rozwiązania w zakresie doręczeń pomiędzy KPA a Ordynacją podatkową, w szczególności w zakresie fikcji doręczeń osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej. Wskazano, że pisma doręcza się osobie fizycznej upoważnionej do reprezentowania adresata.

Przykład z życia:

Chcesz dokonać podziału lub scalenia gruntów gdzie wymagany jest udział innej strony postępowania będącej spółką z o.o., której adres siedziby został wykreślony z rejestru. Organ będzie mógł doręczyć tej spółce pisma w Twojej sprawie przy wykorzystaniu fikcji prawnej doręczenia na adres np. prezesa spółki. Postępowanie będzie prostsze, a decyzja szybsza.

Sposób realizacji: Przyjęliśmy zmianę wyznaczającą termin, po którym postępowanie zawieszone z urzędu może zostać umorzone, jeżeli przeszkody nie zostaną usunięte, a strony nie są zainteresowane jego kontynuowaniem.

Jak było?

Obowiązujące przepisy nie określały terminu, po upływie którego postępowanie zawieszone z urzędu w oparciu o podstawy wymienione w art. 97 § 1 KPA pkt 1-3a ulegałoby umorzeniu. Taki stan rzeczy powodował, że w sytuacji braku zainteresowania stron kontynuacją postępowania przeszkody nie były usuwane, a postępowanie mogło pozostawać zawieszone przez bardzo długi czas.

Na czym polega zmiana?

Postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji środowiskowej zostało zawieszone z urzędu, z uwagi na utratę przez stronę zdolności do czynności prawnych. Strony przez długi czas nie podejmowały żadnych działań, nie uzupełniały braków i nie wyrażały zainteresowania kontynuowaniem sprawy. Po upływie terminu określonego w nowych przepisach, wobec braku usunięcia przeszkód oraz braku zainteresowania wszystkich stron dalszym prowadzeniem postępowania, organ umorzył postępowanie. Dzięki temu sprawa nie pozostawała bezterminowo zawieszona, a organ mógł zakończyć ją formalnie i skierować zasoby do innych postępowań.

Sposób realizacji: Wprowadziliśmy obowiązek wskazywania w OSR projektów wdrażających prawo UE wszystkich regulacji wykraczających poza minimalne wymogi unijne.

Jak było?

Dotychczas przy opracowywaniu Oceny Skutków Regulacji (OSR) dla projektów aktów normatywnych wdrażających prawo Unii Europejskiej nie było wymogu szczegółowego wskazywania, które przepisy wykraczają poza minimalne regulacje wymagane przez dyrektywy unijne. W praktyce oznaczało to, że organy administracji często dodawały dodatkowe obciążenia regulacyjne ponad te wymagane przez UE, nie identyfikując jasno takich przypadków w dokumentach legislacyjnych. Zjawisko to, zwane "gold-platingiem", generowało niepotrzebne obciążenia dla przedsiębiorców i obywateli.

Na czym polega zmiana?

Przyjęta zmiana w Regulaminie Rady Ministrów wprowadziła obowiązek, aby Ocena Skutków Regulacji projektu aktu normatywnego, mającego na celu wdrożenie prawa UE lub służącego stosowaniu tego prawa, zawierała informacje o wprowadzaniu regulacji wykraczających poza minimalne regulacje wymagane do realizacji obowiązków unijnych. Oznacza to, że organy muszą jasno wskazać i uzasadnić każde dodatkowe wymaganie, które jest ponad standard unijny. Zmiany zwiększyły transparentność procesu legislacyjnego i ograniczyły wprowadzanie nadmiarowych obowiązków w ramach regulacji krajowych - względem zobowiązań wynikających z przepisów prawa Unii Europejskiej.

Sposób realizacji: Zakazaliśmy naliczania odsetek za zwłokę, gdy kontrola podatkowa albo kontrola celno-skarbowa przekroczy 6 miesięcy.

Jak było?

W przypadku przedłużających się kontroli podatkowych lub celno-skarbowych podatnicy byli obciążeni odsetkami za zwłokę za cały okres prowadzenia kontroli, niezależnie od czasu jej trwania. Ochrona przed naliczaniem odsetek była przewidziana jedynie przy przedłużających się postępowaniach podatkowych (maksymalnie 3 miesiące).

Na czym polega zmiana?

Wyłączenie naliczania odsetek za zwłokę za okres trwania kontroli podatkowej lub celno-skarbowej powyżej 6 miesięcy od dnia jej wszczęcia. Do 6-miesięcznego okresu nie wlicza się: terminów przewidzianych w przepisach prawa, okresów zawieszenia kontroli (z wyjątkami) oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony lub z przyczyn niezależnych od organu. Regulacja ma motywować organy do sprawnego działania i uwolnić podatnika od finansowych konsekwencji przedłużających się kontroli.

Przykład z życia:

Prowadzisz średnie przedsiębiorstwo transportowe i zostajesz objęty kontrolą celno-skarbową dotyczącą rozliczeń podatku dochodowego. Kontrola, wszczęta z urzędu, przeciągała się i trwała ponad 10 miesięcy z przyczyn leżących po stronie organu, w tym wielokrotnych przerw i opóźnień proceduralnych. Po wprowadzeniu wyłączenia naliczania odsetek za zwłokę po upływie 6 miesięcy, nie zostałeś obciążony dodatkowymi kosztami finansowymi za okres przedłużającej się kontroli. Rozwiązanie to zmotywowało organ do sprawniejszego zakończenia postępowania i ochroniło podatnika przed nieuzasadnionymi sankcjami finansowymi.

Sposób realizacji: Skróciliśmy z 12 do 6 miesięcy okres przechowywania przesyłek niedoręczalnych (źle zaadresowanych).

Jak było?

Dotychczas przesyłki niedoręczalne, czyli takie, które zawierały błędne dane adresata oraz nadawcy, musiały być przechowywane przez operatorów pocztowych przez okres 12 miesięcy, co generowało nieuzasadnione koszty magazynowania u operatorów pocztowych i firm kurierskich.

Na czym polega zmiana?

Błędnie zaadresowane listy i paczki mogą być magazynowane tylko 6 miesięcy (zamiast 12 miesięcy). Pozwalato zmniejszyć wykorzystywaną powierzchnię magazynową nawet o 50% oraz obniżyć koszty działania firm kurierskich i pocztowych.

Przykład z życia:

Jesteś operatorem pocztowym, który nie może doręczyć przesyłki, gdyż jest błędnie zaadresowana. Po jej komisyjnym otwarciu, będziesz musiał ją przechowywać tylko 6 miesięcy. Dotychczas musiałeś ją magazynować przez 12 miesięcy.

Sposób realizacji: Wprowadziliśmy możliwość rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść podatnika w postępowaniach podatkowych wszczętych z urzędu.

Jak było?

W postępowaniach podatkowych wszczętych z urzędu (np. przy określaniu zobowiązania) organy musiały wyjaśnić stan faktyczny, ale brak było przepisu nakazującego rozstrzygać niedające się usunąć wątpliwości faktyczne na korzyść podatnika. Zasada in dubio pro tributario obowiązywała tylko dla wątpliwości prawnych (art. 2a Ordynacji podatkowej).

Na czym polega zmiana?

Wprowadzono zasadę rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości faktycznych na korzyść podatnika w postępowaniach podatkowych wszczętych z urzędu. Zasada ta nie ma zastosowania, gdy w postępowaniu uczestniczą strony o sprzecznych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy innych osób, przepisy wymagają wykazania określonych faktów przez stronę lub sprzeciwia się temu ważny interes publiczny, w tym istotny interes państwa.

Przykład z życia:

Prowadziłeś działalność gospodarczą w zakresie naprawy samochodów. W związku z postępującymi problemami z kręgosłupem zostałeś zmuszony do zmiany zawodu na pracownika ochrony fizycznej. W wolnym czasie w ramach pomocy sąsiedzkiej naprawiasz samochody, kosiarki. W zamian za usługi nie otrzymujesz wynagrodzenia ale dostajesz od sąsiadów towary np. jajka, warzywa, ciasto lub inne usługi, np. hydrauliczne, budowlane, pożyczenie samochodu. Zostajesz objęty kontrolą podatkową a organ ma wątpliwości, czy uznać, że prowadzisz niezarejestrowaną działalność gospodarczą, oszacować twój przychód i określić zobowiązanie podatkowe. Mimo przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, które zostaną rozstrzygnięte na Twoją korzyść. (por. wyrok WSA w Gdańsku z 19.01.2016 r. I SA/Gd 1348/15). Jest to skrócony przykład z "Praktycznego poradnika Rzecznika Praw Obywatelskich o zasadzie rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika".